Zaterdag 08/08/2020

Opinie

#BeneluxLeaks is dichter bij de waarheid

Premier Charles Michel was vorige week op bezoek in Luxemburg.Beeld BELGA

Ewald Engelen is professor financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam en auteur van 'De Schaduwelite'.

De Tijd pakte er woensdag groot mee uit: Geheime Luxemburgse belastingdeals kosten België miljarden euro's. Een internationaal consortium van onderzoeksjournalisten, waaronder Lars Bové van De Tijd, had de hand weten te leggen op 28.000 pagina's aan vertrouwelijke documenten, afkomstig van de Luxemburgse dochter van Price Waterhouse Cooper (PwC), die betrekking hadden op 548 belastingakkoorden die 343 grootbedrijven tussen 2002 en 2010 met de Luxemburgse fiscus hadden gesloten.

Het beeld dat daaruit naar boven kwam was er een van amorele collusie tussen overheid, tax planners en bedrijfsleven om de reële belastingafdrachten van internationaal opererende bedrijven als Ikea, Volkswagen, Pepsi, Dexia, AB Inbev tot minimale proporties terug te brengen. Alle trucs uit de fiscale tovenaarskoffer werden daarvoor gebruikt: transfer pricing, fictieve leningen, fiscale tangconstructies als de Double Dutch Irish Sandwich, schijnholdings, frontbedrijven, et cetera.

Voor wie de berichtgeving over internationale belastingontwijking een beetje volgt, was het allemaal niet nieuw. OESO, G20, de Europese Commissie, Britse parlementariërs: ze maken zich allemaal al geruime tijd grote zorgen over de uitholling van de nationale belastinggrondslag die wordt veroorzaakt door de hyper-agressieve tax planning, zoals het in dieventaaltje van de fiscalistenprofessie heet, van multinationale ondernemingen. Luxembourg Leaks voegt daar, via het venster van de fiscale poot van PwC Luxemburg, alleen maar de volgende nagel aan de doodskist van het kapitalisme aan toe.

Belastingontwijking is net als aandelenterugkoop en bestuurdersbonussen een doodgewoon onderdeel geworden van de financiële strategie van het grootbedrijf. Interessanter is het om te zien hoe nationale elites reageren op de opeenstapeling van bewijzen dat het mondiale kapitalisme een spel is geworden dat wordt gespeeld met verzwaarde dobbelstenen. Ook al blazen België en zeker Nederland een flink partijtje mee in het belastingontwijkingscircuit, zowel hier als daar reageert de elite met het wijzen met de beschuldigende vinger naar Luxemburg. Zie de tweet van de kersverse Belgische minister van Financiën, Johan Van Overtveldt: #kaaimantaks is nodig voor meer rechtvaardigheid. Europees signaal eveneens, want dit overstijgt BE. #luxleaks

Terwijl de Nederlandse minister van Financiën, en voorzitter van de Eurogroep, Jeroen Dijsselbloem, het bestond om zijn zorgen uit te spreken over het Luxemburgse belastingparadijs. Onderwijl heeft hij zitting in een kabinet dat alle politieke middelen uit de kast haalt om het minstens even grote Nederlandse belastingparadijs - 24.000 lege frontbedrijven waar op jaarbasis 10.000 miljard euro (17 maal het Nederlandse bbp) doorheen stroomt op zoek naar het laagste fiscale putje - zoveel mogelijk te beschermen.

Op dezelfde dag dat het internationale journalistenconsortium zijn Luxemburgse documenten presenteerde, publiceerde de 200 jaar oude Nederlandse Rekenkamer een vergoelijkend rapport over belastingontwijking dat concludeerde dat de fiscale benadeling van buitenlandse ondernemingen in Nederland niet afweek van wat in Zwitserland, Ierland en Luxemburg gebruik was. En natuurlijk was de hoofdverantwoordelijke voor het rapport een oud-partner van Deloitte, nog zo'n verloederd internationaal boekhoudkantoor dat een substantieel deel van zijn partnerinkomsten ontleent aan fiscale manipulatie ten faveure van het grootbedrijf.

De burgers van België en Nederland doen er goed aan te beseffen dat wat afgelopen woensdag bekend is geworden over Luxemburg zich op dezelfde schaal (en met dezelfde instrumenten en door en voor dezelfde bedrijven) voordoet in hun eigen land. Oftewel, #BeNeLuxLeaks is heel wat dichter bij de waarheid dan #LuxLeaks.

Pogingen van Belgische en Nederlandse elites om Luxemburg af te schilderen als de rotte appel in een verder gezonde kist moeten met kracht door journalisten en academici worden bestreden. Afleidingsmanoeuvres zoals van de Nederlandse Rekenkamer moeten worden ontmaskerd als wat het zijn: doelbewuste pogingen van een door fiscalisten geïnfiltreerde politieke kaste om de goed belegde boterhammen van een ieder die van belastingontwijking leeft zoveel mogelijk te beschermen. Iedere dollar, pond of euro die het grootbedrijf uitspaart, moet immers door burgers en het klein- en middenbedijf worden opgebracht. Het onderhoud van onze materiële en immateriële infrastructuur - wegennet, riolering, rechtsstaat, arbeidsrust, ziekenhuizen, onderwijs - moet immers worden bekostigd, linksom dan wel rechtsom.

Cijfers van Eurostat leren dat de fiscale bijdrage van het grootbedrijf aan de gemeenschap al jaren aan het dalen is en dat consumenten en werknemers in toenemende mate voor het verschil opdraaien. Extra wrang was dat #LuxLeaks samenviel met de zegetocht van Thomas Piketty, die als geen ander de uit de klauwen lopende vermogensongelijkheden als gevolg van financialisering, kwantitatieve verruiming door centrale banken, de mondialisering van productieketens en - vooral - internationale belastingontwijking op de agenda heeft gezet.

Het gefinancialiseerde kapitalisme van voor en na de crisis is een Godsgeschenk gebleken voor de 1 procent maar een ramp voor de 99 procent: zie de heftige betogingen in het hart van Brussel deze week tegen de rampzalige bezuinigingspolitiek in de Eurozone. Wie het kapitalisme een warm hart toedraagt, moet beseffen dat het zo niet langer kan. Ook het grootbedrijf moet zijn bijdrage leveren. En dus moet de hyper-agressieve belastingontwijking die Luxembourg Leaks heeft blootgelegd, worden gestopt. Niet alleen daar, maar ook in België en Nederland. Laten we door de splinter in Luxemburgse ogen, niet de balken in Belgische en Nederlandse ogen over het hoofd zien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234