Dinsdag 14/07/2020
Carl Devos.Beeld DM

Column

Corona is geen excuus meer om de formatie uit te stellen. Wel een argument om daar nu mee te beginnen

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Er is veel terechte kritiek op de onduidelijkheid over welke winkels nu open mogen. Burgemeesters moesten vage regels – minder dan 24 uur voor ze van kracht werden – interpreteren, met chaos en ongelijkheid tot gevolg. Wie hoopte dat men zou leren uit de blunder van het bezoek aan woon-zorgcentra, wacht enkel ontgoocheling. We moeten wachten op de finale conclusies tot corona bedwongen is, maar een tussentijdse conclusie is alvast: dit crisisbeheer is ondermaats.

Hoewel die nu weinig voordeel biedt, zeker op het vlak van gezondheidszorg, is de hoofdreden van dat kaduke beleid niet zozeer de staatsstructuur. Dat leert Duitsland. Daar compenseren het leiderschap van Merkel en goed overleg de institutionele complexiteit. In België heerst het omgekeerde: een manifest gebrek aan leiderschap en aan overleg tussen en binnen beleidsniveaus, regeringen en partijen.

Omdat politiek vertrouwen ontbreekt, wou men het beleid objectiveren, verdeskundigen. Boven op de al ingewikkelde bestuurssetting, de administraties, kabinetten, tal van adviesorganen en overlegstructuren, werd een rits organen ingeschakeld (RMG, RAG, CELEVAL, Nationale Veiligheidsraad, GEES, ERMG, enzovoort). Die produceren veel adviezen en woorden. Maar daarom geen duidelijke visie of daden. Die omzetting lukt niet. Er zit te veel volk aan de knoppen, niemand heeft het overzicht of het gezag om dat te claimen. En dus gaan de paraplu’s open.

Niet ondanks, maar vanwege die overdosis beleidsmakers slaagt men erin maatregelen te nemen die niet met de betrokken sectoren zijn overlegd. Iedereen dacht dat de ander het zou doen. Bovendien is de samenstelling onevenwichtig. Er zit te weinig volk met een sociaalwetenschappelijk en economisch profiel.

Daarenboven treden sommige virusexperts, die elke dag het gat vullen dat politici laten en de eindeloze informatiehonger stillen, buiten hun expertise: ze zeggen wat er zou moeten gebeuren. Hun woorden hebben veel invloed omdat politici hen zo’n groot gewicht geven. Tegelijk klinkt bij lastige vragen ‘dat dit een zaak van de politiek is’. Die dan niet durft tegenspreken. Nochtans zitten experts niet altijd op dezelfde lijn. Soms maken ze een bochtje of bespiegelingen die de verwarring vergroten: is wat zij zeggen nu beleid, gezien politici zeggen dat zij dat bepalen? Mocht enkel Steven Van Gucht communiceren, zou het veel eenvoudiger zijn.

Deze architectuur is niet geschikt voor kordaat crisisbeleid. En communicatie is, vandaag meer dan ooit, beleid. Ook dat loopt niet goed. Niet de communicatie over de opening van winkels of massamanifestaties, niet in Vlaanderen met de woon-zorgcentra, niet toen Wilmès met haar voorbarige aankondiging van het bezoek aan woon-zorgcentra zelf in de fout ging. Haar positie is wankel, door de moeilijke omstandigheden waarin Wilmès II opereert, maar ook omdat ze zelf onvoldoende politiek gewicht en ervaring heeft kunnen opbouwen voor deze opdracht. Het helpt niet dat haar regering allicht in juni afloopt en sommige zich warmlopen om haar stoel in te nemen.

Niet alleen het coronabeleid sputtert. Ook het gebruik van volmachten – die zo nodig waren om deze crisis het hoofd te bieden en de vorming van een échte noodregering verdrongen – loopt niet goed. Soms blijkt de gewone parlementaire weg makkelijker. Want zelfs met volmachten verloopt veel tijd tussen beslissing en uitvoering. Dossiers houden elkaar op. De superkern mist een moderator die de lange tussenkomsten en kakofonie van tien bemoeizuchtige voorzitters smoort. Volmachten zijn soms lastiger dan met 38 zetels een gewone meerderheid zoeken. Al wordt ook steeds duidelijker dat binnen Wilmès II enkele ministers een eigen parcours rijden. De formatie komt immers weer in het vizier.

Bovendien is ook de parlementaire coronacommissie een slag in het water. Die komt er als er even tijd voor is, meer dan vijgen na Pasen is ze niet. Ze is onmachtig en irrelevant. In staat noch gemaakt om genomen beslissingen bij te sturen. Intern verdeeld over haar doelstellingen. Ze dient enkel om de waan van parlementaire controle hoog te houden.

Ten slotte leert de openlijke kritiek van bijvoorbeeld sp.a, PS of N-VA op Wilmès II dat de tien volmachtpartijen niet op één lijn zitten. Ondanks de stille hoop bij de start groeit uit de tien volmachtpartijen geen werkbare coalitie. Integendeel. De relaties blijven zeer gespannen. Ze houden zich wat in, maar de hoop dat Wilmès II een basis voor een echte regering vormt, mag verlaten worden.

We moeten zo snel mogelijk deze politieke setting veranderen. We moeten niet enkel het virus verslaan, maar ook het crisisbeheer aanpassen. Dat begint met een échte regering, met een échte meerderheid en een écht programma. De complexe structuur die werd opgetrokken om het gemis aan zo’n regering te compenseren, is niet goed genoeg. Corona is geen excuus meer om de formatie uit te stellen. Wel een argument om daar nu mee te beginnen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234