Zondag 15/12/2019

Opinie

Darwin kan verklaren, niet dicteren

Heleen Debruyne Beeld Johan Jacobs

Heleen Debruyne is schrijfster en columniste. Ze schreef samen met Anaïs Van Ertvelde Vuile lakens. Een hedendaagse visie op seksualiteit.

‘Evolutiefemininiste’ Griet Vandermassen schreef een boek over evolutionair gegroeide verschillen tussen mannen en vrouwen. Ze verweet ‘de klassieke feministen’ in deze krant dat ze een afkeer hebben van de wetenschap, dat ze vrouwen voorschrijven hoe zich te gedragen. De ‘klassieke feministen’ Ida Dequeecker en Sofie De Graeve weerlegden dat in een opiniestuk online. Vandermassen kroop opnieuw in de pen om hen een gebrek aan wetenschappelijke rigueur te verwijten.

Ik denk dat het vruchtbaarder is voor de vrouwenrechten – en mannenrechten, en voor iedereen daartussenin – dat iedereen uit de loopgraven zou kruipen en rustig met elkaar praten.

Vooreerst: er is niet zoiets als ‘de klassieke feminist’, er is geen opperraad van machtige heksen die dogma’s bedenken en die aan het beleid opleggen. Er zijn zo veel feminismen als er feministen zijn.

Jagers-verzamelaarsgemeenschappen

Nu we die verwarring van de baan hebben, zou ik beide partijen willen oproepen begrip te hebben voor elkaars achtergrond. Feministen als Ida Dequeecker en Sofie De Graeve zijn bekend met de geschiedenis van de vrouwenbeweging en het feminisme. Zij weten dat wetenschap in het verleden vaak is ingezet om vrouwen aan de haard te houden, want tja, zo waren ze nu eenmaal ontwikkeld. Ze herinneren zich nog voor welke wetswijzigingen nog niet eens zo lang geleden gestreden is: stemrecht, zelfbeschikking, abortus. En hoe (pseudo)wetenschappelijke argumenten vaak politiek misbruikt zijn om die vooruitgang tegen te gaan. 

Daarom staat ze achterdochtig tegenover wie wijst op de aangeboren verschillen tussen mannen en vrouwen. De ‘naturalistische dwaling’ ligt al snel op de loer: de vergissing om dingen die ‘in de natuur zo zijn’ als moreel juist te zien. In sommige jagers-verzamelaarsgemeenschappen werden kinderen met een handicap afgemaakt of achtergelaten. Dat is evolutionair perfect te verklaren, maar daarom niet minder moreel verwerpelijk. 

Minder extreem: de hersenen van vrouwen ontwikkelen zich tijdens de zwangerschap en na de geboorte zo, dat de drang om voor het kind te zorgen erg groot is. Bij mannen werkt dat iets anders, maar ook zij kunnen, als ze actief zorgtaken op zich nemen, een verandering in het brein ondergaan. Dat is interessant om te weten. Maar het mag geen argument zijn om vaderschapsverlof niet te faciliteren.

Nu trapt Vandermassen in haar boeken zelf niet in de val van de naturalistische dwaling: ze schrijft niet voor, ze probeert te begrijpen. Maar in de context van een interview met hapklare quotes, gaat dat wat verloren.

De schoonheid van de evolutie

Wetenschap werkt met gemiddelden. Zulke gemiddelden zeggen nog niets over een individu: veel vrouwen beantwoorden aan de statistieken, andere vallen er helemaal buiten. Het gemiddelde mag nooit de norm worden – en dat bepleit Vandermassen ook niet. Het is niet omdat vrouwen andere evolutionaire voortplantingsstrategieën hebben dan mannen, dat we vrouwen die buiten de norm vallen en er lustig een hele resem bedpartners op na houden, moeten veroordelen. Idem voor mannen. Er zijn misschien een pak minder stille, bedeesde jongens die al graag eens een jurk aantrekken, maar ze zijn er wel. Dat is ook de schoonheid van de evolutie: patronen beletten niet dat er toch nog diversiteit is.

Ik denk dat er twee zaken zijn waar Vandermassen en De Graeve en Dequeecker het over eens kunnen zijn.

Een: biologie is een belangrijke verklarende factor voor gedrag, maar normen, waarden en wetten hebben ook een grote invloed.

Twee: op die biologie hebben we (vooralsnog) geen invloed, maar in die andere omstandigheden kunnen – moeten – we zo veel mogelijk gelijke behandeling nastreven. In een vrije, democratische samenleving zou elk individu, ongeacht of die persoon in het typische man-vrouwkader past, dezelfde mogelijkheden moeten hebben.

Vaderschapsverlof

Het is best mogelijk dat er in een paradijs van gelijkheid nog steeds meer vrouwen dan mannen zijn die uit vrije wil deeltijds gaan werken. Dat moet ons niet beletten om die ideale wereld na te streven. Om de mannen die het wel willen ook vaderschapsverlof te geven, om de bedrijfscultuur te veranderen zodat daar niet meer schamper over gedaan wordt, om goede kinderopvang te voorzien, om de loonkloof weg te werken.

In de Verenigde Staten woedt de oorlog tussen feministen die het standpunt van Vandermassen aanhangen en zij die vrezen voor de naturalistische dwaling, feller dan hier. Het wederzijds onbegrip is enorm. Vicepresident Mike Pence draait ondertussen lustig allerlei verworvenheden op het vlak van abortus terug. Een verdeeld kamp is een zwak kamp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234