Woensdag 08/12/2021
Paul De Grauwe. Beeld DM
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Bestaat de kans dat globalisering vandaag wordt teruggedraaid? Ja, natuurlijk

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Al decennialang is de zomervakantie voor mij synoniem met reizen buiten onze grenzen. Frankrijk, Italië, Portugal en Spanje zijn mijn favoriete bestemmingen. Ik keek ernaar uit om opnieuw richting zuiden te reizen.

Maar nee, ik bleef in België en bezocht er plekken die niet echt op de toeristische kaarten voorkomen: Doornik, Lier, Diest, Bouillon, Zoutleeuw, het Nationaal Park Hoge Kempen. Een mix van cultuur en natuur. Ik ontdekte parels, allemaal binnen onze grenzen.

Naar het schijnt ben ik niet alleen. Ondanks het slechte weer deed onze kust het relatief goed. De meer gegoede Belgen kochten massaal appartementen aan de Belgische kust.

Dat heeft natuurlijk alles te maken met covid. De landsgrenzen zijn weliswaar weer open, maar de vaccinatieregels zijn complex, verschillen van land tot land en kunnen op elk ogenblik veranderen. Waarom dan niet in eigen land leuke plekjes zoeken om te ontspannen? Vele Belgen hebben zich die vraag gesteld en hebben er positief op geantwoord.

Is dit een deel van een ruimer fenomeen? Een fenomeen van terugplooien; weg van het globale naar het lokale? Heeft de globalisering haar limieten bereikt? Het is een vraag die velen zich vandaag stellen.

De Belgen trokken deze zomer massaal naar de kust. Beeld Simon Mouton Photo News
De Belgen trokken deze zomer massaal naar de kust.Beeld Simon Mouton Photo News

Globalisering kwam tot volle bloei na 1980 als gevolg van twee factoren. Er was ten eerste een technologische factor. Technologische vernieuwing zorgde ervoor dat transportkosten dramatisch daalden. En misschien nog belangrijker: de IT-revolutie had tot gevolg dat lange productieketens mogelijk werden, waarbij delen van het productieproces uitbesteed konden worden naar verre landen waar arbeid goedkoop was. Een BMW was geen Duitse auto meer maar een product dat op talloze plaatsen in de wereld als een puzzel in elkaar werd gepast.

Een tweede factor die globalisering mogelijk maakte was een intellectuele omwenteling. Vele landen in de wereld hadden na de Tweede Wereldoorlog een protectionistisch beleid gevoerd en hun grenzen afgesloten voor buitenlandse concurrentie. Dat beleid ging uit van het idee dat achter de tolgrenzen een lokale productie tot stand zou komen die na verloop van tijd de concurrentie met het buitenland zou aankunnen. Dat beleid mislukte jammerlijk in haast alle landen, juist op het moment dat de weldaden van de vrije markt werden herontdekt. Het roer werd omgegooid. Landen als India, China, Vietnam en Indonesië gooiden hun grenzen open en schaften de hoge importtarieven af.

Toen gebeurde er iets merkwaardigs dat door de econoom Abba Lerner reeds in de jaren dertig van de vorige eeuw was voorspeld. Die formuleerde het als volgt. Een invoerheffing is tegelijk een belasting op de uitvoer. Waarom? Een invoerheffing verhoogt de productiekosten van het land dat zo een heffing (belasting) toepast en dit op directe en indirecte wijze. Direct omdat ingevoerde grondstoffen en intermediaire producten duurder worden; indirect omdat de beschermde lokale industrie, afgeschermd van buitenlandse concurrentie, duurdere producten maakt. Alles wordt duurder en dus ook de export.

De keerzijde van die medaille is dat landen die hun invoerheffingen afbouwen ook de belasting op hun export verminderen. De import zal toenemen maar ook de export, die goedkoper is geworden. De Aziatische landen die het protectionistische model in de prullenmand gooiden openden de grenzen voor invoer én uitvoer. Globalisering kon tot volle ontplooiing komen.

Bestaat de kans dat globalisering vandaag wordt teruggedraaid? Ja, natuurlijk. Niet de technologische factoren zullen daartoe leiden, die blijven gunstig voor globalisering. Transportkosten zullen laag blijven. De IT-revolutie gaat onverminderd voort en creëert nog meer kansen om de hele wereld als één grote industriële zone te ontwikkelen.

Een verandering in de ideeën, gestuurd door de pandemie en de opwarming van de aarde, kan tot een ommekeer leiden. De pandemie heeft onze afhankelijkheid van het buitenland in tijden van crisis blootgelegd. En in tijden van crisis is het iedereen voor zich. De roep om in een aantal sectoren (farmaceutische en medische producten, computerchips) zelfbedruipend te zijn wordt steeds hoger. De klimaatcrisis leidt tot eenzelfde dynamiek. Iedereen wil zelf batterijen maken. Om concurrentievervalsing tegen te gaan door landen die te weinig doen om de CO2-uitstoot aan te pakken wil Europa (terecht) groene importtarieven heffen op producten uit die landen. Dat zal zeker tegenmaatregelen uitlokken.

Het ziet er dus naar uit dat Europa en andere werelddelen protectionistischer zullen worden. Dat zal de import en de export doen dalen. De globaliseringsgolf van 1980-2020 zou een tijdelijk fenomeen kunnen zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234