Vrijdag 30/07/2021

OpinieStijn Bruers

Cynisch om achter elke goede daad van Bill en Melinda Gates een verborgen agenda te zoeken

Melinda en Bill Gates, op het Wereld Economisch Forum in 2015. Beeld AFP
Melinda en Bill Gates, op het Wereld Economisch Forum in 2015.Beeld AFP

Stijn Bruers is moraalfilosoof en voorzitter van Effectief Altruïsme België.

Bill en Melinda Gates gaan scheiden. Dit jammerlijke nieuws had ik niet zien aankomen. Ze leken zo goed samen te werken binnen de Bill & Melinda Gates Foundation. Gelukkig blijft die foundation gewoon overeind. Ja, ik bewonder de altruïstische inzet van Bill en Melinda. Na het zien van de docu Inside Bill’s Brain was het moeilijk om niet te denken hoe blij we moeten zijn dat er mensen zoals hij rondlopen. Mensen met, inderdaad, brains, én met het hart op de juiste plaats. De energie die Bill opbrengt om het toilet te herdenken en op die manier sanitaire hygiëne bij iedereen te brengen, is bewonderenswaardig. En toch is Gates vaak de kop van Jut.

Uiteraard zijn er bedenkingen te maken. Ten eerste: mag iemand zoveel geld hebben als Gates, of moet alles boven een bepaald plafond afvloeien via belastingen? De superrijken besteden geld aan zinloze luxe, en wanneer ze aan filantropie doen zijn hun goede doelen vaak bedenkelijk. De overheid zou de extra belastingopbrengst kunnen besteden aan betere goede doelen die de sociale welvaart bevorderen. Daar kan je moeilijk tegen zijn.

Toch is er een kleine minderheid van superrijken, zoals Gates, die mogelijk nog veel meer goeds realiseren dan de overheid zou doen met hetzelfde geld. Ik durf te zeggen dat Bill en Melinda al meer dan een miljoen kinderen hebben gered, onder andere door hun strategische strijd tegen verwaarloosde maar dodelijke infectieziektes. Het is allesbehalve gegarandeerd dat de Amerikaanse overheid met een Gates-taks het beter zou doen. Gates investeert ook in klimaatvriendelijke technologieën (denk aan duurzame energie en celkweekvlees), waar de overheid duidelijk tekortschiet. Bij de keuze van goede doelen laat Gates zich sterk leiden door rationaliteit en bewijs, om oplossingen te vinden die veel kans hebben om de levens van mensen sterk te verbeteren.

Een tweede bezorgdheid is een democratisch deficit door de macht van superrijken. Met zijn geld heeft Gates een bijzonder grote politieke invloed. De bijdrage van de Foundation aan de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) is groter dan die van vele landen, en Bill en Melinda zitten daardoor aan tafel bij de WHO en hebben er meer dan één vinger in de pap. Moet over de aanbesteding van zo’n pakken geld niet wat meer democratisch beslist worden? Het is alleszins een kwestie waar we niet licht mogen overgaan.

Daarnaast horen we nog andere felle kritiek op Gates, die kant noch wal raakt, en juist daarom des te interessanter is. Complotdenkers geloven dat Gates zo op vaccinatie hamert omdat hij er een middel in ziet om mensen te tracken en te controleren. Bij zulke mensen kan je natuurlijk niet winnen. Dat Gates in zijn Ted Talk van 2015 waarschuwde voor een pandemie, gebruiken zij tegen hem: hij wist ervan, of, erger nog, hij heeft de pandemie zelf georchestreerd.

Het is extreem ironisch: antivaxers en coronatwijfelaars beweren op te komen voor onze gezondheid en vrijheid, maar ze verspreiden desinformatie over vaccins waardoor mensen ziek worden, een deel van hun vrijheden verliezen en zelfs sterven. Ondertussen uiten ze kritiek op een man die met zijn geld al talloos veel levens heeft gered en wiens investeringen, onder meer in onderwijs voor meisjes in arme landen, juist de individuele vrijheid bevorderen.

Eenzelfde ironie zien we ook bij een aantal milieuactivisten. Gates’ voorliefde voor technologische oplossingen wordt hem vaak niet in dank afgenomen, of het nu om kernenergie of ggo’s gaat. Sommige milieuactivisten stellen oplossingen voor die eerder schadelijk zijn en roepen Gates uit tot boeman, terwijl hij zich net richt op energiebronnen en ggo-toepassingen die wel milieuvoordelen bieden.

Gates leert ons veel over menselijke irrationaliteiten. Rijkdom wekt afgunst op. Maar psychologisch onderzoek toont aan dat mensen ook sneller veracht worden wanneer ze uitzonderlijk veel goeds doen. Des te meer je je inzet voor het welzijn van anderen, des te meer kritiek je op de hals haalt. Denk aan Greta Thunberg, die bespot wordt voor haar consequente houding om niet het vliegtuig te nemen. Bill en Melinda zullen niet enkel in de geschiedenisboeken staan als een van de rijkste koppels, maar ook als het echtpaar dat misschien wel het meeste levens heeft gered. Die combinatie maakt hen slachtoffer van een dubbele verachting.

Het zou niet verstandig zijn om superrijken in alles vrij spel te geven gewoon omdat hun donaties groot zijn. Maar evengoed is het cynisch om achter elke schijnbaar goede daad een verborgen agenda te willen vinden. Zelf blijf ik bij mijn initiële besluit: ik ben blij met de altruïstische inzet van Bill en Melinda.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234