Zaterdag 20/04/2019

Opinie Michael De Cock

Als ons onderwijs al in crisis is, dan is het een brede maatschappijcrisis

Beeld Hollandse Hoogte / Werry Crone

Michael De Cock is artistiek leider van de Koninklijke Vlaamse Schouwburg (KVS) en auteur.

Ons onderwijs is in crisis. Daar lijkt iedereen het over eens. Maar hoe moet het verder? Terwijl onze schoolgaande jeugd, aldus tal van testen, een race to the bottom heeft ingezet, buitelen (cognitieve) psychologen, sociologen, onderwijsexperts, politici en tutti quanti over elkaar in een opbod van betweterij. Al weten ze vermoedelijk allemaal wel wat, voorlopig zijn vooral polarisatie en politieke lethargie het resultaat. Wat we zelf doen, doen we schijnbaar niet altijd beter.

“Leerkrachten moeten over de leerstof spreken en kennis overdragen, en voor het overige een grote reserve en discretie in acht nemen”, noteerde advocaat Fernand Keuleneer in een tweet. Alsof jonge, opgroeiende mensen lege discs zijn waarop je kennis schrijft, alsof kennisoverdracht een louter zakelijke transactie zou zijn. Die enge interpretatie van onderwijs kan nooit algemeen vormend onderwijs zijn. Noem mij gerust een conservatief in deze.

De werkelijkheid is ook anders. Van leerkrachten wordt vandaag alles verwacht. Ja, ze moeten kennis overdragen, maar ook discipline en verdieping bijbrengen, problemen detecteren bij kwetsbare jongeren, oog hebben voor pestgedrag, fanatisme opsporen en voelsprieten hebben voor problematische thuissituaties. Daarnaast mogen ze een overbodige papierwinkel draaiende houden, én overeind blijven in een wereld waarin hun gezag en kunde in vraag worden gesteld.

Maatschappijcrisis

Als ons onderwijs al in crisis is, dan is het een brede maatschappijcrisis. Die hangt samen met een snel veranderende wereld en demografische samenstelling, zeker in onze grootsteden, en systemen die daar nog niet op afgestemd zijn, en met een digitale revolutie die nog lang niet is uitgeraasd.

Het onderwijspessimisme doet dan ook denken aan het cultuurpessimisme in bredere zin, dat de Italiaanse auteur Alessandro Baricco hekelde in De Barbaren. Onze maatschappij is aan een mutatie bezig, stelde Baricco, die de impact van de digitale revolutie allicht niet onterecht even ingrijpend inschat als die van de boekdrukkunst. 

Wat nemen we mee? Wat laten we achter? Lezen we binnenkort nog Homeros, Flaubert of Woolf – deden we dat ooit, buiten een kleine minderheid – of beperken we ons tot een paar spraakmakende quotes opgevist van het world wide web? En als het tweede al het geval is, moeten we daar dan überhaupt rouwig om zijn.

De swipegeneratie, zo zei een gedreven leerkracht uit hartje Brussel me onlangs, heeft toegang tot alle informatie, maar is nauwelijks in staat die te vatten. Meer dan ooit is er nood aan tekstanalyse. Jongeren missen kader en methode om juist om te gaan met de contante informatiestroom. Hoe oneindig het internet ook is, in vele gevallen leidt het tot verschraling en vervlakking in plaats van tot verdieping.

Nederlands gaat erop achteruit, net zoals wiskunde, Frans en wetenschappen”, zei professor onderwijskunde Bieke De Fraine (KU Leuven). Dat met name het Frans achteruitboert, doet mijn hart bloeden, al stond het in de sterren geschreven. Toen ik, midden jaren negentig, een didactisch diploma haalde, toen ik mijn studies Romaanse taal- en letterkunde afmaakte, deden de vaardigheden hun intrede. Woordenschat werd geïnventariseerd en systematisch herhaald en getraind. Een taal verwerf je evenwel niet door het louter trainen van mechanische vaardigheden, maar door passie en verdieping. De overfocus op vaardigheden en het efficiëntiedenken dat wild om zich heen slaat, hebben het het onderwijs niet altijd goed gedaan.

Laten we, op een zucht van de verkiezingen, het alarmisme toch maar ernstig nemen, zonder op de (onderwijzende) pianist te schieten. Welke politieke partij wil er écht in onderwijs investeren? En wat mag daar tegenover staan? Want er zullen visie, overleg en geduld nodig zijn. En geld. 

Investeren

Investeer fors in onderwijs. Wat houdt ons tegen het onderwijsbudget te verdubbelen? Organiseer kleine klasgroepen, geef scholen en leerkrachten meer vrijheid en vertrouwen, doe iets aan de bureaucratisering, durf differentiëren, zowel in opleidingen als geografisch – de grootstad is het platteland niet, een eentalige provinciestad kampt niet met de uitdagingen waar Brussel en Antwerpen of Gent mee kampen – zet in op meertaligheid waar mogelijk, verhoog fors de lonen van leerkrachten maar schaf de vaste benoemingen af. 

Wat is de jeugd ons waard? De kaarten mogen op tafel. Of kiezen we opnieuw voor politieke lethargie die zelfs de allerbeste onderwijsminister – Hilde Crevits (CD&V) deed het verre van onaardig – bij voorbaat vleugellam maakt?

Wil je, tot slot, de swipegeneratie écht een dienst bewijzen? Ban dan, zoals in Frankrijk al gebeurde, de smartphone uit de klas, zo drukte een leerkracht mij op het hart. Het zal de overprikkelde jonge hoofden en de concentratie van de jongeren ten goede komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.