Vrijdag 03/04/2020

OpinieTim Surma ea

Beste leraren, dit is geen didactisch experiment. Laten we even gas terug nemen

Een lege kapstok op een basisschool.Beeld ANP

Tim Surma, Pieter Verachtert, Kim Bellens, Stefan De Clerck, Kristel Vanhoyweghen en Tine Hoof – Expertisecentrum voor Effectief Leren (Thomas More Hogeschool)

De beslissing van de overheid om scholen te sluiten is geen pleidooi voor een radicaal begraven van de goede principes van contactonderwijs ten faveure van digitaal afstandsonderwijs. Het is een veiligheidsmaatregel en geen didactisch experiment. Er zijn verschillende factoren die het onderwijs op dit moment kleuren: een doorgedreven focus op technologie, de impact van de thuissituaties en de eigenheid van overmacht.

Technologie vs de leraar

Leraren besteden momenteel heel veel energie in het uitwerken van digitaal afstandsonderwijs met allerhande nieuwe tools, maar daarbij rijst de vraag of dit rendementsvol is. Begrijp ons niet verkeerd: we zijn absoluut niet tegen doordachte integratie van technologie in het onderwijs. We maken ons wel de bedenking dat het nu niet het moment is om hals-over-kop grootschalige technologische innovaties met tools en werkvormen op te zetten. De kans op fouten in de implementatie is groot, niet elke technologie kan de verhoogde gebruikersintensiteit aan, er kan een ongecontroleerde werkdruk ontstaan voor leraar, leerling én ouders, en er is vooral geen zekerheid dat het aanbieden van de technologie an sich leidt tot leren. Resultaten van digitaal afstandsonderwijs zijn inderdaad - op zijn best verwoord - niet geheel overtuigend (zie bijvoorbeeld de opkomst en twijfelachtige status van de MOOCs, de Massive Open Online Courses). 

Daarvoor zijn verschillende redenen. Ten eerste blijft het ook online belangrijk om lesmateriaal van hoge kwaliteit te voorzien en te kiezen voor een didactische aanpak die leren mogelijk maakt. Ten tweede is het niet vanzelfsprekend om de interactiviteit tussen leraar en leerlingen, noodzakelijk voor instructie, motivatie en concentratie, in de juiste vorm te gieten. Ten derde, en zeker niet van het minste belang, weten we dat - vooral voor jonge kinderen - de fysieke aanwezigheid van de leraar tijdens het leren noodzakelijk is. 

De leraar en de didactiek doen er dus toe, en die zijn niet te vervangen door louter een scherm. Daarom: laten we even gas terug nemen en nadenken over welke kennis en vaardigheden echt van belang zijn voor toekomstig leren, en daarna een maximale en realistische werkbelasting voor leerling en leraar bepalen. Daarna kan er voor een didactiek gekozen worden waarbij technologische tools realistisch ingezet worden. Kies voornamelijk tools waar leerling en leraar ervaring mee hebben. Beter weinig en grondig, dan veel en ongecoördineerd.

Thuissituaties

Leerlingen die van thuis uit minder ondersteuning krijgen, zijn in het nadeel. Niet elk gezin heeft evenveel computerschermen als mensen onder het dak, niet elke ouder die thuis werkt kan part-time leraar worden ter ondersteuning van hun kind, niet iedereen kan 70 pagina’s per week studietaken printen voor de leerling, niet iedereen heeft op dit moment het hoofd vrij om te werken voor school. De democratische factor ‘tijd’, die voor iedereen op de fysieke school gelijk is, vervalt nu voor minstens een paar weken. Daardoor zullen we, wanneer de schoolpoorten heropenen, geconfronteerd worden met de uitvergrote verschillen tussen thuissituaties. 

Het lijkt ons verstandig om ons daar ten volle bewust van te zijn. We horen zinvolle, veelal instrumentele, initiatieven over ondersteuning die geboden wordt aan gezinnen die het kunnen gebruiken (vb, uitlenen laptops & ronddelen van oefenbundels), in een volgende fase kunnen we ons dan focussen op hoe we die achterstanden zo maximaal kunnen wegwerken in de tijd die ons nog rest.

Het onmogelijke

De definitie van overmacht geldt jammer genoeg ook voor scholen en leraren, en dus moeten we er ons als dusdanig naar gedragen. Het siert de onderwijsverstrekkers dat ze zich willen inspannen voor elk kind, maar bezigheidstherapie en een dwangmatig volle roosters met opdrachten moeten we trachten te vermijden. Geen enkel kind is in staat om 32 uur les van op afstand te volgen, zelfs niet in niet-pandemische tijden. Zo is ook geen enkele leraar gediend met een fulltime digitale aanwezigheid. De eerste schoolloze week zit erop, er kan tijd gemaakt worden om te evalueren en bij te sturen en heldere afspraken te communiceren naar ouders. De bezorgdheden van directies en leerkrachten over de achterstand die leerlingen kunnen oplopen, het al dan niet behalen van de leerdoelen … zijn begrijpelijk, maar zoals Pedro De Bruyckere het al verwoordde: we lopen geen sprint, maar een marathon, en niemand van ons heeft een glazen bol. 

Verplichte quarantaines zijn niet meteen bevorderlijk voor het mentaal welzijn. Dus is het niet verwonderlijk dat er andere zinvolle tijdsbestedingen gekozen worden: boeken lezen, koken voor de buurvrouw die verpleegster is, skypen met oma, boodschappen doen voor de arts, mondmaskers stikken voor de kassier van de supermarkt. Dit is geenszins een pleidooi voor ontscholing, verre van. Het kan misschien vreemd klinken uit de mond van een collectief onderzoekers die als missie hebben om de effectiviteit van ons onderwijs te vergroten. Maar onze grootste didactische tovertrucs mogen we als onderwijsveld uit onze hoed toveren wanneer de scholen terug openen. Dan zullen we de beste versie van onszelf moeten zijn, en effectiviteit en efficiëntie terug hoog in het vaandel dragen. Tot dan dragen we maar beter zorg voor mekaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234