Vrijdag 21/06/2019

Opinie Mark Elchardus

China is wel een verkiezingsdebat waard

Mark Elchardus. Beeld rv

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) en opiniemaker bij De Morgen. Zijn column verschijnt elke zaterdag.

Globalisering maakte van het buitenland een groot en turbulent binnenland. Toch horen we er weinig over in deze kiescampagne. In de stemtest geen vragen over buitenlandbeleid, tenzij je de EU als buitenland beschouwt. Instabiliteit in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, Russische inmenging, radicalisering, terrorisme... so what? China? Nagenoeg anderhalf miljard mensen, Europa’s tweede handelspartner, het land dat massaal mensen uit de armoede licht, 10.000 kilometer snelweg en 5 kerncentrales per jaar bouwt... en het spel niet eerlijk speelt. Je zou verwachten dat politieke partijen bezorgd om onze welvaart en veiligheid niet alleen kibbelen over hoe en in welke mate zij onze automobilisten het leven zuur gaan maken, maar ook voorstellen formuleren voor onze omgang met die gigant.

China beperkt de toegang tot de eigen markt en gebruikt dumping om andere markten te veroveren. Het schept een situatie waarin zijn bedrijven met staatssteun concurreren tegen onze bedrijven die het zonder dergelijke steun moeten stellen. Het bouwt zijn zijderoutes uit met onder meer het geld van Europese cohesiefondsen omdat het de Europese competitie oneerlijk wegconcurreert. Het koopt zich in strategische sectoren in, nestelt zich in bedrijven met interessante knowhow. Bedrijven onder Chinese controle staan meteen onder toezicht van de Chinese Communistische Partij. Talrijk zijn de aanwijzingen dat China op grote schaal economische spionage pleegt, weinig of geen respect heeft voor intellectuele eigendom, waarschijnlijk systematisch de privacy van Europeanen schendt. Het verwerft culturele invloed via de financiering van think tanks, stichtingen en culturele instellingen (het Confucius-instituut van de VUB werd in dat verband op de vingers getikt door de Staatsveiligheid).

Het Verre Oosten

Via de media vernemen we weinig over de impact van China op onze welvaart, veiligheid en privacy. Toen een Chinese energiereus 14 procent van de aandelen van energieverdeler Eandis wilde verwerven, kwamen die zorgen even in beeld. Daarna verdween China weer naar het Verre Oosten.

Nochtans zijn er vragen. Hoe krijgen we beter zicht op buitenlandse investeringen in ons land? Hoe behoeden we ons voor bedrijfsspionage en privacyschending? Hoe beschermen we onze kritieke digitale infrastructuur? Kunnen we de risico’s van Chinese participatie in bedrijven en wetenschappelijke projecten voldoende inschatten? Kunnen we Europese bedrijven voorrang geven bij financiering vanuit Europese cohesiefondsen? Hoe onze strategische sectoren beschermen? Moeten Chinese investeringen in communicatiesystemen voor politie en defensie niet verboden worden?

Een demonstrant draagt een masker van Chinees president Xi Jinping tijdens diens bezoek aan België, maart 2014.  Beeld Photoshot

Meer algemeen: volgen we de harde Trump-strategie of zoeken we aansluiting bij de subtielere aanpak waarvoor de EU vorige maand tekende (EU-China – A Stategic Outlook)? Vermijden we vijandigheid, zoeken we gedeelde belangen, streven we een relatie van wederkerigheid na? Stellen we het Europese belang voorop, pakken we de problemen van hierboven aan? Blijven we geen vazal van de VS?

Het maken van die keuze biedt de gelegenheid om een debat te voeren over een vraag die ons door de evolutie van de wereld wordt aangereikt. Amper dertig jaar geleden konden we nog geloven in een wereld naar ons beeld en gelijkenis: markteconomie en liberale democratie. Velen leven nog in dat verleden. Inmiddels werd het nochtans een wereld van beschavingen die elk hun eigen weg willen gaan. Onze relatie met China illustreert dat. Obligaat zegt de minister van Buitenlandse Zaken wel altijd iets over mensenrechten, maar niet op een manier die de goede (handels)betrekkingen met de gesofisticeerde en brutale totalitaire staat in gevaar brengt. Toen president Xi in 2014 Brussel bezocht, werd een betoging om schendingen van de mensenrechten in China aan te klagen, pragmatisch en diplomatisch verboden. Tijd dus om ons af te vragen of dit nog wel een wereld is waarin wij onze rechtsorde aan iedereen willen en kunnen opleggen.

Niet gepolitiseerd

België is uiteraard bezig met China. Zo werd een federaal platform tegen economische spionage opgericht en de Vlaamse regering kan investeringen in haar instellingen verbieden als deze de veiligheid bedreigen. Maar het China-beleid wordt niet gepolitiseerd, leidt niet tot debat, krijgt geen plaats in de verkiezingscampagne. Waarschijnlijk wachten onze parlementsleden op een pact dat ver weg van ons wordt ontwikkeld en dan in Marrakech of een ander toeristisch oord zonder verwijl dient te worden ondertekend door een premier die prematuur zijn woord gaf. In Nederland produceerden VVD en Goenlinks al nota’s over hun gewenste China-strategie. Groenlinks deed dat onder de titel ‘Niet langer naïef’. 

Zijn wij nog naïef? Niet geïnteresseerd? Behept met een elite die denkt dat het plebs geen zaken heeft met buitenlands beleid? Of is het land zo onbestuurbaar dat van buitenlands beleid geen sprake is?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden