Woensdag 12/05/2021

OpinieIvan Krastev

Amerika lijkt nu zwak in de ogen van zijn vijanden en onbetrouwbaar in die van zijn bondgenoten’

Trump trotseert de pers bij het verlaten van het Witte Huis op 12 januari.  Beeld Getty Images
Trump trotseert de pers bij het verlaten van het Witte Huis op 12 januari.Beeld Getty Images

Ivan Krastev is opiniemaker bij The New York Times, voorzitter van het Centre for Liberal Strategies in Sofia, en verbonden aan het Weense Institut für die Wissenschaften vom Menschen.

Donald Trump beloofde ervoor te zullen zorgen dat de wereld Amerika zou respecteren en vrezen. In plaats daarvan heeft hij Amerika en zijn democratie belachelijk gemaakt.

Toen een door de president opgejutte meute op 6 januari het Capitool plunderde, deden de beelden denken aan de straatprotesten in Oekraïne en Georgië die regeringen ten val brachten en veel autoritaire leiders deden huiveren. Beelden van woedende burgers die tegen vervalste verkiezingen in opstand kwamen en democratie eisten, gehuld in de Amerikaanse vlag. Met twee grote verschillen: deze keer was het geen oppositiekandidaat maar de president zelf die tegen een ‘gestolen’ verkiezing protesteerde. En het gebeurde in de Verenigde Staten zelf.

Er is al veel gezegd en geschreven over de impact van Trumps muiterij op de Amerikaanse democratie. We kunnen alleen maar hopen dat de aanval op het Congres geen begin van een nieuwe burgeroorlog was. Maar de bestorming van het Capitool en de toenemende waarschijnlijkheid dat Trump in de laatste dagen van zijn termijn zal worden afgezet, illustreren een crisis van niet alleen de Amerikaanse democratie maar ook de Amerikaanse macht. Amerika lijkt nu disfunctioneel en zwak in de ogen van zijn vijanden – en onbetrouwbaar in die van zijn bondgenoten.

Binnenkort zullen de Amerikanen een nieuwe president hebben, maar geen nieuw land. De wereld zal het bewind van Donald Trump niet gauw vergeten, hoe graag Joe Biden dat ook zou willen. Er zullen ongetwijfeld gevolgen zijn voor twee cruciale prioriteiten van het buitenlandbeleid van de nieuwe regering: de hoop om een sterk bondgenootschap van democratieën te smeden dat de vrije wereldorde verdedigt, en de poging om een gezamenlijke Europees-Amerikaanse respons op de opkomst van China en zijn autoritaire bondgenoten tot stand te brengen.

Supermacht

Biden wil snel een ‘top van de democratieën’ samenroepen. Maar kan de nieuwe regering Amerika herstellen in zijn rol van leider van de vrije wereld, nu het democratische systeem van het land zelf een puinhoop is? Moeten politieke leiders als Recep Tayyip Erdogan van Turkije en Jair Bolsonaro van Brazilië op die top worden uitgenodigd? Het zou die autocraten een democratische legitimiteit geven. Maar als Washington ze uitsluit van de democratische club, is dat een geschenk voor Rusland en China, die hun eigen club proberen te cultiveren.

Jake Sullivan, Bidens toekomstige nationale veiligheidsadviseur, heeft duidelijk gemaakt dat een gecoördineerd trans-Atlantische beleid tegenover China een pijler van het nieuwe buitenlandbeleid moet zijn. Nog maar een week geleden waren veel Europese leiders het met hem eens dat Europa en Amerika moeten samenwerken. Maar hoe realistisch is dat nu?

Ik vermoed dat het in de huidige omstandigheden erg problematisch zou kunnen zijn. Niet omdat de Europeanen blind zijn voor de hegemonistische ambities van China of gecharmeerd zijn door zijn autoritaire systeem. En evenmin omdat de Duitse bedrijfswereld haar kansen op de Chinese markt niet wil missen of omdat het buitenlandbeleid van de EU liever geen risico’s neemt.

De reden is eenvoudiger: angst voor de zwakte van Amerika.

Volgens een peiling in de weken na de Amerikaanse verkiezingen denken de meeste Europeanen niet dat Amerika onder de nieuwe president weer de echte leider van de wereld wordt. In elk gepeild land is een meerderheid ervan overtuigd dat China over tien jaar machtiger zal zijn dan de VS. Nog verontrustender: de meeste Duitsers vinden dat Amerika sinds de verkiezing van Donald Trump geen betrouwbare bondgenoot meer is. Kortom, de aanval van de Trump-aanhangers op het Congres was de laatste en de effectiefste aanval van de president op de Amerikaanse bondgenootschapen.

Bill Clinton verklaarde ooit dat de Amerikanen “een wereld moeten maken waarin wij graag willen leven wanneer we niet langer de enige supermacht van de wereld zijn”. Amerika is niet langer de enige supermacht. Maar met de opkomst van autoritaire machten, het toenemende nationalisme en de groeiende ongelijkheid is de wereld waarin Joe Biden zal regeren niet de wereld waarin Amerikanen of Europeanen graag zouden willen leven.

In de voorbije eeuw was de macht van Amerika ook de macht van de democratie. In de dagen na de bestorming van het Capitool kunnen de democratische leiders in Europa de veerkracht van de Amerikaanse democratie niet langer als vanzelfsprekend beschouwen, net zo min as de blijvende macht van de Amerikaanse invloed in de wereld.

© 2021 The New York Times Company

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234