Zaterdag 08/08/2020

OpinieLaura Uwase

Dat de kolonisering hier geen algemene kennis is, is geen toeval. Dit moet veranderen

Op 21 juli 1961 trok de laatste keer een parade voor de Belgische nationale feestdag door Ruanda-Urundi. Beeld Belga

Laura Uwase, Belg geboren in Rwanda, is politicologe (KU Leuven). Ze werkte mee aan de documentairereeks Terug naar Rwanda.

“Gelukkig is België Amerika niet en zijn we meer in het reine met onze geschiedenis.” Ik hoorde het politici en journalisten de afgelopen dagen meermaals zeggen. Straffe uitspraak, aangezien we ons koloniaal verleden nauwelijks kennen.

Voor mij – kleindochter van Mubiligi – is dat ironisch. Mubiligi betekent ‘Belg’ in het Kinyarwanda, de nationale taal van Rwanda. In Rwanda worden namen gekozen, niet geërfd. Ze verwijzen vaak naar de omstandigheden waarin een kind geboren is of naar specifieke karaktereigenschappen van het kind. Mijn grootvader is geboren in 1916 en kreeg deze naam omdat Rwanda in dat jaar een Belgische kolonie – of mandaatgebied om helemaal correct te zijn – werd. Na de Eerste Wereldoorlog werden Rwanda en Burundi als voormalige Duitse kolonie (1890, Ruanda-Urundi) immers aan België toegewezen.

In Rwanda betekende dat concreet dat Frans de officiële taal werd, dat Rwandezen met Belgische franken betaalden, dat mensen scholden met ‘godverdomme’, en leerlingen vraagstukken kregen waarbij ze de afstand tussen Gent en Antwerpen moesten berekenen.

In het Belgisch onderwijs gaat veel aandacht naar de slavernij en segregatie in de Verenigde Staten, de apartheid in Zuid-Afrika en de Holocaust tijdens de Tweede Wereldoorlog. En terecht. Maar we verlaten de schoolbanken met een ondermaatse kennis van ons eigen koloniale verleden. Het gaat hierbij nochtans om een recent verleden waar ons land rechtstreeks bij betrokken was.

De betrokkenheid van de Belgische staat bij de moord op Patrice Lumumba is gelukkig al bekend, ook al werd hij in België nog niet gerehabiliteerd. Het is intussen tijd geworden om ook het verhaal van zijn Burundese en Rwandese tegenhangers te vertellen.

Het verhaal van Louis Rwagasore is nauwelijks bekend. Deze Burundese kroonprins streed voor een onafhankelijk Burundi en had de politieke ambitie om de verschillende bevolkingsgroepen te verzoenen. In zijn oproep tot burgerlijk verzet maande hij de Burundezen aan om Belgische winkels te boycotten en geen belastingen meer te betalen, wat de koloniale overheid ertoe bracht hem onder huisarrest te plaatsen. Desondanks werd hij in 1961 de eerste democratisch verkozen premier. 

Laura Uwase.Beeld rv

Zijn premierschap duurde slechts zestien dagen. Op 13 oktober 1961 werd hij in opdracht van de Belgische koloniale bestuurders Jean-Paul Harroy en Roberto Régnier vermoord. Op 1 juli 1962 werd Burundi toch onafhankelijk. 

Ook in Rwanda streefde koning Mutara III Rudahigwa naar de onafhankelijkheid van zijn land. Hij overleed in juli 1959 onder ‘verdachte omstandigheden’ tijdens een vergadering met Belgische autoriteiten. In tegenstelling tot de moord op Lumumba en Rwagasore, vergt deze moord nog onderzoek. 

Zowel Burundi als Rwanda bestaan uit drie bevolkingsgroepen: Twa’s, Hutu’s en Tutsi’s. Deze groepen bestonden al voor de komst van de Belgen. Maar de gevestigde verhoudingen werden geïnstrumentaliseerd en Tutsi’s werden als ‘préférés’ aangeduid. Toen Tutsi’s de drang naar onafhankelijkheid uitten, werd de voorkeursbehandeling verschoven naar de onderdrukte Hutu’s. Dezelfde strategie werd ook toegepast in Congo waar de Baluba vervangen werden door de Lulua in Kasai en de Lunda in Katanga. Die verdeel-en-heerspolitiek leidt tot op vandaag tot etnische conflicten.

Wat ook tot op vandaag speelt, is de zoektocht van vele koloniale metissen. Deze metissen met een Congolese, Rwandese of Burundese moeder en Belgische vader vormden een bedreiging voor de feitelijke apartheid die in de kolonies heerste. Met de onafhankelijkheid werden deze kinderen naar België gebracht (lees: ontvoerd) zodat ze niet bij hun ‘primitieve’ moeders zouden moeten opgroeien. Hun namen en documenten werden gewijzigd en ze werden gedwongen Frans te spreken. Dit alles om hun roots en ouders uit te wissen. De meesten kwamen in België in schrijnende en vernederende omstandigheden terecht.

Ook andere westerse landen hebben een troebel koloniaal verleden. Zij staan echter verder in hun erkenningsproces: zo voeren Duitsland en Namibië gesprekken over mogelijke herstelbetalingen voor de genocide op de Herero in 1904.  

Kolonialisme is een globaal fenomeen, elk land gaat hier anders mee om. België is er in geslaagd om een groot deel van de geschiedenis te verzwijgen. Want vergis je niet: dat dit geen algemene kennis is, is geen toeval. Het niet, onjuist of onvolledig verhalen van onze geschiedenis dient een doel. Geef het kolonialisme een duidelijke plaats in ons onderwijs. Anno 2020 is dit geen ambitieuze doelstelling maar een minimumvereiste.

Om in het reine te komen met ons koloniaal verleden moeten we het in de eerste plaats kennen. België is inderdaad Amerika niet. Maar qua geschiedkundige kennis en bewustzijn heeft Amerika weinig lessen van België te leren.

De Rwandese koning Rudahigna Mutara III, hier met zijn vrouw Rosalie Gicanda, streefde naar onafhanke­lijkheid. Hij stierf in 1959 tijdens een vergade­ring met de Belgische autoriteiten in verdachte omstandig­heden. Beeld Corbis/VCG via Getty Images
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234