Donderdag 02/12/2021

Opinie

Arabisch feminisme, het bestaat wel degelijk

Betogingen naar aanleiding van de massa-aanrandingen aan de Dom op nieuwjaarsnacht. Beeld Benoit De Freine
Betogingen naar aanleiding van de massa-aanrandingen aan de Dom op nieuwjaarsnacht.Beeld Benoit De Freine

Mayada Srouji is studente arabistiek en islamkunde aan de UGent.

Geen mens die de feiten van Keulen niet verafschuwt. Als ik de meeste opiniestukken en praatprogramma's naast elkaar zet, kan ik niet anders dan vaststellen dat de vrouwelijke slachtoffers alweer gereduceerd worden tot een dankbaar product voor andermans lusten. De aangerande vrouwen zijn ditmaal vruchtbaar voor de felbegeerde 'anti-islamagenda', die als een sneltrein over de publieke opinie werd uitgerold.

De meest acute vragen na een dergelijk drama bleken niet te gaan over de dubieuze berichtgeving of het falen van de Keulse politiediensten. Men wilde vooral nagaan of de seksuele aanrandingen voortkomen uit de cultuur van de daders. 'De feiten benoemen', heet zoiets naar het schijnt.

Nog frappanter vond ik dat het vooral gezaghebbende 'westerse' stemmen zijn die samen met links of rechts, een paar agnosten en ex-moslims met een exotische naam, die 'ontegensprekelijke' feiten benoemden. Redenen genoeg voor mij om het stilzwijgen te doorbreken.

Als vrouw met Syrische roots ligt de Arabische (én islamitische) cultuur me nauw aan het hart. Een beetje literatuurstudie volstaat om vast te stellen dat we in dit debat de Arabische cultuur onrecht hebben aangedaan.

Wie in het Arabisch patrimonium duikt, stuit onvermijdelijk veelvuldig op het begrip Sharaf (eer). Onder dit begrip verstaat men onder meer de waarborg en de bescherming van de vrouwelijke integriteit. In de praktijk werd dit principe aangevuld tot een algemeen verbod op het toebrengen van schade aan de vrouw - in woord en daad.

Desondanks is het inderdaad zo, dat deze principes enorm vaak werden (en worden!) verloochend waardoor het beeld is ontstaan van een Arabische cultuur waarin de vrouw ondergeschikt is aan de man. Hoewel 'eerbescherming' als een archaïsch en achterhaald concept oogt, is dit principe ook diep verankerd in onze westerse samenleving. Het valt te vergelijken met het 'gentleman'-principe.

De islamitische waarden zijn ook duidelijk wat betreft het gedrag van de man tegenover de vrouw. Zo heeft de profeet Mohammed veelvuldig gepleit voor wederzijds respect en begrip, maar meer concreet ook voor de onafhankelijkheid van de vrouw.

De gebeurtenissen in Keulen een kenmerk van de Arabische of islamitische cultuur noemen getuigt daarom van eenzelfde simplistische onwaarheid als bijvoorbeeld pedofilie een kenmerk van de Belgische cultuur noemen.

null Beeld

Ontvoogdingsstrijd

De seksistische elementen binnen de huidige Arabische wereld vallen evenwel niet te ontkennen. Ze zijn er, net als in de rest van de wereld, alomtegenwoordig. Bijgevolg voert de burgerlijke maatschappij in de Arabische wereld al sinds jaar en dag een ontvoogdingsstrijd om paal en perk te stellen aan dit onrecht. Niet omdat het Westen de Arabische man vergelijkt met een zedeloos monster, maar omdat men gewoonweg de vrouwvriendelijke Arabische principes nieuw leven wil inblazen. Arabisch feminisme, het bestaat!

Dat het een harde strijd is, wist mijn opa als geen ander. Hij streed vijftig jaar geleden al tegen seksisme in Syrië. Het was bovendien mijn Syrische vader die me mijn feministisch kantje meegaf. Mijn tantes, ondertussen al ouder dan 60, zijn allemaal hoogopgeleid en voelen zich even 'vrij' en onafhankelijk als hun gendergenoten in het Westen.

Feminisme hoeft dus geen 'bevrijding' van een religieus of cultureel waardepatroon te betekenen. Sterker: het Arabisch en islamitisch patrimonium kan een uitstekend instrument zijn om mensen die de onbeschaafde, onderdrukkende geschiedenis verloochenen, een spiegel voor te houden.

Om het hardnekkige probleem van seksisme op te lossen, moeten we dus eerst een juiste analyse durven te maken van het probleem, zonder daarbij te generaliseren. Ook ik zit tot vervelens toe met een heleboel onbeantwoorde vragen. Hoe verklaren we de ontsporing van veel Arabische landen op vlak van gendergelijkheid? Waarom rust er in de praktijk een enorm taboe op ontmaagde vrouwen binnen verschillende moslimgemeenschappen, maar is dat taboe zelden van toepassing op mannen? Waarom ligt het zwaartepunt eerder bij de bedekking van de vrouw en niet zozeer op het 'neerslaan van de blik' door de man? Hoe is het mogelijk dat er zo veel bekeerde vrouwen met een gebroken hart achterblijven eens hun 'grote geliefde' zich van een verblijfsvergunning verzekerde? Enzovoort.

Dit zijn allemaal legitieme vragen die we niet onder de mat mogen vegen. We moeten het debat gezamenlijk en intellectueel eerlijk voeren. We doen er daarom goed aan om het woord vooral te schenken aan experts binnen de Arabische cultuur (bij voorkeur vrouwen) die de aard van die problemen kunnen blootleggen. We mogen het debat in geen geval laten kapen door personen die zich er alleen politiek rond willen profileren. Onze vrouwenrechten zijn ons daarvoor veel te dierbaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234