Maandag 30/11/2020
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Bij sommige economen slaat het efficiëntievirus toe

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Economen zijn bezeten door efficiëntie. Gelukkig maar. Als consumenten worden we geconfronteerd met het feit dat ons budget beperkt is en dat we dat dus best zo goed mogelijk besteden. Bedrijven moeten ervoor zorgen dat ze hun kosten zo veel mogelijk drukken om zo goedkoop mogelijk te produceren. De overheden die belastingen heffen moeten deze zodanig aanwenden dat de welvaart van de burgers maximaal is.

Efficiëntie is de kern van het economische gedachtegoed. Een econoom zal dus bij elke beslissing die een consument, een bedrijf of de overheid neemt instinctief nagaan of die beslissing de test van de efficiëntie doorstaat. Als dat niet het geval is, voelt die econoom zich ongemakkelijk. De consument zal het minder goed stellen, de bedrijven zullen te dure producten maken en de overheid zal de burger in de steek laten door de belastingen onheus te besteden.

Er zijn evenwel momenten dat we het betoog voor efficiëntie even moeten milderen, zelfs even opzijschuiven, vooral als het gaat om wat de overheid doet. Zo een moment kennen we vandaag met de coronacrisis. Die crisis is existentieel en vraagt van de overheid niet zozeer dat ze efficiënt is, wel dat ze stabiliseert.

De coronacrisis heeft het economische stelsel gedestabiliseerd. Plots viel de productie uit en hadden mensen geen inkomen meer. Het marktsysteem dreigde te imploderen. De overheid kwam tussenbeide. Ze verleende steun aan de werklozen en de bedrijven en zorgde ervoor dat de implosie gestopt werd. Met de tweede golf die volop toeslaat is de kans groot dat diezelfde overheid opnieuw het economische stelsel zal moeten stutten.

Tijdens dergelijke existentiële crisismomenten is er niet veel tijd om zich de vraag te stellen of al die ingrepen wel efficiënt zijn. Het bereiken van efficiëntie vraagt tijd, bezinning, energie. Tijdens crisismomenten zijn die er niet en kan het streven naar efficiëntie de stabilisatie in de weg staan. Wanneer een huis brandt, mag de brandweerman niet gevraagd worden om zuinig om te springen met water.

Restaurants, zoals hier in Brugge, krijgen steun van de overheid tijdens de coronacrisis.Beeld Wouter Van Vooren

Maar nu hoor ik toch pleidooien voor meer efficiëntie. In de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld. De overheid heeft massaal het systeem van tijdelijke werkloosheid opgezet. Dat is een belangrijk element geweest in de stabilisatie van de economie. Enkele honderdduizenden werknemers konden zo een groot deel van hun loon behouden en op die manier de vraag naar goederen en diensten op peil houden.

Het efficiëntievirus slaat echter toe bij sommige economen. Een dergelijke massale overheidssteun voor werklozen is niet efficiënt, zeggen ze. Werknemers blijven te lang in de werkloosheid en verliezen prikkels om naar een andere job uit te kijken. Natuurlijk is dat zo. Maar moeten we ons tijdens deze crisisperiode daar druk om maken? Mijn antwoord is nee. Laten we even efficiëntieoverwegingen opzijschuiven. Het systeem is nog niet gestabiliseerd, het moet nog altijd gestut worden. Later zullen we de tijd wel hebben om ons economenhart te luchten.

Een gelijkaardig efficiëntiebetoog hoor ik van economen over de subsidies, premies en goedkope leningen die de federale en regionale overheden massaal verschaffen aan bedrijven, inclusief de horeca. Dat gebeurt nu niet selectief. Mag niet, zeggen die efficiëntie-economen. De overheid moet het kaf van het koren scheiden. Alleen de bedrijven met toekomst mogen worden geholpen, de andere mogen zo’n steun niet krijgen. Als je de ‘niet-levensvatbare’ ondernemingen steunt, dan creëer je zombiebedrijven en dat is een zonde tegen de efficiëntie.

Sommige fundamentalistische efficiëntie-economen halen hier zelfs Schumpeters idee van ‘creatieve destructie’ uit de doos. Laten we gebruikmaken van het coronavirus om creatieve destructie te stimuleren. Het virus doodt vele bedrijven. Laat die destructie maar plaatsvinden, zeggen ze. Dat maakt het mogelijk om op het kerkhof van de overleden bedrijven nieuwe bedrijven te laten bloeien. Schumpeter zou zich in zijn graf omdraaien als hij dit hoorde. Een dodelijk virus dat blindelings toeslaat en vele heel goede bedrijven vernietigt als mechanisme om creatieve destructie te organiseren. Economen kunnen soms zo verliefd zijn op het efficiëntie-idee dat ze alle zin voor gezond verstand verliezen.

Vandaag moet de aandacht gaan naar stabilisatie van alle bedrijven. Er is geen tijd om een selectieprocedure te starten om de goede van de minder goede bedrijven te onderscheiden. Zo’n procedure zal maanden, zelfs jaren duren en wordt gegarandeerd geïnfiltreerd door de politiek.

De financiële middelen om te stabiliseren zijn nog altijd overvloedig aanwezig in tegenstelling tot wat de Nationale Bank hierover beweert. Die middelen niet gebruiken zal grote en permanente schade berokkenen die de heropleving hypothekeert.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234