Woensdag 07/12/2022

OpinieTom Meeuws

‘Cash for solar’: beter gratis zonnepanelen voor kwetsbare gezinnen dan sociaal tarief

null Beeld Klaas De Scheirder / Geert De Rycke
Beeld Klaas De Scheirder / Geert De Rycke

Tom Meeuws (Vooruit) is Antwerps schepen van Sociale Zaken, Armoedebestrijding, Sociale Economie en Leefmilieu.

Tom Meeuws

De premier vreest voor een energiecrisis, tien barre winters lang. Gelukkig leidt hij een land waarin de automatische loonindexering de koopkracht van mensen beschermt. Maar toch waarschuwen armoede-experts ervoor dat investeringen in zonnepanelen en warmtepompen het voorrecht blijven van de happy few.

De overheid deed de voorbije maanden al heel wat om de energiefacturen te helpen drukken. Het Rekenhof schat de nettokosten van de verlagingen van btw en accijnzen en de verruiming van de sociale tarieven voor dit jaar op 1,5 miljard euro.

De overheidssteun zal nog jaren moeten aanhouden als we kwetsbare gezinnen een onmenselijke keuze tussen ‘heating or eating’ willen besparen. Maar de vaak blinde overheidssteun van vandaag is weinig doelgericht en niet duurzaam. Hij hoost water uit een boot die lek is. Hij geeft te veel aan gezinnen die het niet nodig hebben terwijl anderen in de kou blijven staan. Hij ontneemt prikkels aan diegenen die wel kunnen maar niet willen investeren in energiebesparing en eigen energieopwekking. En zij die wél willen maar niet kunnen investeren laten we in de kou. Die onrechtvaardigheid in de overheidssteun moet eruit.

Er mogen best wat meer creatieve ideeën op tafel komen. Welgemikte maatregelen hoeven niet noodzakelijk meer te kosten. Een klimaatruil in de vorm van ‘cash for solar’ bijvoorbeeld.

In Zuid-Australië geeft de overheid kwetsbare burgers de kans om hun recht op sociaal tarief voor tien jaar op te geven in ruil voor de gratis installatie van een zonnepaneelinstallatie die het gemiddelde jaarlijkse verbruik afdekt. Het Switch for Solar-programma levert de deelnemende gezinnen een groter kostenvoordeel op en kost de overheid finaal minder. Waarom zou ook onze Vivaldi-regering geen werk maken van zo’n ‘klimaatruil’, waarbij het recht op sociale tarieven kan worden ingeruild voor gratis geplaatste zonnepanelen (sociaal tarief elektriciteit) of voor een gratis warmtepomp (sociaal tarief gas)?

De middelen die we nu inzetten voor het subsidiëren van energieverbruik worden dan omgeturnd in investeringen voor een lager energieverbruik. Om een idee te geven: in Antwerpen heeft één op de vijf huishoudens het sociaal energietarief. Dat kost de federale overheid naar schatting 200 miljoen euro opleg. Als je die middelen inzet voor de aanschaf van zonnepanelen of warmtepompen is dat een bijzonder productieve injectie in onze economie.

Lokale besturen zijn graag partners in het realiseren van deze klimaatruil. Via OCMW’s of Energiehuizen kunnen we als derde partij het aanbod voor de plaatsing van zonnepanelen en warmtepompen uitwerken. De federale overheid kan hen financieren met middelen uit het Fonds Beschermde Klanten die niet langer naar leveranciers moeten gaan ter compensatie van leveringen tegen sociaal tarief.

Natuurlijk beschikt niet elk kwetsbaar gezin over een eigen (gunstig georiënteerd) dak. Ook voor die gezinnen kunnen OCMW’s de energiefactuur helpen drukken door middel van hernieuwbare energie. OCMW’s kunnen gezinnen in (energie)schuldbemiddeling opnemen in een energiegemeenschap van burgers en binnen die energiegemeenschap de (overschot)stroom van gemeentelijke zonne-installaties of van nieuwe zon- of windparken aankopen en (deels) gratis delen.

Door via een Power Purchase Agreement (PPA) aan een vastgeklikte prijs stroom van nieuwe grote zon- of windparken aan te kopen, zullen banken geneigd zijn sneller met financiering over de brug te komen en kunnen de kapitaalkosten sterk worden gedrukt.

De aankopende energiegemeenschap kan op haar beurt stroom aankopen voor een prijs die losstaat van de hoge marktprijs die bepaald wordt door de duurste gascentrale die het laatste kilowattuur levert waarnaar nog vraag is. Industriële bedrijven verzekeren zich van betaalbare hernieuwbare energie door langdurige aankoopcontracten af te sluiten – een corporate PPA – met uitbaters van grote wind- en zonneparken. Ze ontsnappen zo voor een groot stuk aan de door gascentrales gedomineerde marktprijzen. Waarom zouden OCMW’s niet hetzelfde doen en via het afsluiten van een sociale PPA kwetsbare burgers verzekeren van goedkopere hernieuwbare energie?

Al jaren krijgen OCMW’s middelen uit het federaal Aardgas- en Elektriciteitsfonds om energiearmoede te bestrijden. Voor dit jaar gaat het om zowat 80 miljoen euro aan steun. Het leeuwendeel van die steun gaat naar de personeelsinzet voor budgetbemiddeling (73 procent) en naar het aanzuiveren van schulden bij aardgas- en elektriciteitsleveranciers (21 procent). Slechts 6 procent van de ingezette middelen wordt aan preventie besteed, bijvoorbeeld via tussenkomsten in de aankoop van zuinige toestellen of een efficiëntere verwarmingsinstallatie.

Net als met het Fonds Beschermde Klanten kunnen ook de middelen uit dit Aardgas- en Elektriciteitsfonds meer structureel worden ingezet voor energiebesparing en hernieuwbare energie. Door de middelen die nu besteed worden aan schuldaflossing in te zetten voor het afsluiten van sociale PPA’s en de verkregen duurzame energie met de doelgroepgezinnen te delen, bereiken we met dezelfde ingezette middelen een grotere daling op de energiefactuur. In één klap het klimaat gespaard, de koopkracht beschermd en de sponsoring van Russische gasboeren gestopt.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234