Zaterdag 03/12/2022

OpiniePhilippe Nys

Back to the seventies: trappen we in dezelfde val? Een economische koerswijziging dringt zich op

‘Of het nu gaat om de renovatie van woningen, de aanpak van de water- en droogteproblematiek of warmtepompen: op al deze vlakken lopen we achter.’ Beeld DM
‘Of het nu gaat om de renovatie van woningen, de aanpak van de water- en droogteproblematiek of warmtepompen: op al deze vlakken lopen we achter.’Beeld DM

Philippe Nys is econoom en voorzitter van Jong VLD.

Philippe Nys

Hoge inflatie, tragere economische groei en een wijzigende internationale energiepolitiek. Het lijkt wel alsof de jaren 70 met de oliecrisis terug zijn. Net zoals toen dreigt een foute diagnose van het probleem te leiden tot een contraproductief economisch beleid waarvoor we nog vele jaren de rekening zullen betalen. In het najaar dringt een koerswijziging voor de regeringen zich op.

Hoewel vergelijkingen steeds mank lopen, zijn de gelijkenissen te groot om geen lessen te trekken uit het verleden. Herman Van Rompuy beschreef deze periode destijds als het ‘malgoverno’. De periode van midden jaren 70 tot begin jaren 80, waarin de politiek verstrikt zat met zichzelf en haar heil zocht in een economisch beleid van verhoogde overheidsuitgaven. Triest hoogtepunt is 1981, met een inflatie van 8 procent en een begrotingstekort van maar liefst 16 procent van het bbp. Begrotingsminister? Guy Mathot van de PS, met de bekende oneliner ‘dat tekorten vanzelf komen en dus vanzelf weggaan’.

De grote gelijkenis tussen deze periode en vandaag is dat we niet zozeer te maken hebben met een vraagschok, dan wel met een aanbodschok. Vraag en aanbod zijn de twee kanten van dezelfde economische medaille. Bij elke economische crisis dient het beleid zich dan ook af te vragen of het met een vraag-, dan wel een aanbodschok te maken heeft. Want beide kwalen vereisen een totaal andere remedie.

Bankencrisis

Het typevoorbeeld van een vraagschok is de financieel-economische crisis van 2008-2009: een daling van de vraag naar diensten en goederen door een verlies van vertrouwen, in dit geval door het instorten van de bankensector, waardoor consumenten en bedrijven hun uitgaven en investeringen uitstellen. Bij zo’n vraagschok kan het verstandig zijn de vraag vanuit de overheid aan te zwengelen door verhoogde overheidsuitgaven, zoals de Britse econoom John Maynard Keynes heeft voorgeschreven.

Bij hogere grondstofprijzen, zoals vandaag of in de jaren 70, is het een ander verhaal. Door de Russische militaire agressie zijn gas en olie schaarser geworden. En dus duurder. Wat het voor onze industrie of voedingssector kostelijker maakt om te produceren en diensten te leveren. De koopkracht stimuleren lost dat probleem niet op. Wanneer een bakker maar acht broden heeft voor tien mensen, dan baat het niet om die tien meer geld te geven. Ze zullen gewoon hoger bieden voor dezelfde acht broden. En dus zal de prijs van brood verder stijgen. Zal er nog meer inflatie zijn. Hetzelfde geldt vandaag voor onze energiemarkt.

Nu keynesiaans beleid toepassen bovenop de automatische loonindexering, door bijvoorbeeld een stookoliecheque toe te kennen, zal de prijzen dus alleen maar opdrijven. Zonder het onderliggende probleem, onze afhankelijkheid van schaarser geworden fossiele brandstoffen, aan te pakken. Het resultaat is wat de Amerikaanse econoom Milton Friedman beschreef als stagflatie: hoge inflatie in combinatie met lage economische groei. Kind van de rekening zijn de overheidsfinanciën. Die ontsporen, zonder dat het de economie vooruithelpt.

Nieuwe realiteit

Bij een aanbodschok moet je uit een ander vaatje tappen. De onderliggende oorzaken aanpakken. Structureel beleid voeren. De economie aanpassen, hervormen en klaarmaken voor de nieuwe realiteit. Op die manier krijg je economisch een sterkere uitgangspositie voor de toekomst. Je kan ervoor zorgen dat de bakker meer brood kan bakken. Of de consument aanmoedigen om havermout te eten. In het geval van hogere grondstofprijzen is de les duidelijk: hervorm je economie en samenleving zodat je minder afhankelijk wordt van grondstoffen zoals gas of olie.

Hoe vertaalt zich dat naar vandaag? De afgelopen periode zijn er in België voor meer dan 4 miljard euro generieke koopkrachtmaatregelen genomen. Voor groepen die disproportioneel hard getroffen worden, zijn extra maatregelen zeker verdedigbaar. Maar algemene btw-verlagingen of cheques voor iedereen bovenop de index zijn niet alleen financieel kostelijk, maar zelfs contraproductief. Ze stuwen de prijzen verder de hoogte in, verminderen daardoor onze economische competitiviteit en nemen de prikkel weg om onze afhankelijkheid van buitenlandse grondstoffen af te bouwen. Het is alsof men het vuur wil blussen met extra wind.

Op een moment dat we het grootste structurele begrotingstekort van de eurozone hebben, moet daarom in het najaar het roer worden omgegooid door onze regeringen. Pleidooien voor extra generieke koopkrachtmaatregelen, zoals Paul Magnette van diezelfde PS bepleit, zijn daarom niet langer aan de orde. Integendeel, in het najaar wordt het tijd dat er opnieuw een geloofwaardig begrotingstraject wordt uitgetekend. De PS zou toch eindelijk eens mogen leren dat je een euro maar één keer kunt uitgeven. Er zijn grenzen aan wat een overheid kan doen.

In plaats van averechtse koopkrachtstimulatie moeten de regeringen werk maken van een structureel investerings- en hervormingsbeleid. Of het nu gaat om de renovatie van onze woningen, onze aanpak van de water- en droogteproblematiek of warmtepompen: op al deze vlakken lopen we achter en zijn tientallen miljarden nodig in de komende decennia. Investeringen in deze domeinen zijn sowieso noodzakelijk en kunnen zelfs op relatief korte termijn onze gas- en olieafhankelijkheid verminderen. Versnel deze, trek investeringsbudgetten hiervoor op en gebruik deze crisis als hefboom om sterker te staan in de toekomst. Dat zal onze economie, onze overheidsfinanciën en de koopkracht van gezinnen ten goede komen. Om het met de woorden van Friedman in plaats van Keynes te zeggen: never waste a good crisis!

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234