Woensdag 21/04/2021

OpiniePatrick Vankrunkelsven

Covidvaccinatie en bloedklonters, hoe zit dat nu?

null Beeld AP
Beeld AP

Patrik Vankrunkelsven is huisarts en directeur Centrum voor Evidence-based Medicine.

Vrijdag mijn AstraZeneca-vaccin gehad. Top. Het vaccin stond permanent in het nieuws. Eerst waren er twijfels over de werkzaamheid, nu wordt het geassocieerd met het ontstaan van bloedklonters (trombose). Ondertussen weten we dat het uitstekend werkt en dat er niet meer tromboses zijn. Waar gaat de recente ongerustheid dan wel over?

Uit de gegevens van het Europees Agentschap voor geneesmiddelen (EMA) blijkt dat er na vaccinatie mogelijk een toename is van twee zeldzame, maar ernstige vormen van trombose: (1) DIC (Disseminated Intravascular Coagulation), ‘verspreide stolsels in de bloedvaten’ en (2) CVST (cerebrale veneuze sinustrombose), een trombose in een ader van de hersenen. Waarom bleek dat niet uit de klinische proeven? Tijdens de testfase met het vaccin werd de frequentie van bloedklonters nauwkeurig opgevolgd bij tienduizenden mensen die ofwel het echte vaccin kregen, ofwel een placebo. Daaruit bleek geen verschil te bestaan voor het ontstaan van ‘gewone’ bloedklonters. De bovengenoemde uiterst zeldzame aandoeningen werden toen niet gerapporteerd. Dat is niet uitzonderlijk. Het komt wel vaker voor dat bij de uitrol van een nieuw geneesmiddel of een vaccin, er in de echte wereld, wanneer nog veel meer mensen blootgesteld worden, nog onverwacht nevenwerkingen ontstaan.

Hoe zijn die cijfers nu voor deze twee uitzonderlijke vormen van bloedstolling? DIC is een aandoening die vooral voorkomt bij zware infecties en bij mensen op de spoedafdeling. Hierbij ontstaan stolsels in meerdere bloedvaten en worden de stollingsfactoren en bloedplaatjes ‘opgebruikt’, waardoor er bloedingen (blauwe plekken) ontstaan. Het EMA bracht deze verwikkeling in kaart: men verwacht in een normale populatie ter grootte van de gevaccineerden normaal minder dan één geval van DIC in een periode van veertien dagen. Nu werden er vijf gevallen gerapporteerd in de gevaccineerde populatie.

Bij de tweede zeldzame aandoening CVST wordt een bloedklonter gevormd in een belangrijke, centrale ader van de hersenen; soms verwikkeld met stollingsstoornissen. Hierdoor ontstaat overdruk met felle hoofdpijn die toeneemt over dagen en vaak vertroebeling van het zicht veroorzaakt. In Duitsland waren er na 1,6 miljoen vaccinaties zeven gevallen, waarvan zes bij vrouwen onder de vijftig jaar; drie mensen stierven. Normaal, zonder vaccinaties, had men maar één geval verwacht. Het EMA vond in heel Europa gelijkaardige cijfers. Men verwachtte in een populatie even groot als de gevaccineerden maximaal één tot twee gevallen, nu werden er twaalf gerapporteerd. Deze cijfers zijn overtuigend genoeg om dit als een nevenwerking te beschouwen, die in de bijsluiter komt.

Is dit alles reden tot ongerustheid? Medicijnen hebben nu eenmaal nevenwerkingen. Het is bijvoorbeeld bekend dat ook orale voorbehoedsmiddelen (‘de pil’) de kans op CVST verhogen: tot tien keer groter, zo toonde een Nederlandse studie geleid door de broer van onze minister van Volksgezondheid aan. Dat risico is dus te vergelijken met dat van het vaccin. Sterker nog, de nieuwe generatie pillen die ook (te) veel wordt voorgeschreven, heeft een nog groter risico. Toch blijven de absolute cijfers laag, enkele gevallen per miljoen per jaar.

Er bestaat echter geen twijfel dat deze zeer zeldzame nevenwerkingen te verwaarlozen zijn tegenover de risico’s die men wil voorkomen: in deze gevallen een (ongewenste) zwangerschap of covid-19. Voor covid-19 is het risico om de ziekte te krijgen en de gevolgen ervan immers véél groter dan de kans dat je nevenwerkingen hebt van de vaccinatie.

Er zijn wel een aantal voorwaarden. Vooreerst moet de gebruiker goed geïnformeerd worden over het risico en ook alarmsymptomen kennen zodat een snelle behandeling mogelijk is. Hij of zij moet ook een vrije keuze kunnen maken.

Het is aan het EMA en de verschillende Europese landen om de volgende weken in functie van eventuele nieuwe registraties de vaccinatiestrategie permanent te evalueren. De vier vaccins die we ter beschikking hebben vormen niet één product. Ze vertonen lichte verschillen in effectiviteit en nevenwerkingen. In het verleden werden in functie daarvan ouderen tijdelijk uitgesloten van het AstraZeneca-vaccin tot er voldoende nieuwe gegevens waren. Frankrijk maakte nu de keuze om dat vaccin net voor te behouden voor ouderen. Het is aan de burgers, wetenschappers en politiek om samen de juiste afwegingen te maken, op basis van alle argumenten, om de verschillende vaccins optimaal in te zetten bij de verschillende doelgroepen. En dit voor een maximaal effect en met een maximale veiligheid. Met één kompas: iedereen krijgt best een vaccinatie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234