Zondag 16/06/2019

Opinie

Congolezen willen meer dan nieuwe president

Een officier patrouilleert door de straten van Goma. Congo maakt zich op voor een gespannen verkiezingsdag. Beeld AFP

Pieter-Jan Hamels is beleidsmedewerker bij 11.11.11. Hij verblijft momenteel in Kinshasa. Nadia Nsayi is beleidsmedewerker bij Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen.

Zondag is het eindelijk zover. Na twee jaar uitstel mogen miljoenen Congolezen naar de stembus. Wat de verkiezingen historisch maakt, is dat de zittende president Joseph Kabila – in overeenstemming met de grondwet – geen kandidaat is. Congo krijgt (misschien) voor het eerst in zijn geschiedenis een machtswissel tussen een zittende en een nieuw verkozen president.

De langverwachte verkiezingen zouden eerst op 23 december plaatsvinden, maar werden enkele dagen voor die datum met een week uitgesteld. Een zware brand in een opslagplaats van de nationale kiescommissie vernietigde cruciaal verkiezingsmateriaal. Veel Congolezen verdenken de huidige machthebbers van de brand, de regering beschuldigt de oppositie.

Wat vaststaat, is dat de Congolezen nu wel genoeg hebben van het uitstelgedrag van de kiescommissie. “Zondag gaan we stemmen, of we komen de straat op en vervangen de president zelf wel”, hoor je steeds meer in de hoofdstad Kinshasa. De houdbaarheidsdatum van president Kabila is al even verstreken. Hij mag dan wel politiek, militair én via een enorm netwerk aan bedrijven, vennootschappen en financiële constructies ook economisch de touwtjes in handen hebben, zijn legitimiteit is hij allang kwijt.

Pieter-Jan Hamels van 11.11.11 verblijft momenteel in Kinshasa. Beeld rv

Zware prijs

Dat de verkiezingen zondag plaatsvinden zonder Kabila’s deelname is eerst en vooral een overwinning van het Congolese volk. Toen het in 2016 duidelijk werd dat Kabila zich zou vastklampen aan de macht en de verkiezingen zou uitstellen, zijn de Congolezen, vooral de jongere generatie, massaal op straat gekomen om verkiezingen en het vertrek van de president te eisen via geweldloos protest. De aanhoudende druk van oppositiepartijen, middenveldorganisaties en, niet onbelangrijk, de in Congo erg machtige katholieke kerk is waarschijnlijk de belangrijkste reden waarom er zondag verkiezingen zullen plaatsvinden waarbij Kabila geen kandidaat is.

De Congolese bevolking betaalde een zware prijs: mensen werden bedreigd, gearresteerd, raakten gewond of lieten het leven door kogels van de ordediensten. De laatste maanden en weken zagen we dat het geweld alleen maar toeneemt. 

Nadia Nsayi, beleidsmedewerker bij Broederlijk Delen en Pax Christi Vlaanderen. Beeld rv

De vreedzame strijd voor verandering is nog niet ten einde. Het kiesproces wordt overschaduwd door problemen. Zo zijn er sterke twijfels over de onafhankelijkheid van de kiescommissie, die verantwoordelijk is voor de organisatie van de verkiezingen, en het Grondwettelijk Hof, dat eventuele geschillen moet beslechten. Bij een audit van de kiezerslijsten kwam aan het licht dat er miljoenen ‘fictieve’ kiezers bestaan. Het gebruik van controversiële stemcomputers creëerde bovendien veel wantrouwen over potentiële fraude. 

We zagen hoe de commissie de kandidatuur van populaire oppositieleiders weigerde. Hoe oppositiekandidaten die toch mochten deelnemen met geweld te maken kregen. Hoe hun de toegang tot grote steden ontzegd werd en hoe hun campagnebijeenkomsten geannuleerd werden om ‘veiligheidsredenen’. 

Eergisteren nog besliste de kiescommissie om de verkiezingen niet te laten doorgaan in Beni, Butembo en Yumbi, waardoor 1,2 miljoen geregistreerde kiezers zondag niet kunnen gaan stemmen. Officieel wegens geweld en de ebolacrisis, maar voor velen is het niet toevallig dat net deze regio’s sterke oppositiebolwerken zijn. In deze context dreigen de verkiezingsresultaten (gewelddadig) gecontesteerd te worden, wat Congo nog verder in chaos kan storten. Dat ook enkele militanten van oppositiepartijen zich schuldig maakten aan geweld belooft alvast niet veel goeds.

De aftredende president Joseph Kabila. Hij mocht zich volgens de grondwet niet langer kandidaat stellen. Beeld REUTERS

Vader van de Natie

Kabila deed onder druk van zijn bevolking én de internationale gemeenschap een stap achteruit. Als Emmanuel Shadary, de kandidaat van Kabila’s meerderheid, wint, mag er dan wel formeel een nieuwe president zijn, de échte macht blijft bij Kabila. De vele affiches van Kabila met het opschrift ‘Père de la Nation’ (Vader van de Natie) laten er weinig twijfel over bestaan. 

Shadary opdringen aan het Congolese volk wordt geen gemakkelijke taak. Er heerst een grote ontevredenheid na zeventien jaar Kabila-beleid. De mensen zijn de corruptie, het geweld en de armoede beu. De roep naar verandering is groot. De Congolezen willen meer dan een nieuwe president. Ze willen een nieuwe politieke klasse die breekt met de oude, verrotte politieke cultuur. Ze willen een ander bestuur dat werk maakt van vrede, economische vooruitgang en sociaal welzijn. Ze willen dat de enorme bodemrijkdommen van Congo eindelijk gebruikt worden om de Congolezen uit de armoede te halen, in plaats van alleen een politieke elite te bedienen.

Meer dan ooit is een actieve en constructieve rol van Congo’s buurlanden, en van regionale organisaties zoals de Afrikaanse Unie, cruciaal. Ook België en de Europese Unie hebben een rol te spelen door consequent te blijven inzetten op vrede, respect voor mensenrechten, democratie, duurzame ontwikkeling en goed bestuur. En door de nodige middelen vrij te maken ter ondersteuning van wie van goede wil is. 

Congo en de Congolezen hebben recht op verandering, op een echt democratisch bestuur en op een overheid die bereid is de enorme problemen aan te pakken. Eerlijke en geloofwaardige verkiezingen zijn alvast een eerste, noodzakelijke stap. Een frauduleus verkiezingsproces daarentegen kan averechts werken en Congo nog verder de dieperik in duwen. 30 december wordt een dag van hoop of wanhoop. Wij hopen op het eerste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden