Donderdag 12/12/2019

Opinie Bert Anciaux

Bert Anciaux: ‘Onder deze Vlaamse regering zal er niet minder diversiteit zijn, enkel meer vervreemding’

Bert Anciaux. Beeld BELGA

Bert Anciaux is senator namens sp.a en was van 1992 tot 1998 voorzitter van de Volksunie.

‘Wat wals is, vals is.’ Sinds ik het Vlaamse regeerakkoord onderging, dreunt deze slogan als een mantra door mijn systeem. Het is de strijdkreet die Hendrik Conscience aan de Guldensporenslag koppelde. Koene Vlamingen hakten er succesvol in op pretentieuze Franse ridders. Een schone mythe, waarvan we ondertussen weten dat het verhaal lekt als een vergiet.

Het gaat hier en nu niet over de Walen. Wel over de afgeleide betekenis van ‘wals’, namelijk angstaanjagend vreemd. De gemeen rustige wijze waarop Jan Jambon (N-VA) over ons warm en sociaal Vlaanderen getuigt, verbergt amper een radicale veldtocht tegen interculturaliteit en actief pluralisme.

Overal in het regeerakkoord lees je dit. Enkele voorbeelden daaruit: ‘Tegelijk zijn er nog steeds mensen met migratieachtergrond die geen aansluiting willen vinden bij de grondwaarden van onze Vlaamse samenleving. We leven te veel naast en niet met elkaar. Deze sluimerende segregatie werkt vooroordelen in de hand, zorgt voor gettovorming en versterkt wederzijds wantrouwen’ (pag. 137). ‘Het louter terugplooien op de eigen etnisch-culturele groep belemmert een gedeelde Vlaamse samenleving, net omdat er zo weinig onderling contact is’ (pag. 137). ‘Initiatieven die zich terugplooien op etnisch-culturele afkomst en segregatie in de hand werken, worden daarbij niet meer gesubsidieerd vanuit de Vlaamse overheid’ (pag. 140). ‘Het louter terugplooien op de eigen etnisch-culturele groep belemmert een gedeelde Vlaamse samenleving, net omdat er zo weinig onderling contact is’ (pag. 142). ‘Initiatieven die zich terugplooien op etnisch-culturele afkomst worden daarbij niet meer gesubsidieerd.’ (pag. 174).

Argwaan

De nieuwe Vlaamse regering zal geen uiting van etnisch-cultureel diverse identiteit meer dulden. Het is nu genoeg geweest met het (h)erkennen van bijvoorbeeld zelforganisaties. Die zijn niet zozeer overbodig, veeleer vijandig voor het assimilatieverhaal. Laten we daarover duidelijk zijn: het Vlaamse regeerakkoord lijkt wel een catalogus van rabiaat rechtse remedies tegen het recht op een etnisch-culturele identiteit die zich binnen een Vlaamse Gemeenschap mag en kan ontwikkelen. Weg met het respect voor diversiteit, het actief pluralisme op de schopstoel. Vanaf nu werkt een sterke rem op het actief organiseren van ontmoetingen tussen uiteenlopende gemeenschappen. In zowat alles waar de overheid greep op heeft, zal een verbod op uiterlijke religieuze kenmerken zegevieren. Nieuwsgierigheid naar andere culturen wordt herleid tot argwaan, waarbij een (weerom) mythische Vlaamse identiteit als een krappe pasvorm over ieders hoofd wordt getrokken.

Nog niet zo lang geleden werden in Zuid-Afrika de ijveraars voor zo een versmachtende identiteitsinvulling – via de Apartheid – als verkramptes beschreven. Dit etiket plak ik nu zonder schroom op de schrijvers van het Vlaams regeerakkoord. Ook al beschikken de Vlamingen vandaag over verregaande autonomie, zijn ze de economisch sterkste kracht, toch blijven oude frustraties de toekomst overweldigen. Nog steeds proef ik in dit regeerakkoord de smaak van hit back. ‘Het is nu aan ‘ons’ om de plak te zwaaien.’ Tot en met de futiliteit van de burgemeesterssjerp, het kappen met Unia en wat nu ongetwijfeld nog allemaal zal volgen.

De verkrampte omgang met diversiteit en een niet aflatende strijd tegen alles wat religieus of eigenaardig zou kunnen zijn, komt er nu aan met rasse schreden. Ze zal diepe wonden slaan. Zoals eerder de Antwerpse burgemeester zijn stad verdeelde, gaat ook de Vlaamse Gemeenschap in steriele contramine over de mate van respect, de constructieve omgang met veelvuldigheid en nieuwsgierigheid naar elkaars verschillen én gemeenschappelijkheid. Waar bleef een minimale empathie voor de honderden duizenden gelovigen, grote groepen christenen, moslims, joden enzovoort? Waar is het respect voor de vele culturele gemeenschappen? Beseffen onze nieuwe Vlaamse excellenties wel hoe deze op hun ziel worden getrapt?

