Vrijdag 20/09/2019

Opinie

Bedreigt Johnson de Britse democratie?

Brits premier Boris Johnson. Beeld Photo News

Lieven Buysse is professor Engelse taalkunde en Britse cultuur aan de KU Leuven Campus Brussel

Amper iets meer dan twee maanden vóór de beoogde halloweenbrexit zijn er steeds meer aanwijzingen dat de Britse premier Johnson zijn parlement – de wieg van de moderne democratie – helemaal buitenspel wil zetten. Moest de brexit nochtans geen hoogdag worden voor de democratie?

Het democratische mandaat voor de brexit geraakt stilaan geërodeerd. Al ruim drie jaar teren opeenvolgende Britse regeringen op het referendum van juni 2016, gewonnen door brexiteers met 51,9 procent van de stemmen. Slechts een minderheid in het parlement stond achter de brexit maar het Lagerhuis besloot finaal, onder zware druk van populistische opiniemakers, om het brexitproces toch in gang te zetten en zo het resultaat van het niet-bindende referendum te honoreren. Een zachte brexit, waarbij het VK de EU zou verlaten maar veel banden intact zou laten, zou een logisch compromis geweest zijn dat ook rekening hield met de 48,1 procent die bij Europa wilden blijven. Theresa May heeft dat pad nooit bewandeld en haar opvolger ziet zelfs geen graten in een brexit zonder akkoord “om de wil van de Britse bevolking te respecteren”.

‘Final say’

Dat riedeltje heeft inmiddels veel van zijn klank verloren. Sinds het referendum hebben de Britten immers nog verkiezingen gehad waarin de brexit prominent op de agenda stond. Zowel bij de parlementsverkiezingen in 2017 als bij de Europese verkiezingen van enkele maanden geleden koos een meerderheid van de kiezers voor partijen of politici die geen brexit of geen harde brexit voorstaan. Hoe legitiem is de strategie van Johnson dan nog?

Een van de bekende problemen is dat de kiezer in het referendum geen voorkeur uitsprak over het soort brexit dat gerealiseerd zou moeten worden, waardoor het parlement daar al jaren over debatteert. Met de huidige impasse zou een nieuw referendum een logische stap zijn, ook al zouden daarvoor eerst enkele vragen uitgeklaard moeten worden (bindend of niet, kunnen meer dan twee opties voorgelegd worden, welke opties...?). Maar wie de kiezer zo’n ‘final say’ wil geven, wordt als een vijand van de democratie weggezet door dezelfde mensen die het vorige referendum een schoolvoorbeeld van directe democratie vonden.

Foute informatie

Er zijn nochtans wel wat vraagtekens te plaatsen bij de vorige referendumcampagne. Het is vandaag zonneklaar dat vooral het Leave-kamp vaak een loopje met de waarheid nam en zo het buikgevoel van nogal wat kiezers gevoed heeft met foute informatie. Velen die vandaag de brexit zonder akkoord bejubelen, schilderden dat scenario toen bijvoorbeeld af als uitgesloten wegens nefast voor de Britse economie. De ongemakkelijke vraag blijft dan ook hoe vrij de kiezer in het referendum eigenlijk gekozen heeft en dus wat het resultaat vandaag nog waard is, maar ook of de burger een beter geïnformeerde keuze zou kunnen maken bij een nieuw referendum.

Het parlement dan maar? Premier Johnson geeft al een tijdje aan dat hij de halloweenbrexit niet aan het Lagerhuis wil voorleggen. Strikt genomen kan dat, want de huidige wetgeving bepaalt dat het VK op 31 oktober uit de EU trekt als er geen ander wetgevend initiatief wordt genomen. Johnson weet dat zo’n radicale brexit nooit door het parlement geraakt: het Lagerhuis stemde in het voorjaar nog tegen een No Deal-brexit, zijn meerderheid is geslonken tot het absolute minimum, en aardig wat van zijn partijgenoten zouden tegen deze brexit rebelleren. Als het parlement na het zomerreces samenkomt, kan het een brexitstemming afdwingen door een motie van de regering te kapen.

Clash tussen regering en parlement

Het kan nóg erger voor Johnson, want er dreigt ook een motie van wantrouwen tegen hem. Die heeft een behoorlijke kans op slagen als de oppositie erin slaagt om haar verschillen te overstijgen. Johnson kan een nederlaag afwenden door het parlement niet te laten samenroepen. Het idee sluimerde al langer in de wandelgangen maar nu zou Johnson het ook ernstig overwegen. Het doet denken aan minder respectabele regimes waarin machthebbers hun troon niet willen opgeven. De kans dat het parlement dat zomaar laat gebeuren, is onbestaand maar de clash tussen regering en parlement is compleet.

De EU wordt al jaren voorgesteld als een bedreiging voor de Britse democratie, want in Europa zou een niet-verkozen bureaucratische elite in het verre Brussel het voor het zeggen hebben. Dat valt makkelijk te weerleggen maar de mantra van veel brexiteers – inclusief Johnson – blijft dat met de brexit de Britten hun democratie in eer herstellen. Net voor het proces waarin dat zou moeten gebeuren, worden tactieken gebruikt die de Britse parlementaire democratie van binnenuit bedreigen. Het enige democratische deficit is duidelijk het andere niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234