Dinsdag 21/05/2019

Opinie

De afleidingen die professor Vermeersch tracht te maken, hebben geen geldigheid

Lezers reageren op het opiniestuk ‘Gelijkheid van man en vrouw in de Koran? In strijd met de waarheid!’ van Etienne Vermeersch

Etienne Vermeersch. Beeld Karel Duerinckx

Emotionele reactie

Volgens lezer Wim Van Walle zet Vermeersch mensen tegen elkaar op. Het opiniestuk van Vermeersch weerlegt enkel wat El Azzouzi eerder had gesteld over de vrouw en de Koran. Eigenlijk bedoelt Van Walle: El Azzouzi interpreteert de Koran vergoeilijkend op zijn manier met de beste bedoelingen en Vermeersch komt roet in het eten gooien door een intellectueel debat aan te gaan. Bovendien leest Van Walle wat er niet staat: Vermeersch beweert nergens dat de Islam aan de oorsprong ligt van de slavernij, enkel dat de islamitische landen een even grote geschiedenis van slavernij meedragen als de Westerse landen. Ook iets dat we om bestwil maar beter niet vermelden ? Deze emotionele reactie doet mij terugdenken aan de tijd dat de katholieke kerk (van voor het concilie, 1959) elke kritische opmerking vaderlijk verdoezelde en elke strikt intellectuele discussie pareerde met een aanval op de persoon van de auteur.

Wim Magerman, Brussel

De waarheid weerstaat simpliciteit

In zijn opiniestuk op demorgen.be (19/04) opende professor Etienne Vermeersch een frontale aanval op het concept van de gelijkheid der geslachten in de Koran. Door het citeren van een aantal verzen uit de Heilige Schrift trachtte hij aan te tonen dat de Islam mannen en vrouwen ongelijk behandelt. Hij begaat hier echter een denkfout, door ervan uit te gaan dat het volstaat een reeks naar het Nederlands vertaalde verzen te citeren, los van alle context en interpretatie.

Koranexegese en de disciplines die hieraan gerelateerd zijn (collectief aangeduid als Koranwetenschappen) zijn complexe materies en vormen een gewichtig onderdeel van het islamitisch recht. Net zoals de Talmoed gaat het hier om een immens corpus van haast onbevattelijke omvang. Besprekingen, discussies, analyses: het is er allemaal in overvloed.

Duizenden geleerden hebben doorheen de eeuwen de Koran behandeld (samen met de andere bronteksten, hoofdzakelijk de ahadith) in al zijn contextuele, taalkundige en interpretatieve complexiteit. De gewone gelovige mag niet volgens eigen interpretatie en zonder waarachtige methodologie principes handelen volgens wat hij denkt dat hem geboden wordt (iets wat de wahabi’s en IS wél doen). Hij moet zich evenwel ruggensteunen door bevoegde geleerden (in het bezit van een ijaza of certificaat) die deel uitmaken van een van de vier erkende rechtsscholen. Zwaaien met Koranverzen, zoals de professor doet, is dus weinig interessant.

Doordat prof. Vermeersch noch de taalkundige noch de methodologische techniciteit van de Koran eerbiedigt, hebben de afleidingen die hij uit de verzen tracht te maken geen geldigheid. Zo is het eerste vers dat prof. Vermeersch citeerde bijvoorbeeld geabrogeerd (herroepen, red.), en diende het hoe dan ook niet om een waardeverschil aan te brengen tussen verschillende klassen van mensen. Neen, haar bedoeling was veeleer om gemarginaliseerde groeperingen (zoals vrouwen en slaven) expliciet in de Wet te vermelden, zodat zeker was dat ze ook zouden worden meegeteld. Door hier geen rekening mee te houden wordt de attitude van de Koran gemiskarakteriseerd.

Zijn vijfde punt, dat een vrouw haar man niet kan scheiden, is dan weer gewoonweg onjuist; het staat simpelweg geclassificeerd onder een andere naam. Ook zijn vertaling van het Arabische qawwamun als zaakwaarnemers is taalkundig uiterst problematisch. Dat is natuurlijk het grote probleem als je snel een punt probeert te maken door een aantal citaten te paraderen: je hebt nergens ruimte voor het aanbrengen van nuances of toelichtingen.

Bovendien is prof. Vermeersch als notoire materialist helemaal niet in een positie om objectieve morele waardeoordelen te vellen. Hij wordt namelijk geconfronteerd met het probleem van Humes guillotine, namelijk dat je nooit van wat is naar wat zou moeten zijn kan gaan. Een objectieve vaststelling van een moord zou bijvoorbeeld helemaal geen waardeoordelen uitspreken, maar louter bestaan uit een verzameling waarnemingen. Een levend organisme heeft het leven van een ander beëindigd door gebruik van een mes. Om een moreel oordeel te kunnen vellen, moet er een andere premisse worden aangenomen, namelijk dat het beëindigen van het leven van een menselijk organisme slecht is. En dat is onmogelijk vanuit het materialisme, dat stelt dat wij louter verzamelingen levenloze atomen zijn met bewustzijn. The shoe is on the other foot, dus.

Een andere moeilijkheid die zich aandient is het culturele kader van waaruit prof. Vermeersch zijn oordelen velt. In het algemeen zullen de meeste religies, ideologieën en wereldbeschouwingen het eens zijn over een aantal morele oordelen (gruwelijke en mensonwaardige slavernij is verwerpelijk, verkrachting is afschuwelijk, etc.). Op sommige gebieden worden echter waardeoordelen geveld die enkel gerechtvaardigd zijn vanuit een seculiere, postmoderne en egocentrische visie. Zo is prof. Vermeersch verontwaardigd over het feit dat God Eva schept uit de rib van Adam, ‘opdat hij bij haar rust zou vinden’. Zijn kritiek komt m.i. hierop neer: dat het essentieel is voor de waardigheid en autonomie van een menselijke wezen dat hij niet bestaat omwille van iets anders; de mens is namelijk, zoals Kant schreef, een doel-op-zich. Omdat de vrouw bestaat omwille van de man zou ze dus volgens de Koran minderwaardig zijn. Zulk een redenering geeft echter blijk van een inadequaat begrip van de essentie van de Islam. Ook mannen bestaan namelijk omwille van vrouwen, want de twee zijn niet autonoom en op zichzelf, maar afhankelijk van mekaar. De complementariteit van de geslachten is zelfs een fundamenteel principe van het conservatisme en de traditionele samenleving: de twee geslachten vullen mekaar aan.

Ik zou prof. Vermeersch willen uitnodigen om verder in dialoog te treden met het conservatisme en de traditionele Islam. Iets zegt me dat heel wat van zijn bezorgdheden in een genuanceerd intellectueel debat zeker verholpen kunnen worden. Rondzwaaien met een kersenpluk aan Koranverzen is daarbij echter hoogst onwenselijk.

Othman El Hammouchi, leerling v/h Koninklijk Atheneum Vilvoorde en Laureaat van de Belgische Filosofie Olympiade

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.