Eerder (2009 -20015) voerde ik een doctoraatsonderzoek naar Vlaamse en Brusselse zelforganisaties op basis van etnisch-culturele diversiteit. Twee besluiten klonken overdonderend eensgezind. Ten eerste bleek duidelijk dat onze maatschappelijke voorzieningen, of ze nu gaan over welzijn, onderwijs, zorg, cultuur, justitie, tewerkstelling of de vele andere maatschappelijke organisaties, er niet of nauwelijks in slagen om de mensen van de verschillende etnisch cultureel diverse gemeenschappen in ons land te bereiken bij hun werking. Hoe goed bedoeld ook, deze organisaties van welzijn en geluk richten zich op de mainstreambevolking en zijn niet in staat door te dringen tot die mensen die het meest nood hebben aan deze begeleiding en ondersteuning. De zelforganisaties op basis van etnisch-culturele identiteit zijn zowat de enige maatschappelijke actoren die erin slagen de brug te slaan tussen de diensten en organisaties uit onze welzijnsmaatschappij en de mensen van etnisch-culturele afkomst. De doorgaans ‘witte’ instellingen van welzijn en geluk worstelen er nog steeds mee, na meer dan vijf decennia immigratie, om deze etnisch-cultureel diverse gemeenschappen met hun aanbod te bereiken. Zelforganisaties zijn de beste actoren en bezitten de vele concrete en positieve mogelijkheden om deze bruggen te bouwen.

Een tweede vaststelling bewees dat deze zelforganisaties, meer dan welke andere overheidsdiensten of organisaties dan ook, willen inzetten op bridging en dus veel meer de stap naar anderen willen zetten. Daarvoor willen ze hun eigenheid niet verloochenen, maar zien ze meer dan welke andere maatschappelijke spelers de noodzaak in van vanuit hun eigenheid de link te maken met de gehele samenleving. De overheden, overheidsdiensten en maatschappelijke actoren voelen veel minder die behoefte om bruggen te bouwen. Er komen relatief weinig initiatieven daarvoor. Zeker niet vanuit officiële instanties. Wanneer men dus de segregatie wil voorkomen, kan men veel beter deze zelforganisaties op basis van etnisch-culturele identiteit inschakelen en ondersteunen. Het zijn de belangrijkste bondgenoten om linken te leggen tussen de vele diverse gemeenschappen en de officiële organisaties. Om een hecht Vlaanderen te bouwen moet men net zelforganisaties koesteren en ondersteunen als belangrijkste actoren tot verbinding.

Zelforganisaties, op basis van welke eigenschap ook, verdienen per definitie steun en waardering van onze overheden. Ze zijn straffe bondgenoten op weg naar een open, slagkrachtige en ook vriendelijke samenleving. Ze verhogen het probleemoplossend vermogen, ze openen deuren, ze stimuleren burgerschap. Juist hier zet dit regeerakkoord de sluizen van boycot, misprijzen en argwaan open. Averechts.

Van verbinding naar verblinding 

De cumul van pesterijen in het Vlaams regeerakkoord bevestigen soms woordelijk deze angstwekkende analyse. Het wordt tragisch duidelijk dat deze Vlaamse regering hierover helemaal geen hoopvol verhaal wil vertellen. Het modewoord verbinding verwerd tot een verblinding, de verdwenen positieve kijk op diversiteit en actief pluralisme.

Het gaat misschien in tegen de gedachte van de goegemeente, maar het staat wel als een paal boven water: slechts zij die gerespecteerd worden in hun eigenheid en zich gerespecteerd voelen binnen het geheel, zullen verantwoordelijkheid opnemen naar die groep. Indien men waarachtig wil samenleven, moet men respect opbrengen voor de culturele eigenheid van mensen. Enkel zo zal men komen tot een inclusieve en warme gemeenschap.

Zonder dat noodzakelijk respect zullen die etnisch-culturele gemeenschappen zich afzetten tegen een Vlaamse gemeenschap waarin ze zich niet betrokken en erkend voelen. Het afstraffen van etnisch-culturele zelforganisaties en hun koepels zal leiden tot isolement en segregatie. Er zal niet minder diversiteit door ontstaan. Er zal enkel meer vervreemding door groeien. De keuze van deze regering is dom en gevaarlijk. Ze speelt met vuur en miskent de enorme mogelijkheden van dit sociaal-cultureel veld. Er zal enkel minder samenleving door ontstaan. Ik lees en ril bij de steile opmars van een verkrampte identitaire benadering. De slogan ‘wat wals is, vals is’ kreeg een geactualiseerde invulling. Op weg naar een mythische Vlaamse gemeenschap, strompelend op verkrampte en kromme benen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234