Donderdag 12/12/2019
Ivo Victoria. Beeld DM

Opinie Besparingen cultuursector

Besparingen op cultuur? Stop whining and get on with it

Ivo Victoria is schrijver. Hij woont en werkt in Amsterdam. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

In 2011 legde toenmalig staatssecretaris van Cultuur Halbe Zijlstra (VVD) de Nederlandse cultuursector een besparing op van 200 miljoen euro. Twee-hon-derd miljoen. Ja, dát waren nog eens tijden. Grote instellingen en musea werden ontzien, voornaamste doelwitten waren kleine instituten en talentontwikkeling. Je zou haast denken dat Jan Jambon (N-VA), toen hij enkele weken geleden bij premier Rutte op bezoek was, een kopietje van die plannen heeft opgevraagd. Niet voor niets noemde hij Nederland bij zijn aantreden een ‘gidsland’.

Die besparingen van 2011 leidden in Nederland tot groot protest. Er kwam een Mars der Beschaving, talloze woedende opiniestukken, en er werd eindeloos gedebatteerd over de dreigende ‘culturele kaalslag’. Halbe Zijlstra keek het allemaal aan, met een minachtend glimlachje om de lippen – ook dat glimlachje hebben Jambon en de zijnen van hem afgekeken, en geperfectioneerd.

Nu wordt in Vlaanderen ruim 5 miljoen euro aan projectsubsidies voor de kunsten geschrapt. Een politieke beslissing die niets met geld te maken heeft, van een regering die schaamteloos zij die hen onwelgevallig zijn viseert. Daar kan en moet je woedend om worden, triest en ongerust. Toch kan ik niet zoveel met de emotionele reacties die ik de voorbije dagen op opiniepagina’s en social media zag circuleren (‘mEn BeSeFt NiEt HoE bElAnGrIjK cUlTuUr Is’).

Stop whining and get on with it. Vijf miljoen euro is 0,77 eurocent per Vlaming. Een sector die dat niet uit de markt kan trekken is geen knip voor de neus waard. Het grote probleem van de kunstwereld is niet het geld maar de trots. Vijf miljoen is erg, maar de vernedering lijkt erger. Jambon is een klootzak die geen gelijk mag krijgen. En dat is een probleem, want wat je ook doet: Jambon krijgt altijd gelijk.

Als de kunstwereld zich redt met vijf miljoen euro minder, zegt Jambon: ‘Zie je wel, ik had gelijk, lang leve de marktwerking.’ Als (een deel van) de kunstwereld ten onder gaat en jammerend de handdoek in de ring gooit, zegt Jambon: ‘Zie je wel, het heeft geen bestaansrecht, ik had gelijk.’ Een catch 22 van het zuiverste water en de frustratie die daaruit voortkomt dreigt de cultuursector blind te maken voor haar eigen kracht: creativiteit.

Acht jaar na Zijlstra is er in Nederland van een culturele kaalslag geen sprake. Jonge theatercollectieven schoten in de voorbije jaren als paddenstoelen uit de grond. Ze blijken creatief, ondernemend en onstuitbaar. De sector in haar geheel is moderner en ondernemender geworden, er is privégeld aangeboord, men vindt ‘marketing’ eindelijk geen vies woord meer, en de voormalige productiehuizen voor talentontwikkeling hebben zich gehergroepeerd. Heeft Zijlstra nu gelijk gekregen? Boeit het ons?

Eerlijk is evenwel eerlijk: mijn vergelijking loopt ernstig mank. En daar zit de ware pijn. Dezelfde lui die mensen zoals mij subsidiejunkie noemen, pleiten steevast voor ‘de vrije markt’ en ‘het ondernemerschap’ dat kunstenaars moeten tonen om van het subsidie-infuus af te komen. Maar in Vlaanderen wordt helemaal niéts gedaan om cultureel ondernemerschap te stimuleren. In Nederland biedt het zelfstandig ondernemerschap tot op zekere hoogte een uitweg. Het is administratief ontstellend eenvoudig en er zijn tal van fiscale voordelen aan verbonden: zelfstandigenaftrek en mkb-winstvrijstelling samen kunnen in mijn geval oplopen tot een bedrag van 15.000 euro waarover ik geen belastingen verschuldigd ben. 

Bovendien liggen de belastingtarieven gemiddeld 15 procent procent lager dan in Vlaanderen. Daardoor kan ik reeds bij een relatief lage omzet overleven. Weliswaar heb ik geen recht op werkloosheidsuitkering, geen arbeidsongeschiktheidsverzekering, laat staan een pensioen, maar daar ben ik mij van bewust. In ruil voor de fiscale voordelen, ben ik bereid risico’s te nemen. Ik leef het leven dat ik wil leven. Ik ben niet arm, niet rijk, wel gelukkig. Zonder Nederland was ik geen schrijver. Ondertussen zie ik mijn Vlaamse collega’s sukkelen met vzw’s en andere schimmige constructies. Ze lopen verloren in bureaucratische chaos, steunen en kreunen onder ronduit misdadige belastingtarieven. Dát is het grote verschil tussen Vlaanderen en Nederland: de Nederlandse overheid functioneert.

Jan Jambon zei gisteren dat de sector alternatieve besparingen mag voorstellen. Sympathiek maar beter ging hij nog eens op bezoek bij Rutte om zich te laten uitleggen hoe je dat doet, cultureel ondernemerschap eenvoudig en aantrekkelijk maken. Een retourtje Den Haag kost 42 euro – Jan, ik trakteer!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234