Maandag 18/10/2021

Opinie

Amsterdamse studenten bezetten universiteit voor de volgende generatie

Studenten die het Amsterdamse Maagdenhuis bezetten, overnachten daar ook. Beeld ANP
Studenten die het Amsterdamse Maagdenhuis bezetten, overnachten daar ook.Beeld ANP

Koert Debeuf was studentenvertegen- woordiger aan de KU Leuven in 1995-1996, later adviseur onder premier Verhofstadt, en nu politiek analist in Caïro.

Een vriend uit mijn studententijd stuurde me woensdagavond laat een link waar ik de Amsterdamse studentenbezetting van een centraal universiteitsgebouw live kon bekijken. Toen ik de link opende, zag ik een debat tussen de studenten en de burgemeester van Amsterdam. In het Engels. De studenten vragen het ontslag van het universiteitsbestuur en meer inspraak. De aanleiding voor hun protest was een beslissing van het bestuur om een aantal kleine richtingen in de humane wetenschappen af te schaffen.

De beelden brachten een zekere nostalgie in me naar boven. Precies twintig jaar geleden, in 1995, bezetten we met de Leuvense studentenbeweging het rectoraat van de KU Leuven. Geen camera's toen, en evenmin een livestream. De enige krant die we toen opbelden, De Morgen, bleek bovendien die dag met een stroompanne te maken te hebben. Net als de Amsterdamse studenten gedroegen we ons keurig. De enige voltrokken baldadigheid was het veranderen van het paswoord van de secretaresse van toenmalig rector Oosterlinck. Anders dan die vorige bezetting van het rectoraat in de jaren tachtig, toen studenten de volledige inboedel van de rector uit het raam kieperden. De rector zelf, Pieter De Somer, stond erbij en gaf geen krimp. Tot een student een kistje van zijn bureau nam en De Somer riep: "Niet mijn sigaren".

null Beeld Debby Termonia
Beeld Debby Termonia

In essentie was de reden van onze bezetting dezelfde als die vandaag in Amsterdam: de vrije keuze in het hoger onderwijs. In 1995 wilde de Vlaamse regering, met steun van de universiteiten, een toelatingsproef organiseren voor geneeskunde. Wij vonden dit niet democratisch omdat het jongeren uit minder goede middelbare scholen minder kansen geeft. Bovendien zou de toelatingsproef, gericht op wetenschappen, de keuzes in het middelbaar sterk beïnvloeden ten nadele van de humane richtingen. Tot slot waren we ervan overtuigd dat we gezien de trends in de geneeskunde (bijvoorbeeld groepspraktijken) een paar jaar later te zouden kampen hebben met een tekort aan artsen.

Vandaag, twintig jaar later, blijkt dat we het gelijk aan onze kant hadden. Toch verloren we toen de strijd. De doorslag werd gegeven door de toenmalig minister van onderwijs, Luc Van den Bossche die ons in de marge van een receptie kwam spreken. Met een sigaret in de hand zei hij ons dat hij ook tegen de toelatingsproef was, maar dat hij niet anders kon. Enigszins onder de indruk hebben we toen ons verzet opgegeven. Dat was wellicht onze grootste fout. Maar het is uit dat soort van fouten dat je later lessen trekt.

Toen ik later zelf in de nationale politiek actief was, besefte ik pas hoeveel ik uit dat studentactivisme geleerd had. Om te beginnen: wanneer je je achterban onvoldoende meehebt, kun je nooit een onderhandeling winnen. Verschillende studentenvertegenwoordigers vonden een rectoraatsbezetting te verregaand. Dat wisten de rector en de minister natuurlijk en het verzwakte onze positie. Een tweede les is dat je uiteindelijk altijd tot een compromis moet komen. Dit compromis moet je beter voorbereiden dan je actie. Wie met het juiste compromisvoorstel naar voren komt, wint meestal de onderhandeling. Een derde les is dat je je niet mag laten intimideren door de macht.

Het feit dat ze je vervelend vinden, is een teken dat je een gevoelig punt raakt. Wie voor een ideaal strijdt, dat goed onderbouwt, zijn achterban meekrijgt en een compromis voorbereidt, kan zijn slag thuishalen. En tot slot, wie echt iets wil bereiken, moet bereid zijn de lange weg te gaan. Snelle politieke overwinningen zijn erg zeldzaam. Als ik dit alles in 1995 had geweten, was de toelatingsproef voor geneeskunde er misschien nooit gekomen.

Studenten van toen en nu lijken misschien te idealistisch, maar dit wil niet zeggen dat ze ongelijk hebben. De vrije keuze in het onderwijs was en blijft essentieel. In de Verenigde Staten kom je als jongere uit de middenklasse de betere universiteiten niet meer binnen. En wie er wel nog binnengeraakt, kiest een economisch rendabele richting zodat hij later zijn lening kan terugbetalen. In Egypte, net als in zovele zuidelijke landen, krijg je enkel degelijk onderwijs als je tienduizenden dollars op tafel kan leggen voor een internationale school. Je vraagt je af hoeveel Einsteins of Mozarts op die manier aan de wereld verloren gaan.

Toen Duitsland vorig jaar besliste om het inschrijvingsgeld voor het hoger onderwijs af te schaffen, ging het nieuws de wereld rond. Niet het minst in het Zuiden. Jongeren met talent, maar zonder middelen, kregen opnieuw hoop. Misschien zouden ze toch kunnen studeren, ja zelfs een van de 'minder rendabele' richtingen zoals oude talen of filosofie. Het was voor dit soort van hoop, dit soort kansen, dat wij als studenten de straat opgingen en het rectoraat bezetten. Om dezelfde reden bezetten de Amsterdamse studenten hun universiteit. Niet voor zichzelf - ze zitten er toch al - maar voor een volgende generatie. Misschien moeten we met zijn allen iets meer naar die studenten luisteren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234