Maandag 30/03/2020

OpinieChristian Leysen

‘Als we het fatalisme bij de bevolking laten betijen, zal dit onze democratie fataal worden’

Christian Leysen.Beeld Photo News

Christian Leysen is ondernemer en Kamerlid voor Open Vld.

‘Vluchten kan niet meer’ is een 35 jaar oude Nederlandse song die Koen Geens (CD&V) als koninklijke opdrachthouder wellicht had willen tweeten naar zijn gesprekspartners. Helaas voor Geens liep ook zijn poging om een aantal partijen naar een federale regering te loodsen faliekant af. Opnieuw terug naar start dus, bijna 9 maanden na de verkiezingen.

Pierre Wunsch, de gouverneur van de Nationale Bank, nam vorige week geen blad voor de mond bij de voorstelling van het jaarverslag 2019. Ons begrotingstekort dreigt verder op te lopen als we geen maatregelen treffen. Zonder bijsturingen wenkt het Europese strafbankje en loopt de factuur voor de volgende generatie verder op. Voorafgaand aan elke concrete discussie over de begroting rijst één cruciale vraag die de laatste maanden is bedolven onder de wederzijdse veto’s en mythevorming rond confederalisme: wat willen we dat onze staat doet? Wat zijn met andere woorden de kerntaken van onze overheid, en bijgevolg: hoeveel centen hebben we daarvoor over?

Een onafwendbare klimaat- en vergrijzingsfactuur gecombineerd met een staatsschuld van ongeveer 100 procent bbp en een begrotingstekort dat volgens diezelfde Nationale Bank verder oploopt tot 12 miljard. Het betekent dat alle overheden samen 5 procent meer uitgeven dan zij ter beschikking krijgen van burgers en bedrijven. En toch vraagt men bijna dagelijks nieuwe uitgaven te doen om nieuwe vragen uit de maatschappij te beantwoorden. Besparen is uit den boze want de betrokken begunstigden zullen via de pers telkens moord en brand schreeuwen.

Dat is geen evident dilemma. Volgens de Amerikaanse econoom Baumol stijgen de prijzen van overheidsdiensten per definitie harder dan die van andere sectoren omdat de productiviteit ervan lager is. Door ‘ziekte van Baumol’ dijt onze overheid steeds verder uit. Momenteel heeft België een overheidsbeslag van 52 procent waarmee we bijna de rode lantaarn van Europa dragen. Een andere illustere econoom Wagner ontdekte een wetmatigheid die stelde dat met de verdere economische ontwikkeling en bijhorende complexiteit van een land het overheidsbeslag alleen maar kan toenemen.

Dat hoeft niet per sé het geval te zijn. Zo piekte het overheidsbeslag in Zweden in de late jaren ’70 tot 68 procent, maar is dat nu afgebouwd tot 48 procent. Dat van de Nederlanders bedraagt 45 procent en onze Noorderburen kunnen nochtans bezwaarlijk als een failed state worden bestempeld. Het is dus perfect mogelijk om met minder overheid toch het land én toekomstgericht te beheren. Die stelling werkt bij links vaak als een rode lap op een stier. Dat lijkt om electoraal/syndicale redenen meer bekommerd over de manier waarop en door wie overheidsdiensten worden geleverd dan over de kwaliteit ervan. Dat is jammer, want links zou een bondgenoot moeten zijn voor een betere overheid.

Deze moderne overbelaste staat is op termijn ook een bedreiging voor de democratie. Hoe meer verantwoordelijkheid de staat op zich neemt, hoe slechter hij die uitvoert en hoe meer ontevreden burgers worden met als gevolg dat ze nog meer om hulp vragen. Zie de kookapp van de Vlaamse Minister van Welzijn of de hamsterambtenaar die enkele jaren geleden eigenhandig het hamsterbestand in Limburg moest opkrikken. De politiek komt in een vicieuze cirkel terecht waarin zij steeds meer belooft en steeds minder kan realiseren. Verkiezingen worden veilingen waarbij de veilingkosten bij de volgende generatie worden gelegd. Leuke dingen voor de mensen, betaald door de mensen van morgen. Kiezen kan blijkbaar vandaag niet meer.

Jean-Claude Juncker zei ooit op een onbewaakt moment: “We weten allemaal wat we moeten doen, maar als we het doen weten we niet hoe we herkozen moeten worden.” Het weten wat te moeten doen ook doen, zou nochtans een basishouding moeten zijn voor elke Wetstraatbewoner. Dat betekent werken aan een staat die doet wat moet maar niet meer dan dat. Een staat die ruimte laat voor initiatief van mensen en ondernemingen. Niet door gouden bergen te beloven, maar door realistische heldere keuzes te maken moet het mogelijk zijn om de huidige impasse te doorbreken, terug te besturen en geloofwaardigheid te herwinnen.

De discussie welke kleurencombinatie je voorkeur heeft, mag vandaag niet meer de agenda beheersen. Noch welk regionaal, taalmatig of zuiver ideologisch front je liefst hebt. Een democratie vindt haar verantwoording en bestaan in de uitdaging om ‘gemeenschappelijk’ tot oplossingen te komen, zeker als zij velen een inspanning vragen. Als we het fatalisme bij de bevolking laten betijen, zal dit ons democratisch bestel fataal worden. En dat moment nadert met rasse schreden. Extremisme uit welke hoek ook leidt vroeg of laat altijd tot catastrofes.

Dit vereist wel dat – zoals ook in het bedrijfsleven moet gebeuren als de rekeningen structureel niet meer kloppen  – een moedige omslag niet langer op zich mag laten wachten.

Zorg voor volledige transparantie en geloofwaardige financiële rapportering. Kies voor kerntaken, stel prioriteiten en stoot neventaken af, zeker als die de uitvoering van je kerntaken belemmeren. Zorg voor onafhankelijk en competent management en geef zelf het voorbeeld als efficiëntie verhoogd moet worden en besparingen onvermijdelijk zijn. Begin met de drie machten die deze staat besturen: de wetgevende, de uitvoerende en de rechterlijke macht.

Dat is de enige manier om ook geloofwaardig inspanningen te verwachten van de burger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234