Zondag 01/08/2021

OpinieBart Somers

Camera’s beschermen in de eerste plaats de meest kwetsbaren in onze maatschappij

Mechels burgemeester Bart Somers bij een ANPR-camera. Beeld David Legreve
Mechels burgemeester Bart Somers bij een ANPR-camera.Beeld David Legreve

Bart Somers (Open Vld) is Vlaams minister van Samenleven en Binnenlands Bestuur en burgemeester van Mechelen.

Het veiligheidsbeleid van onder meer Mechelen en Kortrijk werd donderdag stevig op de korrel genomen in de VRT-documentaire Privacy & ik. De hele aflevering werd op dezelfde nagel geklopt: het aantal politiecamera’s neemt toe, maar we kunnen de meerwaarde niet 100 procent in cijfers gieten. En dat klopt. Maar niemand beweert het tegendeel.

Als burgemeester van Mechelen heb ik de strijd tegen criminaliteit hoog op de agenda geplaatst. Dat was nodig. Onze stad had begin deze eeuw zowat de hoogste criminaliteitscijfers van Vlaanderen. Hierdoor zat ze in een negatieve spiraal gevangen. Gezinnen verhuisden als ze het konden. Verloedering nam toe. Mensen plooiden terug op zichzelf. Het wantrouwen tegenover anderen en de overheid nam epidemische vormen aan; een klimaat waarin extreemrechts populisme kon groeien als een pompoen.

In minder dan twee decennia realiseerden we een ongeziene ommekeer. In 2002 werden er 2,5 keer meer woninginbraken gepleegd dan in 2019, bijna driemaal zoveel fietsdiefstallen, vijf keer meer autodiefstallen, zes keer meer handtasdiefstallen, tien keer meer diefstallen uit voertuigen en 12,5 keer meer gewapende diefstallen. Het veiligheidsbeleid legde het fundament voor een ander stadsklimaat. Het vertrouwen in de Mechelse politie steeg van de laatste naar de tweede plaats. In het stadsbestuur: van de laatste naar de eerste plaats. In de medemens: van de voorlaatste naar de derde plaats.

Totaalbeleid

Kunnen we – de kernvraag van de VRT-uitzending – een sluitend causaal verband aantonen tussen de aanwezigheid van camera’s en het afnemen van criminaliteit? Neen, net zomin we dit kunnen voor de inzet van een straathoekwerker, politiepatrouilles of succesvol recherchewerk.

Dat kunnen we trouwens ook niet voor het bredere beleid. Wat is de specifieke invloed van een goede leerkracht op de veiligheid? Hoeveel misdrijven voorkomen we door in te zetten op minder schooluitval? Wat is het effect van minder armoede of een verzorgd openbaar domein? Het is een totaalaanpak die voor dit resultaat tekent. Eén onderdeel proberen te isoleren om te meten is artificieel en ondoenbaar. Toch hebben we sterke indicaties van de impact van camera’s. Als we op plekken met hardnekkige overlast een camera plaatsen bijvoorbeeld, wordt de buurt snel weer meer leefbaar.

Het aandeel van camera’s in het ophelderen van misdrijven is wel scherper in beeld te brengen. In de periode 2015-2020 speelden camera’s een wezenlijke rol in het oplossen van maar liefst 2.467 gerechtelijke dossiers; onder meer 184 autodiefstallen, 255 gewone diefstallen, 132 woninginbraken en 59 diefstallen met geweld. Slachtoffers werden vergoed, straffeloosheid teruggedrongen. Schrikt zoiets criminelen af, al is het maar om minstens Mechelen te mijden? Opnieuw moeilijk te bewijzen, maar als ik de voorbije jaren zag dat Mechelse veelplegers en vechtjassen het gingen uithangen in de wijde omgeving maar zich relatief rustig hielden in eigen stad, dan heeft de pakkans daar toch iets mee te maken.

In de VRT-uitzending hoorden we dat camera’s duur en inefficiënt zijn. Het budget dat naar camera’s gaat, is slechts een fractie van het totale politiebudget. Eén ANPR-camera (met nummerplaatherkenning, red.) kost 50.000 euro. Het totale budget van onze Mechelse politie bedraagt meer dan 38 miljoen euro. Dat budget is gevoelig opgetrokken, want ons korps werd sterk uitgebreid. Daarnaast beschikt Mechelen over een sterk team van straathoek-, jeugd- en buurtopbouwwerkers. Zij hebben een grote verdienste in de vooruitgang van de afgelopen jaren. Maar een camera werkt 7 op 7, 24 op 24. Om permanent een persoon – straathoekwerker of politieman – op straat te hebben moet je zes mensen in dienst nemen (ze werken 38 uur per week). Men vergelijkt hier appels met peren.

Trouwens: camera’s doen ook zaken die politiemensen niet kunnen. Vroeger stonden we als samenleving de facto machteloos tegenover sluikstorten, hardrijden, onverzekerde wagens en sluipverkeer van vrachtwagens in woonwijken. Vandaag kunnen we deze zaken dankzij technologische vooruitgang wel aanpakken én voorkomen.

Vicieuze cirkel

Camera’s zijn op zich dus nooit voldoende, maar zijn wel nuttig. In de eerste plaats om de meest kwetsbaren in onze maatschappij te beschermen. Zij zijn de eerste slachtoffers van een laks veiligheidsbeleid. Zij voelen het extra hard wanneer hun auto wordt beschadigd of hun portefeuille wordt gestolen. Zij hebben geen overschot om een geforceerde deur of ingeslagen raam te laten herstellen. Zij wonen in de wijken waar drugs worden gedeald. Waar garages en gevels beklad worden met graffiti. Waar sluikstorten de buurt verloedert.

Het resultaat is een vicieuze cirkel. Zij die het zich kunnen veroorloven, trekken weg. De meest kwetsbaren blijven machteloos achter in een buurt waar onveiligheid en een dalende levenskwaliteit elkaar versterken. Die cirkel kan je niet doorbeken zonder een efficiënt integraal veiligheidsbeleid.

Veiligheid is een mensenrecht. Het schraagt ook de vrijheid van mensen. Maar, wie vrijheid opoffert aan veiligheid is beide niet waard, zei Benjamin Franklin terecht. Onze wetgeving moet onze vrijheid en privacy beschermen. Zo mogen politiemensen niet naar eigen goeddunken onze woning binnenstappen. Of ons zonder reden meenemen naar het commissariaat. En daarom is er ook een duidelijk wettelijk kader dat het gebruik van politiecamera’s regelt. Beelden mogen slechts dertig dagen worden bewaard, enkel in bepaalde gevallen worden gebruikt, en een data protection officer ziet toe op alle wettelijke en Europese richtlijnen. En ja, misbruik is mogelijk. Maar een corrupte agent heeft geen camera nodig om buiten de lijntjes te kleuren. Daartegen moet altijd consequent worden opgetreden.

Het publieke debat over hoe we met camera’s en andere technologie omspringen is belangrijk. Het wetgevend kader moeten we bijsturen waar nodig. Maar laten we dat debat wel voeren met juiste argumenten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234