Donderdag 22/08/2019

Opinie

Crispr-veldproef levert wel degelijk belangrijke kennis voor verbetering landbouwgewassen

Beeld BELGA

René Custers is regulatory & responsible research manager (VIB), Dirk Inzé is wetenschappelijk directeur (VIB-UGent Center voor Plantensysteembiologie), Geert De Jaeger is adjunt-wetenschappelijk directeur (VIB-UGent Center voor Plantensysteembiologie), Lieven De Veylder is  groepsleider (VIB-UGent Center voor Plantensysteembiologie).

Het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) voert sinds 2017 een veldproef uit met maïs waarin met behulp van de zogenoemde crispr/Cas-technologie een kleine wijziging in het erfelijk materiaal is doorgevoerd. In de maïsplanten is op twee welbepaalde plaatsen één ‘DNA-lettertje’ weggehaald. Deze maïs is daardoor een soort biosensor geworden voor het meten van DNA-schade als gevolg van milieustress zoals de huidige extreme weersomstandigheden of milieuverontreiniging. Echt basisonderzoek dus.

Met de kennis die VIB opdoet hopen de onderzoekers manieren te vinden om planten beter tegen bijvoorbeeld droogte te wapenen. De planten in de veldproef zijn echter slechts één voorbeeld van wat je met crispr/Cas kunt doen. Een stukje duiding is op zijn plaats.

De crispr/Cas-techniek is een vorm van moderne genome editing-technologie: technologie waarmee je heel doelgericht en precies kleine wijzigingen in het erfelijk materiaal kunt aanbrengen. Erfelijk materiaal bestaat uit vier bouwstenen, aangeduid met de letters A, C, G en T. De volgorde bepaalt onze erfelijke eigenschappen. Met crispr/Cas kun je één of een paar DNA-lettertjes verwijderen, of bijvoorbeeld een A in een T veranderen. 

Dit type wijzigingen vindt ook in de natuur plaats en staat onder andere aan de basis ligt van evolutie. We noemen dat soort wijzigingen mutaties. Het draagt bij tot genetische variatie en het is juist die variatie waar we onder andere in de plantenveredeling dankbaar gebruik van maken. Het feit dat we vandaag bloemkool en spruitjes eten is het gevolg van het spontaan wijzigen van één of enkele letters in het DNA van de wilde koolplant.

Lees ook

- Geheime proef met DNA-gehackte maïs in Vlaanderen: "Ik ben verbaasd en teleurgesteld"

- Ligt er straks mutagenese op uw bord? Voor- en tegenstanders wachten in spanning op uitspraak Europees Hof

Doelgerichter

De klassieke plantenveredeling is voor een deel gebaseerd op het selecteren van planten waarin per toeval dergelijke wijzigingen zijn opgetreden. Met onze sterk toegenomen kennis over de functie van genen in het erfelijk materiaal van planten zijn we intussen echter in staat om een stuk doelgerichter te werk te gaan. 

crispr/Cas voegt hier vandaag een belangrijke technische tool aan toe. Daar waar we weten dat het wijzigen van een of enkele DNA-letters een bepaalde nuttige eigenschap teweeg brengt, kunnen we die nu snel en efficiënt introduceren. We zouden die wijziging ook met behulp van klassieke mutagenesetechnieken kunnen induceren, maar die is veel minder doelgericht.

René Custers. Beeld RV

De intrede van genome editing betekent absoluut niet dat de doelstelling van de plantenveredeling wijzigt. Veredelaars willen graag verdergaan met het ontwikkelen van nieuwe rassen waarmee we belangrijke uitdagingen kunnen aangaan. Uitdagingen zoals het milieuvriendelijker maken van de landbouw, het beschermen van de biodiversiteit, het beter wapenen van planten tegen stressfactoren zoals klimaat, ziekten en plagen, het realiseren van oogstzekerheid onder alle omstandigheden.

Ook het garanderen en verder uitbouwen van ons aanbod aan gevarieerde en gezonde voeding hoort hier bij. Genome editing kan helpen een aantal van die doelstellingen sneller te realiseren.

Het is natuurlijk wel belangrijk dat onderzoek dat gebruik maakt van genome editing op een verantwoorde manier wordt uitgevoerd met inachtneming van alle toepasselijke wetgeving en zo gebeurt het ook. In dit specifieke geval dus zonder speciale vergunning, simpelweg omdat de overheid bevestigd heeft dat dit niet nodig is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden