Zondag 09/08/2020

OpinieYi-Zheng Lian

China heeft Hongkong bedrogen. Velen waren blind voor de kleine lettertjes van de wet

Protesten in Hongkong op 1 juli tegen de nieuwe veiligheidswet. ‘Het echte doel ervan is dan ook de onder­drukking van de pro-democratische beweging’, zegt Yi-Zheng Lian. Beeld Photo News

Yi-Zheng Lian is oud-hoofdredacteur van The Hong Kong Economic Journal.

Sinds vele jaren eist het volk van Hongkong een volwaardig algemeen stemrecht en andere rechten. China heeft die eis altijd verworpen. Dinsdag heeft het zijn houding opnieuw duidelijk gemaakt – met het wettelijke equivalent van een mokerslag.

Peking koos de dag voor 1 juli, een driedubbele verjaardag (de geboorte van de Chinese Communistische Partij in 1921, de overdracht van Hongkong aan China in 1997 en de bezetting van het parlementsgebouw door prodemocratische activisten in 2019) om een draconische nationale veiligheidswet aan te nemen. Een wet die de politieke vrijheden van Hongkong voorgoed beteugelt en zijn economische betrekkingen met de rest van de wereld ondergraaft.

Hongkong is een bijzondere bestuursregio van China en heeft zijn eigen, in theorie onafhankelijke, uitvoerende, wetgevende en gerechtelijke macht. Maar de nieuwe wet is in Peking voorgesteld, in Peking geschreven en in Peking goedgekeurd. Onmiddellijk na haar publicatie, dinsdagnacht, is ze van kracht geworden – en kon het publiek voor het eerst kennisnemen van haar inhoud.

De wet bestraft separatisme, ondermijning van de macht van de staat, terrorisme en ‘samenspanning met buitenlandse of externe krachten om de nationale veiligheid in gevaar te brengen’. Sommige inbreuken kunnen een levenslange gevangenisstraf opleveren. De beschadiging van eigendommen kan als terrorisme worden beschouwd. Bijzonder zware gevallen kunnen naar de rechtbanken van het vasteland worden doorverwezen. China kent nog altijd de doodstraf, terwijl die in Hongkong in 1993 werd afgeschaft.

De veiligheidswet heeft voorrang op alle lokale wetten die er strijdig mee zijn. Een nationaal veiligheidscomité met een door Peking benoemde adviseur zal toezien op de uitvoering. Het werk van het comité zal niet openbaar worden gemaakt en niet door het gerecht worden gecontroleerd. Zaken die onder de nationale veiligheidswet vallen, zullen door bijzondere rechters worden behandeld. De staatssecretaris van Justitie kan beklaagden een juryproces weigeren. En in laatste instantie beslist Peking over de interpretatie van de wet.

De wet zou bovendien wereldwijd en universeel van toepassing zijn. Dus ook op burgers van Hongkong die in het buitenland verblijven en op ‘personen die geen vaste ingezetenen’ van Hongkong zijn en in het buitenland een inbreuk plegen.

Misleidend

De benaming ‘veiligheidswet’ is misleidend, want haar echte doel is de onderdrukking van de prodemocratische beweging, die al decennia bestaat en de laatste jaren actiever is geworden naarmate de repressie door Peking is toegenomen. Leiders van politieke organisaties die China in het verleden van separatisme heeft beschuldigd, hebben dinsdag snel laten weten dat ze hun groeperingen ontbinden.

Hongkongers die de politiek volgen, weten maar te goed dat de Chinese regering er niet voor terugschrikt haar tegenstanders vals te beschuldigen. Buitenlandse regeringen weten dat ook. Washington had al voor de goedkeuring van de wet een reeks sancties aangekondigd tegen functionarissen die de verplichtingen van het vasteland tegenover Hongkong overtreden. Dinsdag heeft het de export van militair materieel naar Hongkong verboden. De VS zeggen ook dat ze de economische voorkeursstatus van de stad zullen opheffen, om de correcte reden dat Hongkong niet langer voldoende autonoom is.

Het parlement van de Europese Unie heeft een poos geleden een (niet bindende) resolutie goedgekeurd om China voor het Internationaal Gerechtshof te dagen als de wet zou worden aangenomen. De Britse premier Boris Johnson zegt dat ongeveer drie miljoenen Hongkongers welkom zijn in zijn land. De regering van Taiwan verklaart dat ze sommige Hongkongers op humanitaire gronden asiel zal verlenen.

Bij protesten tegen de veiligheidswet zijn al meteen honderden mensen gearresteerd op basis ervan.Beeld EPA

Maar zelfs buitenlandse politici die Hongkong goedgezind zijn, dragen een mate van verantwoordelijkheid voor het trieste lot van de stad, al was het maar door hun wensdenken over de oorspronkelijke bedoelingen van Peking. Zij zagen de eerste vijftien jaren na de overdracht van Hongkong aan China, in 1997, als de gouden tijd van de semi-autonomie van de stad. Ze steunden het principe van ‘één land, twee systemen’ waarmee de Chinese leider Deng Xiaoping eind jaren ’80 uitpakte en waaruit de Basiswet, de minigrondwet van Hongkong, is voortgekomen. Nu zeggen ze dat president Xi Jinping Dengs blauwdruk voor Hongkong heeft verraden. Maar ze vergissen zich. Wat Xi nu doet, is geen verraad van Dengs visie maar haar logische, natuurlijke voltooiing, drie decennia na datum.

In de val getrapt

De in 1990 aangenomen Basiswet is namelijk een cynisch document. Ze was essentieel voor een vlotte overdracht van de soevereiniteit aan China omdat ze sterke garanties leek te bevatten, in het bijzonder bepalingen die de fundamentele politieke vrijheden van Hongkong beschermden en in de toekomst meer democratische rechten beloofden.

Maar veel waarnemers en politieke spelers in Hongkong hebben die garanties altijd overschat. Ze waren blind voor de kleine lettertjes van de Basiswet, die allerlei slapende clausules en uitzonderingen bevat die men kan gebruiken om de garanties te ondermijnen. Dat is wat de Chinese regering nu doet. Ze kan de Basiswet ontkrachten zonder ze te schenden.

Politici en opiniemakers in het Westen en oudere democraten in Hongkong beginnen nu pas te beseffen – als ze dat al doen – dat ze dertig jaar lang de Basiswet en China zelf verkeerd hebben gelezen. Ze dachten dat het Westen China democratischer kon maken door het te helpen met zijn modernisering, en dat het zo ook Hongkong zou beschermen.

Veel van de jonge activisten die ik in Hongkong ontmoet, zien dat anders. Zij verwijten de oudere generatie dat ze in de val van de Basiswet en van ‘één land, twee systemen’ getrapt is. Sommigen eisen volledige autonomie voor Hongkong, wat vandaag niet alleen onrealistisch maar ook echt gevaarlijk is.

Woensdag meldde de politie de eerste arrestatie onder de nieuwe veiligheidswet: een man met een spandoek dat onafhankelijkheid voor Hongkong vroeg.

© 2020 The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234