Donderdag 27/06/2019

Standpunt

Als de externe vijanden op zijn, vallen populisten elkaar aan

Bart Eeckhout. Beeld Eva Beeusaert

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur. 

Er gaat nauwelijks een dag voorbij waarin het presidentschap van Donald Trump ons niet verbaast of verontrust. In dat licht is de wel zeer openlijke oorlog tussen Trump en zijn voormalige fluisteraar Steve Bannon niet eens zo verbazingwekkend. Dat is namelijk wat bijna altijd gebeurt met populistische of radicaal-rechtse bewegingen: vroeg of laat beginnen ze onder elkaar te knokken.

De voorbeelden zijn talrijk, ook dicht bij huis. Wijlen Marie-Rose Morel dreef een wig dwars door het schijnbaar zo eendrachtige Vlaams Belang. Het Franse Front National kreeg al meerdere scheuren te verwerken.

En ga zo maar door. In Duitsland stapte AfD-boegbeeld Frauke Petry met ruzie op, daags na gewonnen verkiezingen. En na de moord op Pim Fortuyn spatte de rest van zijn populistische partij uiteen. Verre erfgenaam Geert Wilders dijkt het risico in met een absurd autoritaire maatregel: hijzelf is het enige lid van zijn partij.

Er zijn meerdere verklaringen te bedenken voor die drang tot zelfverminking. Populistische bewegingen groeien vaak snel, wat opportunisten aantrekt en structuren broos maakt. Vaak blijkt besturen, zoals ook Trump ondervindt, niet zo makkelijk als beweerd. Dat frustreert. Bovenal wordt deze politieke stroming per definitie bevolkt door gepatenteerde ruziestokers. Als de externe vijanden op zijn, beginnen ze op elkaar te kloppen.

Vaak doet het geruzie kiezers afhaken. Of leiden afhakende kiezers tot meer geruzie. Dat zou nu ook het lot van de trumpisten kunnen zijn. Al houden we toch maar best nog een flinke slag om de arm.

Veranderde samenleving

Wanneer zo'n beweging zichzelf in de prak rijdt, is het verleidelijk om terug te keren tot de orde van de dag. Alsof er niets aan de hand is. Ten onrechte. In Franstalig België komt geen radicaal-rechtse partij van de grond. Toch leven daar evenzeer wantrouwige sentimenten.

Waar populistische of radicaal-rechtse partijen in elkaar klappen, laten ze een veranderde samenleving achter. Meer vreemdelingenangst of zelfs -haat is daar vaak een uiting van. Juist op dat punt zouden democratische partijen, van links tot rechts, meer afstand mogen houden. Het is perfect mogelijk een streng migratiebeleid te voeren dat toch humaan en fair is.

Anderzijds zit er onder succes van protestpartijen vaak een laag sociaal-economisch onbehagen of systeemkritiek. Dat blijft dan weer grotendeels onbeantwoord, ook alweer van links tot rechts.

Toch zal zo'n politiek antwoord noodzakelijk zijn, willen we westerse democratieën weer kerngezond krijgen. Zodat, in de woorden van Joris Luyendijk, burgers met legitieme kritiek op het systeem niet meer automatisch terechtkomen op het perron van de bruinhemden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden