Vrijdag 06/12/2019

Meningen

Bij poetshulpen zijn niet alleen het loon, maar ook de werkomstandigheden een probleem

Egmont Ruelens. Beeld Stefaan Temmerman

Egmont Ruelens is huisarts en lid van Weerwerk!, een denktank over arbeid en gezondheid.

De poetshulpen leggen vandaag het werk neer (DM 28/11). Het is voor het eerst sinds de dienstencheque in het leven werd geroepen, vijftien jaar geleden, dat dit gebeurt. Het betekent allerminst dat het in de sector al die tijd rozengeur en maneschijn is geweest. Het systeem van de dienstencheques biedt een min of meer stabiele en gereguleerde werkomgeving voor mensen die anders vaak in de willekeur en onzekerheid van ongereguleerde arbeid of zwartwerk terecht kwamen. Toch zijn er nog heel wat uitdagingen. Het statuut van poetshulp is precair en velen onder hen krijgen af te rekenen met gezondheidsproblemen.

Aan haar gezicht merk ik onmiddellijk dat het niet meer lukt. Amina zucht en gaat zitten. Nog even aarzelt ze en schuift een haarlok onder haar hoofddoek. “Schrijf me dan toch maar ziek, dokter...” Vorige week kwam ze consulteren met schouderklachten en rugpijn. Vooral de pijn in haar rechterschouder was de laatste weken erger geworden. “De hele dag poetsen. Dan kom je thuis, wachten er drie kinderen op je en mag je opnieuw beginnen.” Maar ziekteverlof weigerde ze eerst nog. “De klanten, de poetsfirma, nee, dat gaat niet”, schudde ze het hoofd.

Ze zijn met ongeveer 150.000 in België. Net als Amina zo goed als allemaal vrouwen (98 procent), meestal in deeltijdse contracten. Met een job als poetshulp en de verantwoordelijkheid van huismoeder combineren veel van hen een dubbele dagtaak. Ook al hebben ze soms andere competenties, de mogelijkheden om door te groeien naar een andere job of opleiding zijn erg klein. Poetsen dus, in het geval van Amina voor net geen 1.300 euro per maand. En nu laat ook haar schouder het afweten. Een studie van het ABVV uit 2017 registreerde klachten aan de spieren en gewrichten bij 70 procent van de bevraagde poetsdames. Deze problemen worden veroorzaakt door het uitvoeren van steeds dezelfde bewegingen, het vele bukken, de tijdsdruk maar ook de eisen van de firma en de klant zorgen voor extra klachten. Bovendien toonde een studie van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) uit 2017 aan dat longziektes meer voorkomen bij poetshulpen. Dit door de inhalatie van toxische dampen die vrijkomen bij het gebruik van chemische producten.

“Veel klanten zijn best vriendelijk, maar sommigen zijn veeleisend en leggen erg lastige taken op. Mijn klant op woensdag legt me altijd het vuur aan de schenen en maakt zich vaak kwaad. Ik ben bang van hem.” Klachten bij de poetsfirma hebben tot niets geleid. Amina vertelt over het isolement tijdens haar werk. Collega’s ziet ze bijna nooit. Dat maakt haar zwakker in onderhandelingen met de werkgever. Contracten zijn in principe van onbepaalde duur en moeten een minimum aantal werkuren verzekeren. Toch garandeert dit niet altijd een stabiele werksituatie. Enkele weken terug kreeg ze te horen dat een klant had afgezegd en kon ze plots minder uren werken. Het wettelijk kader dat de rol en verantwoordelijkheden van dienstenchequebedrijven vastlegt, is te vaag en te weinig bindend. In sommige ondernemingen zijn coaching en een opleiding rond veiligheid en ergonomisch werken gewoonweg onbestaande. Afhankelijk van de situatie bij klanten thuis, is veilig en ergonomisch werken ook niet altijd mogelijk. De combinatie van veeleisende klanten, de weinige steun van de werkgever en het gevoel er alleen voor te staan, zorgt voor veel bijkomende stress.

Wanhoop nabij

Een maand later zie ik Amina terug. Ondanks de voorgeschreven rust en kinesitherapie is haar schouder weinig verbeterd. Een echografie toont een scheur in de belangrijkste schouderpees. Ze is stilaan de wanhoop nabij. Van de poetsfirma kreeg ze een re-integratieformulier opgestuurd.

“Maar ik weet dat ze geen aangepast werk willen geven, dus het heeft weinig zin”, legt ze uit. “De meeste van die re-integratieprocedures leiden uiteindelijk tot ontslag. Veel moeite willen ze niet doen voor ons. We zijn gemakkelijk te vervangen.”

Ik schrijf Amina verder ziek en verwijs haar door naar een specialist. De kosten van haar ziekte lopen stilaan op en financieel krijgt ze het steeds moeilijker.

Het systeem van de dienstencheques gaf Amina de kans een job te vinden waar dat op de rest van de arbeidsmarkt niet altijd eenvoudig is. Toch is een ander rapport van de VUB niet mild over de werkomstandigheden van poetshulpen. Werken met dienstencheques biedt voor veel werknemers geen uitweg uit een sociaal kwetsbare positie. Ze ervaren erg belastende werkomstandigheden, zowel lichamelijk als psychisch. Bovendien is de uitval groot en zijn er weinig mogelijkheden om door te groeien.

Op straat komen voor loonsverhoging is een broodnodig begin, maar een beter loon zal niet alle problemen oplossen waar de sector van de dienstencheques mee af te rekenen krijgt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234