Donderdag 20/02/2020

OpinieMarieke Janssen

Betere begeleiding bij euthanasie is levensnoodzakelijk

Beeld Eleni Debo

Marieke Janssen is verbonden aan de HOGENT. Ze schrijft dit stuk vanuit een intense ervaring met de euthanasie van haar vriend Klaas.

Twee jaar geleden heb ik, samen met zijn familie en dichte vrienden, Klaas bijgestaan toen hij euthanasie pleegde omwille van een uitzichtloze hersenziekte. Tijdens die periode ervaarde ik hoe je grotendeels alleen staat om de tsunami die door deze wilsbeschikking wordt veroorzaakt te verwerken. Voorschriften of adviezen waarop je kunt terugvallen als het te moeilijk is bestaan niet of worden althans niet aangeboden. 

Het is dan niet evident om niet kwaad te worden bij het lezen van de koude mails waarmee het ziekenhuis afspraken met je maakt. Zo wilde Klaas ’s avonds uit het leven stappen, wat omwille van het personeelsrooster niet kon. Voor de laatste spuit moest Klaas zich in het ziekenhuis aan de balie aanmelden. Die puur zakelijke houding counter je alleen met héél veel relativeringsvermogen. 

Veel mensen doen in schrijnende omstandigheden hun best. Die lichtpuntjes betekenen dan veel. Toch vond ik het systeem vreselijk tekortschieten. Klaas plande alle praktische zaken en zijn eindigende agenda zelf. Hij voerde verzoenende gesprekken, stelde mensen gerust en nam schuldgevoelens weg. Met zijn laatste krachten organiseerde hij zijn eigen afscheidsritueel en begrafenis. 

Heldhaftige opofferingsgezindheid kun je onmogelijk van iedereen verwachten. Iemand die euthanasie vraagt kampt al lange tijd met uitzichtloos lijden. De energie is op, de veerkracht weg. Die mensen ontkoppelen van wat ze nog aan een aards bestaan bindt; ze hebben rust nodig en niet de zorg voor hun omgeving. Als die zorg er echter onvoldoende is, riskeer je onbegrip, schuldgevoelens, kwaadheid. Een kolk aan emoties die iemand voor de rest van zijn leven kan traumatiseren, en zich later tegen iedereen kan keren.

Begrafenisondernemer

Tijdens de laatste maand dat ik bij Klaas was, heb ik bij de actoren bij het levenseinde te weinig zorg voor de familie ervaren. Zijn papa vernam – na gelukkig een warme afscheidsceremonie – per telefoon pas een paar uur later dat Klaas ja had geantwoord op de ultieme vraag. Zijn mama kreeg in de namiddag van de euthanasie een telefoon van de begrafenisondernemer dat nog dezelfde dag een dringende afspraak moest worden gemaakt. Klaas wilde zijn lichaam aan de wetenschap schenken, maar bleek ‘onbruikbaar’ omdat men een stuk uit de hersenen had weggesneden. In een context waar zulke boodschappen op je afkomen, moet je je staande weten te houden.

Om alles wat Klaas en zijn naasten hebben meegemaakt pleit ik voor:

- Een omkadering die de ouders, kinderen, familieleden en goede vrienden insluit. Zij hebben hulp nodig bij het aanvaarden van deze moeilijke keuze om schuldgevoel, kwaadheid en etterende trauma’s te voorkomen.

- In de loop van de laatste maand is er 24/24 bijstand nodig voor wie euthanasie pleegt. Als dit niet kan binnen de dichte omgeving omdat het emotioneel te zwaar weegt, moet in vervroegde opname worden voorzien. Geen ziekenhuisomgeving maar een plek waar iemand zich in alle rust kan voorbereiden, dicht bij de natuur en omringd door begripvolle mensen.

- Tijdens die laatste maand moet contact worden gelegd met alle van nabij betrokkenen, met het oog op laagdrempelige psychologische bijstand.

- Er moet rituele omkadering zijn. Er wordt nu van mensen verwacht dat ze uit zichzelf wel weten hoe dit moet. Je krijgt niet eens een folder met ideeën voor je afscheidsritueel en je begrafenis. Het organiseren van dit afscheid is stresserend en we hebben ons daar zeer onzeker over gevoeld. Gelukkig maakten we de juiste keuzes en heeft het afscheidsritueel geholpen bij het verwerkingsproces dat toen op gang is gekomen. Weerom moest Klaas dit helemaal alleen voorzien.

- De laatste momenten vragen een handelingsschema. Niets mag aan het toeval worden overgelaten. Klaas had voor die laatste momenten drie vrienden gekozen die zijn traject van bij het begin hebben gevolgd. Hij heeft zijn mama, papa, zus en mij gespaard omdat dit voor ons te hard zou zijn. Ik ben daar dankbaar voor want hij had daar gelijk in.

De advocaten en rechters beginnen aan het assisenproces van Tine Nys.Beeld Bas Bogaerts

Afsluitend deel ik een zorg van Klaas. Veel mensen voelen zich geroepen om iemand die uitzichtloos lijdt te bevragen over de rechtmatigheid van zijn keuze voor levensbeëindiging. Dat is kwetsend en plaatst je in een defensieve positie. Het is begrijpelijk dat familie en goede vrienden tot op het laatste ogenblik een hand proberen te reiken om hun geliefde te redden uit de draaikolk waar hij al zo lang inzit. Maar het was ergerlijk én belastend wanneer mensen ongevraagd hun gratuite oordeel gaven. Iemand die de beslissing neemt wil enkel nog zo goed mogelijk in de lichtheid van het ‘nu’ verblijven. Mensen moeten voorlichting krijgen om dit te respecteren en om op een waardige manier met een uitzichtloos lijdende medemens om te gaan.

Ik probeer met dit stuk de stem van Klaas te vertolken. Hij zou het vreselijk hebben gevonden dat de arts die hem hielp zijn wilsbeschikking uit te voeren iets ten laste zou worden gelegd. Die arts moet functioneren binnen een medisch apparaat dat tekortschiet in visie en middelen. Artsen die het aandurven om in de huidige context mensen in ondraaglijke nood te helpen verdienen respect. Dat vraagt moed van de artsen en het zijn tenslotte ook maar mensen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234