Vrijdag 03/04/2020

OpinieHalewijn Timmerman

Corona zou in Senegal neerkomen op een ‘survival of the richest’

Een man verkoopt handzeep op een straat in de Senegalese hoofdstad Dakar. ‘Wanneer het land hier in lockdown gaat, zal de overgrote meerderheid van de gezinnen van de ene dag op de andere geen geld meer hebben.’Beeld AFP

Halewijn Timmerman is sociaal ondernemer in Senegal. Hij leeft en werkt in Kaolack.

Wanneer je door de straten loopt in Kaolack met je witte knikker en rood aangelopen wangen, is het niet ongebruikelijk dat je van alle kanten het woord toubab naar je hoofd geslingerd krijgt. Om de politieke correctheid over het dekolonialiseringslexicon ook in tijden van corona te respecteren moeten we toubab interpreteren als ‘witte medeburger uit het Westen’. Het onderstreept nogmaals de afhankelijkheidsrelatie en een superioriteit in het nadeel van zij die het uitspreken. Het tovert bij aankomst in het land ‘Afrika’ een glimlach op je gezicht maar kruipt al snel onder je huid. Ik vecht tegen het woord maar zal de strijd niet winnen.

Sinds enkele dagen heeft Senegal mijn geliefkoosde ‘toubab’ her en der ingeruild voor ‘corona’. Ook de Senegalese realiteit wordt kind van zijn context, moet ik hier vaststellen. Evengoed als generaliserende uitspraken en artikels in de Belgische media als ‘Is Afrika klaar voor corona?’ dit ook zijn. Waarbij men vergeet dat het Afrikaans continent 54 landen telt met zeer specifieke contexten en immense verschillen tussen de landen.

Is Senegal klaar voor Corona? Als sociaal ondernemer – lees: ‘boer’– woon en werk ik al enkele jaren in de informele economie in Senegal. De realiteiten en dynamieken die eigen zijn aan deze economie – de grootste van de wereld – in combinatie met de culturele Senegalese identiteit, gebieden mij te zeggen dat een ongeziene catastrofe op Senegal afkomt indien het Covid-19-virus even besmettelijk is in deze klimatologische realiteit als die in België.

‘Survival of the richest’

Ontegensprekelijk kunnen de gezondheidsstructuren een uitbraak zoals in Italië niet aan. Het gebrek aan capaciteit in al zijn vormen zou hier betekenen dat zij die een ziekenhuisbed kunnen betalen, behandeld worden. Geen geheel ridicule denkoefening in een land waar slechts 5 procent een vorm van formele sociale bescherming heeft. Een survival of the richest. Een survival van expats en hommes d’affaires en de bovenste laag van de elitaire klasse boven de boeren en hardwerkende onderlaag die het leeuwendeel van de maatschappelijke motor draaiende houden. Cynisch genoeg bespaart dit ons – op de korte termijn – de ethische denkoefening die Italië vandaag maakt over welke gevallen nog behandeld worden en welke niet.

Laten we even een copy-paste maken naar Senegal van wat we in België hebben zien gebeuren als de angst voor eigen levensonderhoud in het gedrang komt. Afgezien van het feit dat de Bregmaniaan in mij ook gelooft dat crisissen het beste in mensen naar boven brengen, zullen er toch heel wat onvoorspelbare scenario’s en dynamieken de kop op steken.

Hamsteren en lockdown dus. Twee begrippen die voor de meerderheid van de Senegalese bevolking ondenkbaar zijn. De informele economie hier wordt gekenmerkt door ‘korte termijn’, een fenomeen dat een resem spillover-effecten kent die een crisis niet zullen overleven. Op het einde van de maand gaat de Senegalees niet naar de bank om de spaarrekening te spijzen maar gaat hij lenen in de wijk en moet hij alweer de hand uitsteken naar hulp in zijn sociale netwerk.

Ook hangt Senegal ongeveer voor meer dan de helft van zijn goederen af van het buitenland. Hamsteren zal zowel aan de kant van de consument als van de producent bijna onmogelijk zijn. Toch zal deze reactie ook hier niet uitblijven en zullen alle boutiques, rijstdepots en apothekers in een mum van tijd leeggekocht zijn. Met alle gevolgen van dien. De gegoede Senegalese burger heeft ook in dit verhaal weer meer kans op overleven. Al is er nog altijd het cultsymbool van de nationale identiteit, ‘de Senegalese gastvrijheid’, dat we moeten verstaan als een doorgedreven informeel solidariteitssysteem. Herverdeling zal dus ontstaan en zolang er rijst is, zal er leven zijn. En als het echt erger wordt, weten we ook hier dat hulp zal komen. Want zo hoort het, niet? Benieuwd hoe sterk deze fundamenten zijn in crisistijd.

Scholen werd afgelast en het luchtruim gesloten. In wezen schieten de maatregelen hun doel wat voorbij. Zo zie je op dit moment gewoon meer kinderen op straat. Veel is er ‘besmettingsgewijs’ dus niet veranderd. Wanneer het land hier in lockdown gaat, zal de overgrote meerderheid van de gezinnen van de ene dag op de andere geen geld meer hebben om hun dagelijkse inkopen te doen. Waar zal de kosten-batenanalyse van de Senegalees liggen? Het risico nemen om besmet te raken of het risico nemen om niet te kunnen eten?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234