Donderdag 04/06/2020

Opinie

Belgisch akkoord wordt aangekondigd als een zege, maar is dat wel zo?

Beeld REUTERS

Line De Witte is auteur van TTIP voor beginners dat in december verschijnt bij EPO en medewerker van de studiedienst van PVDA

De Belgische regeringen waren de laatste dagen zwaar in onderhandeling over CETA, het vrijhandelsverdrag tussen Canada en de EU. Er zou nu een Belgisch akkoord worden toegevoegd aan het verdrag, waar alle verschillende regeringen zich in kunnen vinden. Aan CETA zelf wordt echter geen letter gewijzigd. Echte garanties dat er met dat 'Belgisch akkoord' rekening zal worden gehouden, zijn er dan ook niet. Als er zich immers een tegenstelling voordoet tussen de Belgische verklaring en de verklaring tussen 28 landen (CETA), zal dat laatste doorwegen.

De Belgische toevoegingen zullen enkel iets kunnen wijzigen als ze worden opgenomen in het verdrag. Als Magnette écht een verdrag wil dat de sociale normen, milieunormen en de openbare diensten zal versterken zoals hij zegt, moet hij eisen dat de onderhandelingen rond CETA worden heropend.

Line De Witte.Beeld rv

De brede beweging tegen CETA heeft alle reden om zich zorgen te maken. Want als we nagaan wat het verdrag precies inhoudt, is het voor mens en milieu noodzakelijk dat het debat tot het einde wordt gevoerd en dat er échte garanties komen die veel verder gaan dan een interpretatie.

Democratie schaakmat

De meeste kritiek op CETA gaat over ICS (investment court system). Dat laat grootbedrijven toe landen voor de rechtbank dagen als die een beslissing nemen die een negatief effect kan hebben op de winsten van dat bedrijf. Dit ongeacht of die beslissing is genomen uit veiligheids-, gezondheids- of milieuredenen. ICS is in de zeven jaren van onderhandeling een afzwakking van het eerder voorgestelde ISDS. In plaats van privéadvocaten, zullen er nu bijvoorbeeld rechters worden aangeduid. Maar fundamenteel verandert er weinig, multinationals krijgen nog steeds rechten die niemand anders krijgt: ze kunnen staten aanklagen in een parallel rechtssysteem buiten de nationale rechtsorde om. Die rechters worden per zaak betaald, en hebben er dus baat bij dat bedrijven zoveel mogelijk staten aanklagen. Nogal pervers, neen?

In het verleden klaagde Phillip Morris via ISDS zowel de Australische als de Uruguayaanse overheid aan omwille van hun rookbeleid. Beide landen namen maatregelen om roken te verminderen. En dat houdt inderdaad minder winst in voor Phillip Morris, maar het betekent ook minder kanker. En toch riskeerden beide overheden een schadevergoeding te moeten betalen. 

Het Amerikaanse bedrijf Ethyl Corporation klaagde de Canadese overheid aan nadat die een giftige stof wilde verbieden. Canada betaalde het bedrijf 11,5 miljoen euro en de overheid besliste dat de stof plots toch niet meer zo giftig was. En zo betaalt de Canadese belastingbetaler miljarden euro's voor een vervuild leefmilieu. Wereldwijd waren er zo al bijna 700 rechtszaken. En zo zetten grote multinationals de democratie schaakmat.

Lagere lonen en slechtere arbeidsvoorwaarden

CETA bevat een hoofdstuk over de bescherming van werknemers. Maar in tegenstelling tot alle hoofdstukken over rechten van investeerders, staat in dit hoofdstuk niets dat afdwingbaar is. De Belgische verklaring verandert daar niets aan. In het verleden klaagde het bedrijf Veolia de Egyptische overheid aan omdat ze haar minimumlonen verhoogde. Dat kan in CETA nog steeds. De rechten van bedrijven zijn gewaarborgd, die van werknemers niet.

Een vrijhandelsakkoord creëert meer concurrentie tussen grote bedrijven. Die willen in de eerste plaats meer winst maken. Eerdere vrijhandelsverdragen zoals NAFTA (Canada, Verenigde Staten en Mexico) leren ons waarin dat resulteert. Na het afsluiten van NAFTA in 1994, verhuisde de Caterpillarfabriek in Ontario, Canada eerst naar de VS en nadien naar Mexico. 

Fabrieken gaan daar waar het meeste winst te rapen valt: waar de lonen het laagst zijn en de arbeidsomstandigheden het slechtst. Dat zet dan weer druk op andere landen. Canada erkent bijvoorbeeld het recht op collectieve onderhandelingen niet. Het bovenstaande in acht genomen, is de kans reëel dat de lagere standaarden in Canada een druk zullen zetten op de arbeidsvoorwaarden in Europa.

Klimaatverstorend

Ook over duurzaamheid werd een hoofdstuk opgenomen in CETA, maar net als bij bescherming van werknemers, is de bescherming van het milieu enkel iets op papier. Greenpeace sprak over het 'juridische gewicht van een vakantiebrochure'.

De belangen van bedrijven en het klimaat zijn vaak tegenstrijdig. Dat leert het voorbeeld van Duitsland ons. Duitsland wilde na de kernramp in Fukushima een kernuitstap in eigen land. Het Zweedse energiebedrijf Vattenfall klaagde de Duitse overheid daarvoor aan en de Duitse belastingbetaler betaalde nu al miljoenen euro's voor de rechtszaak. Op geen enkele manier wordt in CETA de clausule opgenomen dat bedrijven kunnen worden bestraft voor vervuilende praktijken. Regels met betrekking tot ecologie mogen niet handelsverstorend zijn, maar zouden we niet beter zeggen dat regels met betrekking tot handel niet klimaatverstorend mogen zijn?

Paard van Troje

TTIP, het vrijhandelsakkoord dat wordt onderhandeld tussen de EU en de VS is veel meer omstreden dan CETA. Vaak wordt CETA dan ook verdedigd door te stellen dat het 'minder erg' zou zijn dan TTIP, dat Canada qua normen en waarden meer op Europa lijkt dan de VS. Maar door CETA toe te laten, creëren we een achterpoortje voor Amerikaanse bedrijven die nu vrezen dat TTIP er niet meer komt. Tachtig procent van de Amerikaanse bedrijven in EU, heeft een dochterbedrijf in Canada. Met de ICS-clausule kunnen die bedrijven ook Europese staten aanklagen.

We kunnen ons de vraag stellen waarom we überhaupt een vrijhandelsakkoord nodig hebben dat alle aspecten van ons leven behelst, enkel en alleen om multinationals meer speelruimte te geven. De verzuchtingen van de Waalse en Brusselse regeringen zijn terecht. Maar settelen met een vage interpretatie van een al bestaand verdrag, volstaat niet om onze rechten te garanderen. De druk om toe te geven aan de dreigementen van de Europese Commissie is groot, maar het verzet groeit. 

Er vonden steunbetogingen plaats in verschillende Europese landen, Canadese wetenschappers schaarden zich achter de Waalse regering en er is nooit eerder zoveel gedebatteerd over een vrijhandelsverdrag. Het is nu echt mogelijk om deze slag thuis te halen in het voordeel van mens en milieu. Enkel door voet bij stuk te houden, kunnen we winnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234