Vrijdag 30/07/2021

OpinieLieven Buysse

Boris Johnson weet wat gedaan: een degelijke deal sluiten en die aan de Britten uitleggen

Brits premier Boris Johnson en Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in Brussel. ‘Alle ronkende soevereiniteitsverklaringen ten spijt, de Britse economie is met handen en voeten gebonden aan de EU’, stelt Buysse. Beeld Photo News
Brits premier Boris Johnson en Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in Brussel. ‘Alle ronkende soevereiniteitsverklaringen ten spijt, de Britse economie is met handen en voeten gebonden aan de EU’, stelt Buysse.Beeld Photo News

Lieven Buysse is professor Britse cultuur en Engelse taalkunde aan de KU Leuven Campus Brussel.

Na het brexitakkoord dat vorig jaar gesloten werd tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk en al behoorlijk wat knelpunten afdekte, zoals de echtscheidingsrekening, moest enkel nog de toekomstige handelsrelatie uitgeklaard worden. Beide partijen verkozen resoluut een vrijhandelsakkoord. Wat stond een deal dan in de weg? De afgelopen dagen weerklonk de Britse klaagzang dat de EU hen en hun brexiteisen nooit echt begrepen heeft. Het lijkt er meer en meer op dat de Britten de EU nooit goed begrepen hebben maar ook hun eigen eisen niet helemaal in de realiteit konden plaatsen.

Symbolen zijn altijd gevaarlijk in onderhandelingen omdat ze inherent een onwrikbaar denkkader voorstaan en bovendien op een voetstuk geplaatst worden. Daarop toegeven is heiligschennis. De notie van de soevereiniteit is dat heilige symbool voor harde brexiteers, en het is er de afgelopen jaren bij alle gewone Britten als een mantra ingeramd. De kijk van sommige vooraanstaande Britse politici op soevereiniteit is eng en selectief. Een volstrekt soevereine staat klopt zich op de borst om zijn maagdelijkheid en ‘splendid isolation’, maar zijn macht strekt niet verder dan het eigen land. Macht bouw je op door allianties van wederzijdse afhankelijkheid aan te gaan; anders blijf je roepen in de woestijn.

Nochtans willen de Britten wel samenwerken met andere landen. Bijna elke week stuurt handelsminister Liz Truss hoeraberichten uit over alweer een nieuw akkoord met een of ander land (vorige week nog met Vietnam). Doorgaans zijn dat doorslagjes van akkoorden tussen de EU en het VK die ervoor moeten zorgen dat het land zijn toegang tot die exportmarkten niet verliest na de brexit. Schadebeperking dus. In de meeste daarvan leggen de partners elkaar ook verplichtingen op zoals productnormen, quota…

Net daar ligt het paard nu gebonden in de onderhandelingen met de EU: de Britten willen ongebreidelde toegang tot de enorme Europese eenheidsmarkt maar zonder financiële of regulerende verplichtingen van hun kant. Het water lijkt voor sommigen gewoon te diep en de wonde die de EU in hun ogen de afgelopen 47 jaar geslagen heeft, is te vers om de grote vijand een toegeving te gunnen. Dat kan pas na een periode van afkoeling en verwijdering, als de oude heerser ver genoeg afstand heeft genomen en geen gevaar meer stelt. Het is een risicovolle emotionele egelstelling die zowel economisch als geopolitiek zware gevolgen kan hebben, in de eerste plaats voor het VK zelf.

Wie (economische) soevereiniteit al een anachronistisch begrip vond in deze geglobaliseerde tijden, zal twee keer met de ogen geknipperd hebben toen er de voorbije dagen mee gedreigd werd om de Britse marine in te zetten tegen Europese vissers. Niet meteen de Spaanse Armada die de Noordzee bestormt, en dus niet meteen het thema van een glorierijk verhaal. Maar het past wel perfect in het narratief dat het VK zich tot de laatste snik tegen de externe vijand zal verdedigen (gevoed door een niet aflatende aanvoer van verse vis, die de Britten soeverein kunnen opvissen maar niet meer geëxporteerd krijgen naar de EU).

In de laatste fase van de onderhandelingen moeten zulke stoere oprispingen vooral gezien worden in een ruimere poging om een vijandbeeld te scheppen dat het eigen gezichtsverlies moet beperken. Enkele strategische opties hebben gefaald – de EU is in het zicht van de meet niet als eerste gezwicht, absolute deadlines werden telkens weer overschreden zoals ook afgelopen zondag, de EU-leiders lieten zich niet uit elkaar spelen… – en de EU moet de schuldige zijn. Nochtans waren het de Britten die dit het makkelijkste akkoord aller tijden hadden genoemd, en ze hadden er – naar eigen zeggen – alle kaarten voor in handen.

Alle ronkende soevereiniteitsverklaringen ten spijt, de Britse economie is met handen en voeten gebonden aan de EU. Vandaag geldt nog meer dan ooit: wie zou het land in een economische chaos willen storten precies wanneer het alle stabiliteit kan gebruiken om te herstellen van een verwoestende coronacrisis? Een vrijhandelsakkoord regelt geen echtscheiding maar smeedt banden voor de toekomst. De enige die dat eindelijk zou kunnen erkennen met een degelijke deal, én dat ook nog uitgelegd zou kunnen krijgen aan de Britse bevolking, is precies de man die zelf veel brexitfabeltjes verkocht heeft. Boris Johnson weet wat hem te doen staat.

Prof. dr. Lieven Buysse. Beeld rv
Prof. dr. Lieven Buysse.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234