Zondag 07/03/2021

OpinieBen Van Duppen

Ben Van Duppen: ‘Mijn vader zag de wereld kantelen en geloofde dat het goed komt. En wij?’

Ben en Dirk Van Duppen. 

 Beeld ©  Philip Reynaers  / Photo News
Ben en Dirk Van Duppen.Beeld © Philip Reynaers / Photo News

Ben Van Duppen is onderzoeker kwantumfysica aan de UAntwerpen en schepen in het Antwerpse district Borgerhout voor PVDA.  Zijn vader, Dirk Van Duppen, wint vandaag postuum de Prijs voor  Mensenrechten 2020.

In de prille lentezon van maart maakte ik een wandeling met mijn zieke vader. Ik ondersteunde hem op weg naar de twee Libanese ceders die uitkijken over het Te Boelaerpark in Borgerhout. De bomen herinnerden hem aan zijn tijd als arts in de Palestijnse vluchtelingenkampen van Beiroet. Hij was toen even oud als ik nu. Wandelen ging moeizaam. Zijn tumor ging fel tekeer. Het zou onze laatste wandeling samen zijn. Zo verward zijn lichaam was, zo helder was zijn geest. Ik denk niet dat ik ooit zo diep met hem gepraat heb als toen. We hadden het ook over corona. Over wat hij verwachtte en wat hij hoopte.

Corona was voor hem niet de grote gelijkmaker. “Dit virus kan de ongelijkheid nog verder uitdiepen”, zei hij. Die ongelijkheid! Hij wist zeer goed dat ze het recht op een gezond leven in de weg staat. Ertegen opboksen was zijn levensroeping. En hij heeft gestreden: met hartstocht en met succes. Hij vocht tegen de waterafsluitingen van duizenden Antwerpse gezinnen. Hij won. Hij kwam samen met Ademloos op voor schone lucht en drukte mee zijn stempel. Hij legde de big pharma het vuur aan de schenen en dwong een daling in geneesmiddelenprijzen af. Hij kwam op voor het realiseren van mensenrechten voor iedereen.

Nu krijgt hij postuum de Prijs voor Mensenrechten 2020. Hij zou trots zijn, maar ook de prijs met twee handen vastpakken om het debat aan te zwengelen: welke maatschappij willen we nu eigenlijk?

Koken met 4 euro

In het park had hij het over de kok van een woon-zorgcentrum in Deurne die vertelde dat hij slechts 4 euro per bewoner kreeg om ontbijt, middag- en avondeten te maken. “Zijn onze ouderen dan echt niets meer waard?”, vroeg hij zich af. “Hoe kan het nu dat rusthuizen voor winst draaien en niet voor hun bewoners? Ik houd mijn hart vast: ze gaan een uitbraak niet de baas kunnen.” Je mag sociale grondrechten nooit overlaten aan de markt. Want die streeft niet het algemeen belang na, maar privéwinst. Verschrikkelijk vond hij het dat de markt nu ook de ouderenzorg opslorpt. “Wat het beste is voor de multinationals en het grote geld, is het slechtste voor de gezondheid van de aarde en van de mensen”, schreef hij in zijn boek De Supersamenwerker.

Het was voor papa een persoonlijke strijd: die tegen het mensbeeld van het neoliberalisme. Dat ziet mensen als concurrenten van elkaar, als een wolf voor de medemens. Daar tegenover zette hij zijn “supersamenwerker”. De mens als een solidair en sociaal wezen. Laat mensen mensen zijn, en ze zorgen voor elkaar. De wetenschappelijke top is het daarover eens: de mens is in de eerste plaats prosociaal. In de golf van solidariteit tijdens de eerste lockdown, maar ook in de sinterklaasacties van afgelopen weekend hebben we de Supersamenwerkers gezien.

In het boek schreef hij dat we natuurlijk ook nog ons reptielenbrein hebben, een klein evolutionair oud stukje hersenen dat zich richt op dominantie en concurrentie. Welke van de twee naturen overheerst: het prosociale of het individualistische? Dat wordt bepaald door de maatschappelijke omstandigheden. De slotzin van het boek is dan ook dit citaat van Nobelprijswinnaar José Saramago: “Als de omstandigheden zo bepalend zijn voor de mens, laat ons dan die omstandigheden meer menselijk maken.”

Het warme, solidaire sociale of het ijskoude, individualistische asociale? Het zijn of het hebben? Het komt aan op keuzes maken. Met zijn afscheidsboek Zo verliep de tijd die mij toegemeten was heeft papa veel mensen beroerd. In één van zijn werkteksten schetst hij tien keuzes die we moeten maken om te gaan naar een samenleving die mensenrechten echt realiseert.

“Kiezen we voor de liefde voor de wetenschap en rationaliteit of voor obscurantisme en irrationaliteit?” Net nu ondervinden we welke impact het opzijschuiven van de wetenschap kan hebben. Het zijn tien simpele, maar fundamentele keuzes. Papa sluit ze af met de belangrijkste: “Humanisme, vermaatschappelijking van de economische hefbomen voor de realisatie van de sociale grondrechten, of de vermarkting van alles als koopwaar, alles voor de winst?”

Hij zag dat overal waar de wet van de markt het overneemt, sociale grondrechten pijlsnel achteruit gaan en de ongelijkheid ontploft. Kiezen we voor een samenleving waar de mensenrechten eerst komen, of waar de winst primeert? “Ik zie de wereld kantelen, ik geloof dat het goed komt.” Het zijn de laatste woorden in zijn afscheidsboek. Hij gaf ons een fantastische voorzet. Aan ons om het debat aan te gaan, de juiste keuzes te maken en zo de Prijs voor de Mensenrechten alle eer aan te doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234