Zondag 18/08/2019

Keuzestress

Alle opties in ons leven liggen open en dat maakt ons kapot

Beeld thinkstock

Bijna vier op de tien jongeren voelen zich niet goed in hun vel, dat blijkt uit een enquête van de Vlaamse Jeugdraad. De voornaamste redenen daarvoor? Stress en prestatiedruk. Maar liefst 60 procent geeft aan het gevoel te hebben niet aan de hoge verwachtingen te kunnen voldoen. Waarom is de druk om 'het te maken' vandaag zo groot? En welke gevolgen heeft dat op ons vermogen om nog keuzes te maken?

We vroegen het aan Bart Soenens, professor in de ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit Gent. Samen met Maarten Vansteenkiste schreef hij het boek Vitamines voor groei, dat handelt over deze thematiek.

De vrijheid om een eigen leven uit te bouwen is vandaag erg groot: alles lijkt mogelijk. Waarom worstelen we daar zo hard mee?
"Vrijheid is mooi, maar door de manier waarop het vandaag beleefd wordt, kan het ook erg zwaar zijn. Niet alleen wordt jonge mensen vandaag voorgehouden dat de weg naar wie ze willen zijn volledig openligt terwijl dat in de praktijk vaak anders uitdraait. Ook is er het risico dat de verantwoordelijkheid voor het bereiken van dat ideaalbeeld volledig op hun eigen schouders terecht komt. Wie er immers niet in slaagt voor zichzelf een succesvol levenspad uit te bouwen, is daar zelf schuldig aan: alle kansen lagen voor het grijpen, alleen heeft de persoon in kwestie daarvoor blijkbaar de verkeerde beslissingen genomen."

"Dat brengt bij veel mensen een existentiële angst teweeg. Mensen worden bang om de verkeerde keuzes te maken, want die zouden ervoor kunnen zorgen dat ze op een weg belanden die niet hun volledige potentieel tot realisatie brengt. Kiezen is dan altijd verliezen. Het is die angst om kansen te verkijken die veel stress veroorzaakt of zelfs voor verlamming kan zorgen."

Waarom hebben jongeren er vandaag zoveel last van?
"Keuzestress is een typisch postmodern fenomeen. Het geloof in grotere maatschappelijke structuren die ons leven lange tijd in vaste banen hebben geleid, is voor een groot deel verdwenen. Terwijl vroeger dingen als religie, klasse en achtergrond min of meer bepaalden tot wie of wat je kon uitgroeien, is dat nu totaal niet meer het geval. Die sturende verhalen zijn vervangen door een individualistisch model van alles-kan-en-alles-mag."

"In hun zoektocht naar wie ze willen zijn, worden jongeren bijgevolg erg vrij gelaten. De maatschappij, die bovendien zelf voortdurend in verandering is, reikt nog maar weinig dingen aan die richting geven."

Beeld pinterest

Welke impact heeft dat op ons gevoel van eigenheid?
"Voor sommige jongeren zorgt die situatie voor verwarring of zelfs een gevoel van identiteitsleegte. Mensen beseffen dat er geen vaste kern in hun identiteit zit die bepaalt wie ze zijn of wat ze kunnen worden. Tel daar een samenleving bij die enkel nog voorziet in losse input waaruit we zelf vrijelijk onze identeiteit kunnen samenplukken, en de verwarring is compleet."

"Een risico van die situatie is dat veel mensen de existentiële leegte die ze voelen, instant zullen proberen op te vullen met die dingen die de moderne wereld hen wel aanbiedt: een materialistische levensstijl of dingen waar ze status uit halen."

"Ook radicale ideologieën vinden hier een ideale voedingsbodem in. Voor jongeren die geen weg vinden met zichzelf en de wereld, vormen ze een heel comfortabele jas om hun leven van 'hapklare' zin te voorzien."

Beeld thinkstock

Hoe kunnen we op een positieve manier omgaan met identiteitsleegte en keuzestress?
"Algemeen komt het erop neer onze negatieve houding tegenover vrijheid om te buigen naar een positieve opvatting ervan. Mensen zien vrijheid vooral als het wegvallen van alle beperkingen en belemmeringen. Dat creëert een klimaat van angst, waarin men constant op zijn hoede moet zijn om van die vrije omgeving ook het allerbeste te maken. Om hiermee om te gaan is het belangrijk vrijheid te zien als iets positiefs dat ons in staat stelt om net die dingen te doen die aansluiten bij onze diepste interesses, wensen en waarden."

"Om keuzeverlamming het hoofd te bieden is het erg belangrijk dat mensen terug in contact proberen te komen met hun intern kompas. Ga opzoek naar die waarden en interesses die volledig bij je eigen zelf aansluiten. Het meest duidelijk zijn die in je kindertijd en adolescentie: wat zijn de dingen die je echt graag deed en welke zijn de waarden waar je toen voor wilde streven."

Hoe kunnen we er - los van de maatschappij en de invloed van anderen - voor zorgen dat we de juiste keuzes maken?
"Wanneer iemand zich in een situatie bevindt waarin zijn gedrag niet overeenkomt met zijn interne waardenschaal, dan zal dat een soort van gewrongen gevoel teweegbrengen. Een gevoel van onrust, leegte, zinloosheid, overbodigheid. Wie dit gewaarwordt, doet er goed aan om niet hersenloos door te bomen op hetzelfde pad, maar daarentegen de tijd te nemen om even stil te staan bij zichzelf."

"Zet een stap terug, bekijk wie je bent, waar je van houdt, wat je energie geeft. Onderzoek dat eventueel aan de hand van fantasiespelen en nieuwe of oude hobby's en vraag rond bij mensen in je kennissenkring hoe je volgens hen als persoon in elkaar zit."

Beeld pinterest

"Ook wie moeite heeft met het nemen van een beslissing, luistert best naar zijn innerlijke stem. Als je op het punt staat een keuze te maken die voor jou klopt, dan voel je dat die beslissing affectief de juiste plaats in jezelf aanboort. Alles rationeel doordenken kan soms nodig zijn, maar is vaak ook contraproductief en kan het keuzeproces zelfs belemmeren. Het enige dat echt telt is de afweging tegenover je diepste innerlijke waarden en interesses."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden