Dinsdag 28/09/2021

OpinieSven Biscop

Biden op bezoek: vijf dingen om zeker te doen in Brussel

null Beeld AFP
Beeld AFP

Sven Biscop leidt het programma ‘Europa in de wereld’ aan het Egmont – Koninklijk Instituut voor Internationale Betrekkingen in Brussel en doceert aan de UGent. Hij publiceerde zonet Hoe de grootmachten de koers van de wereldpolitiek bepalen (Kritak, april 2021).

President Trumps benadering van internationale organisaties deed aan Groucho Marx denken: “Ik weiger enige club te vervoegen die mij als lid zou toelaten.” Het was dan ook slim om de grote strategische debatten in de NAVO uit te stellen zolang hij president was. Beter even afwachten dan het ontrafelen van de alliantie te riskeren.

Maar er moeten wel degelijk moeilijke strategische vragen worden beantwoord. Vragen die de Europeanen anders zien dan de Amerikanen, maar waarover ze het ook onderling oneens zijn. Als president Bidens deelname aan de NAVO-top en de EU-VS-top in Brussel deze week weer gewoon een goednieuwsshow wordt, is dat eigenlijk slecht nieuws. Enig meningsverschil bij aanvang kan geen kwaad, als dat een gevolg is van de wil om door te zetten en strategische keuzes te maken.

Om van de twee toppen iets te maken, zijn er vijf dingen die de leiders moeten doen.

1. Focus met de NAVO op defensie. Dat lijkt evident maar het is het niet, want het NAVO-apparaat probeert de agenda telkens weer te verbreden. De NAVO-bondgenoten moeten natuurlijk kunnen spreken over de klimaatcrisis, migratie, energie, terrorisme, China enzovoort – in die mate dat die gevolgen hebben voor de verdediging van het NAVO-grondgebied. Het zijn de staten die de expertise en de bevoegdheid hebben – en de EU. Daarom is de EU-VS-top cruciaal. De NAVO moet haar nieuw Strategisch Concept op haar kerntaak richten: voldoende militaire macht opbouwen om elke militaire bedreiging af te schrikken of af te weren.

2. Wees eerlijk over Amerika’s prioriteiten. Wat de Europeanen kunnen verwachten van de VS en wat niet, bepaalt wat ze zelf moeten aanleveren om voldoende militaire macht te creëren. Voor Washington is de competitie met China de allesoverheersende prioriteit. De VS moeten duidelijk maken dat ze verwachten dat de Europeanen zélf hun zuidelijke flank in Noord-Afrika en het Midden-Oosten stabiliseren. De EU zou hierin de leiding kunnen nemen. Maar de implicaties van ‘China first’ gaan verder: het betekent dat de eerste conventionele (niet-nucleaire) verdedigingslijn van Europa Europees moet zijn. Binnen de NAVO moeten de Europese bondgenoten voldoende militaire macht opstellen om te signaleren dat zelfs als de VS voorrang zou geven aan een crisis in Azië, dan nog Rusland geen blitzkrieg tegen de Europeanen alleen zou kunnen winnen.

3. Focus met de EU op defensie. De Europeanen kunnen dat soort militaire macht uitsluitend verwerven als ze de sprong maken van samenwerking naar integratie. Dat is wat de EU aangekondigd heeft toen ze Permanente Gestructureerde Samenwerking of PESCO lanceerde, met als doel het creëren van één omvattend pakket van Europese strijdkrachten. Maar dat is niet wat de EU vandaag doet. Het Strategisch Kompas voor de toekomst van de Europese defensie waaraan de EU momenteel werkt, is een kans om PESCO eindelijk optimaal te beginnen gebruiken. Doet de EU dat, dan wordt PESCO de geïntegreerde Europese pijler van de NAVO. Anders wordt het een zoveelste mislukt defensie-initiatief.

4. Herinner ons Harmel. Afschrikking en ontspanning gaan hand in hand, dat was in 1967 de boodschap van het Harmel-rapport voor de NAVO. Anders gezegd, de aanpak van de andere grootmachten moet er een zijn van ‘werk samen waar het kan, duw terug waar het moet’. Het is geen natuurwet dat het Westen de wereld leidt, en Rusland en China gaan hun ambities niet zomaar opgeven. Europeanen en Amerikanen mogen de Chinese en Russische waarden en binnenlandse politiek afkeuren, en ze hebben de morele plicht om mensenrechtenschendingen te veroordelen. Maar uiteindelijk kunnen ze beide landen niet veranderen. Wel kunnen en moeten ze duidelijke rode lijnen trekken voor het buitenlands beleid van Rusland en China en actief terugduwen als die daarin te ver gaan en de Europese of Amerikaanse belangen rechtstreeks bedreigen.

5. Focus op belangen. Het is zinloos om de grootmachtenpolitiek kunstmatig voor te stellen als een ideologische confrontatie. Noch Rusland, noch China probeert zijn politiek systeem te exporteren. De belangrijkste uitdaging voor de EU en de VS is eerder om hun democratieën te vrijwaren tegen de antidemocratische krachten in eigen land, de vorige Amerikaanse president incluis. Europeanen en Amerikanen moeten voorts verzekeren dat hun belangen voldoende gelijklopend blijven. Anders zal mooie retoriek over oude vriendschapsbanden niet volstaan om de strategische kloof te verhullen. Stoppen met extraterritoriale sancties tegen de EU door de VS zou al geen slecht begin zijn. Een pragmatische analyse van het gemeenschappelijk belang, veeleer dan vage woorden over waarden, dat is het fundament voor blijvende trans-Atlantische samenwerking.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234