Woensdag 22/05/2019

Opinie

Als de IS-ideologie een smeulend vuur is, dan is Zuid-Azië de nieuwe hooischuur

De restanten van een ontplofte wagen, bij St. Anthony’s Shrine in Colombo. Beeld AFP

Jonathan Holslag is professor internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel en auteur van Vrede en oorlog. Een wereldgeschiedenis.

De aanslagen in Sri Lanka tonen opnieuw dat hoewel de Islamitische Staat in het Midden-Oosten is teruggedrongen, of toch minstens tot ondergronds verzet is gedwongen, zijn geweldcultus wereldwijd blijft smeulen. Gensters zijn naar alle delen van de wereld overgeslagen, maar nergens ligt er zoveel springstof opgeslagen als in Zuid-Azië. Meer dan 290 doden in Sri Lanka, 3 doden in Afghanistan, 2 in India, 1 in Pakistan: het was op Pasen de dodentol van één etmaal terrorisme in Zuid-Azië. De regio huisvest een snelgroeiende bevolking, verdeeld in verschillende religieuze groepen en overwegend geteisterd door grote armoede.

De situatie in Zuid-Azië is dubbelzinnig. Ofschoon er geregeld grote aanslagen als de Paas-terreur in Sri-Lanka plaatsvinden, gaat het aantal slachtoffers van terrorisme in dalende lijn. Vorig jaar stierven zo’n 5.500 mensen door terreur; de jaren voordien waren dat er gemiddeld ruim drie keer zoveel. De trend van de terreur de afgelopen tien jaar was dus dalend. Men heeft in de regio, vooral in India, ook een groeiende middenklasse die steeds minder voelt voor religie, laat staan religieus geweld. Overheden zijn ook beter gewapend om terreur de kop in te drukken. Dat is de positieve zijde.

De keerzijde is dat veel jonge moslims werden aangestookt door de propaganda van Islamitische Staat. Nergens zijn er meer smartphones ter wereld dan in Zuid-Azië, nergens werden de YouTube-filmpjes van IS meer bezocht dan in Zuid-Azië. Dat moslimterrorisme wordt ook nog steeds aangewakkerd en gefinancierd door de Golfstaten, of door de Pakistaanse inlichtingendienst, de ISI, wiens actieradius allerminst beperkt is tot pakweg het naburige Kasjmir of Afghanistan.

De woede onder de moslims wordt aangeblazen doordat zij in vele landen in de verdrukking zijn gekomen. In Sri Lanka, bijvoorbeeld, bestaat slechts 10 procent van de bevolking uit moslims. Tijdens de burgeroorlog werden moslims zowel door de Tamil Tijgers, overwegend hindoe, als door de boeddhistische meerderheid geviseerd en soms gedwongen te verhuizen. Dat verklaart natuurlijk niet waarom bij de recente aanslag vooral christelijke doelwitten werden getroffen. De radicale islamistische groepering National Thowheeth Jama’ath, die beschuldigd wordt van de aanslagen, heeft haar inspiratie voor de terreur wel degelijk elders gehaald. Maar de gruweldaad blijft nefast voor een land waarin de politieke breuklijnen grotendeels samenvallen met breuklijnen tussen de vier grote religies aldaar: boeddhisme, hindoeïsme, christendom en islam.

Van vrede is er in Sri Lanka, zoveel jaar na het officiële einde van de burgeroorlog dus nog geen sprake. Veel gevaarlijker nog wordt het op het continent, waarbij de spanningen tussen ruim een miljard hindoes en goed 650 miljoen moslims oplopen. Decennialang wentelde India zich in een slachtofferrol en wees het, in vele gevallen terecht, met een beschuldigende vinger naar het Pakistaanse leger en de inlichtingendiensten die India poogden te treffen met islamterreur. Het verzet in Kasjmir werd opgestookt, maar ook in Nepal en Bangladesh werden madrassas of Koranscholen gesponsord.

Jonathan Holslag. Beeld Bas Bogaerts

Sinds enkele jaren wordt het religieus radicalisme vooral in India aangewakkerd. De huidige premier, Narendra Modi, had zijn eerste verkiezingsoverwinning al mede te danken aan de radicale hindoebeweging RSS. Tijdens de daaropvolgende regeertermijn hebben tal van ultraconservatieve partijen die deel uitmaken van zijn veertigkoppige coalitie zowat de oorlog verklaard aan de islamitische én christelijke minderheden in India. Er zijn steeds meer kleinschalige incidenten van religieus geweld van jonge hindoeïstische mannen die zich door het beleid van Narendra Modi zodanig gesterkt voelen dat er geen rem meer staat op hun agressie. Moslims, christenen, maar ook de onaanraakbare kaste, de dalits, moeten het ontgelden. De ordehandhavers staan het oogluikend toe.

Zo dreigt in Zuid-Azië een vicieuze cirkel te ontstaan. Hoe meer aanslagen er plaatsvinden, hoe meer de religieuze groepen verder uit elkaar zullen groeien, gemeenschappen uiteen worden gereten, buitenlandse investeerders door het geweld zullen worden afgeschrikt en economische vooruitgang zal worden ondermijnd. Waardoor er weer nieuwe massa’s boze jonge mannen aan radicalisme ten prooi kunnen vallen. 

Kortom: als de haatideologie van IS als een smeulend vuur is in deze wereld, dan is Zuid-Azië de nieuwe hooischuur. Terrorisme wordt het belangrijkste obstakel voor vooruitgang in de regio en dat gaat ook ons aan. De regio telt tegen 2030 ongeveer 2,1 miljard mensen. De Indische Oceaan is niet uitsluitend een vakantiebestemming, maar ook een cruciale doorgang tussen Oost-Azië en Europa. Je mag er niet aan denken dat het soort van toestanden die het recente verleden in het Midden-Oosten hebben gekarakteriseerd nu de toekomst van Zuid-Azië hypothekeren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.