Zondag 16/05/2021

OpinieSimon Van Damme

Artistiek talent trainen op de reservebank: iemand die weet hoe dat moet?

Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Brussel. Beeld Illias Teirlinck
Het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Brussel.Beeld Illias Teirlinck

Simon Van Damme 
is algemeen directeur bij de LUCA School of Arts
 en decaan bij de geassocieerde Faculteit Kunsten KU Leuven.

Half maart 2020. Vanop het dakterras van onze school kijk ik uit over een zonnige hoofdstad. De lucht kleurt lenteblauw, maar de akoestiek is winters. Geen verkeersdrukte, geen sirenes. Brussel is uitgestorven. Ook op onze campussen geen levende ziel. Met een krop in de keel hebben we enkele dagen eerder onze poorten moeten sluiten, hier in Brussel, maar ook in Gent, Leuven en Genk. Ik ben alleen op een campus waar gepassioneerde collega’s anders meer dan 800 van onze 3.500 studenten opleiden.

Begin november 2020. De avond valt wintervroeg, de natuur kleurt herfstig. Geel, oranje, en rood waren ook de scenario’s die klaarlagen om ons onderwijs te organiseren tijdens de tweede golf. Ieder scenario, zelfs het meest strenge, bevat een minimale praktijkcomponent. Het voorjaar heeft ons geleerd dat een School of Arts digitaal veel kan betekenen, maar dat een zekere vorm van contactonderwijs cruciaal blijft voor opleidingen tot beeldend kunstenaar, musicus, ontwerper, theater- of filmmaker…

Het virus sloeg veel harder terug. Nog vóór we goed en wel konden terugschakelen naar code rood viel opnieuw het doek. De overheid schortte alle fysieke lesactiviteiten in het hoger onderwijs op tot 1 december, en zelfs daarna blijven de mogelijkheden uiterst beperkt. Steeds te vinden voor een beetje drama kondigden we “code zwart” af. Solidair met de helden uit de zorg. Solidair ook met onze collega’s in de cultuursector.

De stilte in onze ateliers, concertzalen en studio’s brengt ons tot existentiële vragen, die versterkt worden door bepaalde keuzes die in deze crisis worden gemaakt.

Kinderen kunnen na deze verlengde herfstvakantie terug naar de kunstacademie. Deze keuze juichen we toe, samen met de vele alumni die bij ons afstudeerden als leraar. Maar de moeilijkheid is dat er intussen geen opleiding is voor zij die nu bij ons studeren voor dat lerarenberoep, of voor een andere toekomst als professioneel kunstenaar. Het voltijds kunstonderwijs blijft gesloten terwijl het deeltijds kunstonderwijs terug opstart. Is praktijkonderwijs voor de toekomstige professional dan zoveel onveiliger dan de initiatie van kinderen?

De professionele sportsector blijft wél actief. Zonder live publiek, maar zo hebben we toch “iets om naar uit te kijken” vanuit ons kot, op televisie. Maar waarom is een livestream van een concert of theatervoorstelling kennelijk niet iets om naar uit te kijken? Cultuurhuizen moeten dicht, niet alleen voor het publiek, maar ook voor spelers en makers, ondanks alle zorgvuldig opgestelde sectorprotocollen. Waarom in de sport de keuze om naast de kinderen ook het professionele circuit te vrijwaren, terwijl in de kunsten de professionals op de bank blijven zitten?

Net als sport vergt een artistieke praktijk vele uren training en coaching. Onze docenten zijn gespecialiseerde experten en onze studenten werken hard om het te worden. Ook hen valt het zwaar dat het deeltijds kunstonderwijs sneller terug opstart dan hun eigen opleiding. Is het symptomatisch voor een samenleving die kunst apprecieert als onschuldig tijdverdrijf, maar niet als wezenlijk onderdeel van het maatschappelijk bestel?

Vragen die ons vandaag uit onze slaap houden, bovenop alle praktische en mentale uitdagingen van deze tweede lockdown.

Deze tekst is geen eisencahier: ik wéét zelfs niet wat we exact vragen. Een uitzonderingsstatuut voor de kunsten terwijl de maatregelen ook zovele andere sectoren ongemeen hard treffen? Een meer consequente houding misschien, die rechtere lijnen trekt tussen cultuur en sport, tussen professioneel en amateurcircuit? Of gewoon dat de kunst en creativiteit van even vitaal belang mogen zijn als een gezonde levensstijl, duurzame ontwikkeling en economische groei?

Wél weet ik dat er tijden zijn geweest – met crisissen groter dan wat we nu meemaken – waarin artistieke professionals Vlaanderens meest gewaardeerde exportproduct waren. Onze Lage Landen voorzagen Europa van de beste schilders, beeldhouwers, miniaturisten, zangers en componisten. Zij werden opgeleid tot ware meesters in beroemde ateliers en kapittelscholen. Het is binnen die traditie dat ik, in precaire omstandigheden, een lans wil breken voor veilige maar niettemin leefbare excellentie in hoger kunstonderwijs. Het zijn tijden waarin we met z’n allen meer dan ooit hunkeren naar schoonheid, passie en troost.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234