Vrijdag 15/11/2019
Beeld rv

Column Carl Devos

België is Groot-Brittannië niet, maar het wordt hier stilaan zo zot als met hun brexit

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Vandaag start een nieuw rondje federale formatie. Preformateurs Bourgeois en Demotte rapporteren aan de koning. Ze deden wat verwacht werd: tijd rekken. Het enige wapenfeit tijdens hun regnum: de halfslachtige terugkeer, om tactische redenen, van de groenen. En er zaten al te veel partijen rond de onderhandelingstafel. 

Blijkbaar moet paarsgroen in het schimmenspel nog eens aangestipt worden. Ondertussen tasten de PS en N-VA elkaar achter de schermen af. Jarenlange werden bitse verwijten opgestapeld, een toenadering vraagt tijd. Zeker omdat regeren mét de PS voor N-VA een staatshervorming vereist. De discretie mag voorlopig meer gezien worden als een uiting van wederzijds hoofs respect dan als een indicatie van grote inhoudelijke toenadering. Want veel kaarten blijven tegen de borst, omdat het verloop van het spel onduidelijk is. Bovendien wordt de steun van de PS in de Kamer voor het amendement van de PVDA op de voorlopige twaalfden overdreven gelezen als het bewijs dat de PS nooit van plan is om met N-VA te besturen.

De terugvalpositie van N-VA en PS – hun BATNA, Best Alternative to a Negotiated Agreement – oogt immers aantrekkelijk. Als paarsgeel mislukt, kan de PS eindelijk aan paarsgroen beginnen. Ze rekent erop dat, als niets anders overblijft, CD&V of Open Vld of beiden in de spiegel staatsmanschap zien. N-VA hoopt dan weer dat haar Zweedse bondgenoten woord houden: niet zonder N-VA regeren. Doen ze dat toch, dan kan N-VA vijf jaar alle federale duivels ontbinden. Blijkt paarsgroen onmogelijk, dan komt paarsgeel misschien terug. Als geen van beide lukt, kan zelfs een blinde niet naast de onbestuurbaarheid van België kijken, en zijn vervroegde verkiezingen onvermijdelijk. Met als centrale thema: wat met dit land? De PS is de enige die federaal incontournable is, maar ook N-VA heeft opties.

Volgens de onderhandelaars is de tijd, 162 dagen na de verkiezingen en 318 dagen in lopende zaken, niet rijp voor een beslissende versnelling. Het gecumuleerd verlies van centrumpartijen laat zich in veel landen voelen, ook in België: de bouw van stabiele meerderheden wordt bijzonder moeilijk. Om dat verlies te stutten en hun profiel te verscherpen zoeken centrumpartijen een duidelijkere, vaak wat radicalere toon. 

Dat spoort zelden met de compromissen die het regeringswerk vereisen. België is Groot-Brittannië niet, maar het wordt hier stilaan zo zot als met hun brexit: een nieuwe regering komt er maar niet, in lopende zaken dreigt chaos, verkiezingen mogen niet, een noodregering kan niet. Voor veel burgers is dit het geciviliseerd conflict voorbij: het is antipolitiek, die de restanten van de politieke geloofwaardigheid erodeert. Ook kandidaat-voorzitter voor CD&V Joachim Coens, een van de favorieten die een niveau hoger speelt dan sommige andere kandidaten, pleit voor een soort noodregering: een zaken- of expertenkabinet. Er zijn veel redenen om aan te nemen dat dit niet lukt, er zijn enkele heel goede om als de bliksem met een noodregering te beginnen. Al mag dat geen technocratisch kabinet worden.

Net die voorzittersverkiezing hindert zo’n constructie: wie komt straks aan het hoofd van CD&V en hoe denkt die hierover? Hoeveel heeft Conner Rousseau, die eind deze week sp.a-voorzitter wordt, binnen de eigen partij te zeggen? Begin volgend jaar start bij Open Vld de opwarming voor de voorzittersverkiezing. De macht van de verzamelde partijvoorzitters kreeg een flinke tik. Van veel partijen is bovendien onduidelijk welke richting ze uitgaan. Dat geldt zeker voor CD&V, die ook een sleutelrol heeft in de formatie. De kandidaten geven geen duidelijke koers aan.

Wat wil Walter De Donder? Zijn zelfgelanceerde uitspraak – “van onze eigen mensen ontvolkte wijken die ingenomen zijn door andere groepen” – uit allicht een frustratie in het tussen Brussel en de Dender geknelde Pajottenland, het is niet omdat een probleem meer aandacht verdient dat het daarom rauw en ruw verwoord moet worden. Is dat de Nieuwe Duidelijkheid? Wie zijn “eigen mensen en andere groepen”? Vluchtelingen, asielzoekers, immigranten, Belgen van allochtone afkomst, één groep? Maar vooral: waar is de oplossing? Er schuilt geen moed meer in het aanwijzen van dat wicked problem, het is de lafheid om effectieve oplossingen aan te brengen die shockeert.

Ja, het is een hachelijke kwestie. Waarom nieuwkomers sociale rechten krijgen terwijl veel oudgedienden sukkelen, is voor velen niet langer met een rationele, beleidskundige uitleg over het verschil tussen bijstand en sociale zekerheid te beantwoorden. De toorn blijft. Sociale rechten van ‘eigen mensen’ uitbreiden of die van ‘andere groepen’ afbouwen lijkt een strijd te worden die niet te winnen is door die rechts te noemen. Ook in de federale formatie is dat een thema. Als men dat nu laat liggen, wordt het in 2024 onvermijdelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234