Vrijdag 23/10/2020
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Boris Johnson is met handen en voeten gebonden aan mythes die hij mee in het leven heeft geroepen

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

De laatste rechte lijn van de brexitonderhandelingen is ingezet. Voor het einde van de maand oktober is een akkoord nodig (al was het maar een miniakkoord) om een harde brexit op 1 januari 2021 te vermijden. Zo’n harde Brexit zou tot gevolg hebben dat de handel tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie aan importheffingen wordt onderworpen. Die heffingen, samen met de enorme berg aan douaneformaliteiten die ermee gepaard gaat, zullen een stevige domper zetten op de handel tussen het VK en de EU.

Wat zijn de knelpunten in deze onderhandelingen? Er zijn ten eerste de visserijrechten. Tot vandaag mogen de Franse, Belgische en andere EU-vissers in de Britse territoriale wateren vissen. Dat moet volgens de Britten eindigen op 1 januari volgend jaar. Daar wil de EU, aangevuurd vooral door Frankrijk, niet van weten. De visserij is slechts een minuscuul deel van de totale handel tussen de twee partners, maar het is een erg emotioneel geladen deel in het hele dossier. Vissers hebben iets romantisch en dat vertrappel je niet zomaar.

Een tweede knelpunt is economisch veel belangrijker: overheidssteun aan bedrijven. Een van de pijlers van de interne markt is de regelgeving rond overheidssteun. Die steun is verboden, om te beletten dat landen de concurrentie zouden vervalsen door allerlei subsidies aan hun national champions toe te kennen. Het paradoxale is dat de conservatieve Britse regering nu een links paradepaardje heeft ontdekt: ze wil de middelen hebben om een Brits industrieel beleid te voeren en daarom eist ze het recht op om subsidies te kunnen geven aan de eigen nationale bedrijven. Nee, zegt de EU, dat zullen we niet toelaten. Britse goederen die goedkoper zijn dankzij staatssubsidies kunnen niet zomaar ingevoerd worden.

De onderhandelingen worden bemoeilijkt door het feit dat de Britse regering enkele weken geleden een wet heeft laten stemmen in het parlement die het mogelijk maakt om een essentieel onderdeel van het terugtrekkingsakkoord in de prullenmand te gooien. Dat akkoord voorzag dat de handel tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland onderworpen zal worden aan douanecontroles. Een douanegrens dus binnen het Verenigd Koninkrijk om te voorkomen dat een douanegrens tot stand zou komen in Ierland tussen Noord en Zuid. Die douanegrens binnen het VK was niet meer naar de zin van Boris Johnson, die het akkoord nochtans ondertekend had in januari van dit jaar en dat toen geweldig vond. Zo een unilaterale opzegging van een essentieel onderdeel van een internationaal verdrag is niet van dien aard om vertrouwen te scheppen bij de Europese onderhandelaars.

De Britse premier Boris Johnson.Beeld AP

Het wantrouwen zit nu diep en bemoeilijkt het vinden van een akkoord. Dat akkoord wordt nog problematischer omdat de Britse regering twee mythes heeft gecreëerd die haar manoeuvreerruimte beperken. 

De eerste mythe is dat dankzij de brexit Groot-Brittannië zijn volledige soevereiniteit zal terugvinden. Zo’n positie maakt elk vrijhandelsverdrag onmogelijk. Een verdrag veronderstelt dat landen zich onderwerpen aan gemeenschappelijke regels, bijvoorbeeld over de veiligheid, de gezondheid en de milieuvriendelijkheid van verhandelde goederen. Elk vrijhandelsakkoord veronderstelt dus dat landen een deel van hun soevereiniteit opgeven. 

Hoeveel? Hier komen we bij de tweede mythe die de Britse regering in het leven heeft geroepen. Dit is de mythe dat het VK en de EU gelijke partners zijn. Dit is niet de werkelijkheid. Met zijn markt van 500 miljoen consumenten is de EU een grote speler. Het VK met 60 miljoen inwoners is het kleine broertje. De omvang van de EU is zo dat ze ‘rule-maker’ is geworden. Landen die met de EU willen handeldrijven moeten de regels binnen de interne markt aanvaarden. Ze zijn ‘rule-takers’. Het VK is een klein land en is daarom een rule-taker. Wil dat land handeldrijven met de EU, zal het de regels moeten aanvaarden die er van toepassing zijn. Maar de nostalgische conservatieve elite die het nu voor het zeggen heeft binnen de Conservatieve Partij heeft dit niet begrepen en blijft geloven dat Groot-Brittannië nog altijd even belangrijk is als honderd jaar geleden. Zij staan klaar om elk akkoord tussen het VK en de EU uit te kammen op zoek naar evidentie dat Groot-Brittannië soevereiniteit heeft ingeboet.

Boris Johnson is dus met handen en voeten gebonden aan de mythes die hij heeft helpen creëren. Hij heeft bovendien zwakke kaarten omdat zijn land veel meer zal verliezen bij een harde brexit dan de EU. Hij zal dus toegevingen moeten doen wil hij een akkoord uit de wacht slepen. Hij zal daar alleen toe bereid zijn als hij die toegevingen kan camoufleren en kan claimen dat hij een overwinning heeft behaald. Of dat zal lukken blijft hoogst onzeker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234