Maandag 28/11/2022

OpinieKristof Calvo

Afschaffing ziektebriefje: controle is goed, vertrouwen is beter

"Onze huisartsen schrijven jaarlijks bijna 3 miljoen ziektebriefjes uit voor een afwezigheid van drie dagen", stelt Calvo.Beeld Joris van Gennip

Kristof Calvo is Kamerlid voor Groen en lid van de Kamercommissie Sociale Zaken, waar de gedeeltelijke afschaffing van het ziektebriefje deze week wordt besproken.

Kristof Calvo

Vertrouwen is goed, controle is beter, aldus Vladimir Lenin. Wanneer je polst wie zich door Lenin laat inspireren, is de kans klein dat er veel vingers de lucht ingaan. En je vindt al zeker geen Lenin-fans op een meeting van het VBO. Toch zindert Lenins adagium na. Werkzoekenden en zieken zullen en moeten worden gecontroleerd, inclusief de mogelijkheid tot sanctionering.

Dat is de norm, de mainstream, de meest gangbare visie op werk en sociale zekerheid. Niet alleen in Vlaanderen, en ook niet pas sinds gisteren. De Nederlandse hoogleraar Gijsbert Vonk had het al in 2014 over het oprukken van ‘de repressieve verzorgingsstaat’. Opvallend: net de pleitbezorgers van een kleine overheid (inzake bescherming) zijn vaak de grote voortrekkers van een opdringerige overheid (inzake controle).

Wat als je Lenins adagium nu eens omkeert? Controle is goed, vertrouwen is beter. Dat is wat er gebeurt met de afschaffing van het ziektebriefje voor korte afwezigheden, een jaar geleden beslist tijdens de federale begrotingsopmaak. Het VBO reageerde destijds als door een wesp gestoken. Maar de Vivaldi-regering heeft doorgezet en deze week buigt de Kamer zich over het concrete voorstel. Werknemers van ondernemingen van meer dan vijftig werknemers zullen voortaan maximaal drie keer per jaar één dag afwezig kunnen zijn zonder een ziektebriefje.

Net omdat de sociale spelregels vaak geschreven zijn met inkt van wantrouwen is die omkering historisch. Deze ene maatregel op zich is nog geen nieuw tijdperk, maar is wel buitengewoon interessant omdat het een veel bredere kwestie aansnijdt. Welk mensbeeld is leidend in ons sociaal-economisch beleid? Wat beschouwen we als de menselijke natuur bij het schrijven van wetten en decreten? Hoe kijken we naar menselijke relaties?

Dankzij De meeste mensen deugen hebben progressieve politici weer meer houvast voor een positief mensbeeld als vertrekpunt op die vragen. In zijn vuistdikke bestseller ontmantelt Rutger Bregman het gangbare hobbesiaanse wereldbeeld, waarbij de menselijke natuur als onvermijdelijk egoïstisch, onbetrouwbaar en gevaarlijk wordt gezien. “We werken voortdurend met een verkeerd model van de menselijke aard”, aldus de Nederlandse historicus. Hij onderbouwt dat relaties op basis van vriendelijkheid en vertrouwen beter (kunnen) werken, ook in de werksfeer. Mensen werken heus niet alleen omdat het moet of uit vrees voor jobverlies of armoede.

Is vertrouwen ook beter als het gaat om het ziektebriefje? Het antwoord is ja. Landen als Nederland en Noorwegen, die het ziektebriefje voor korte afwezigheid al eerder afschaften, zagen de afwezigheidscijfers aanzienlijk dalen. De praktijk tot nu in ons land heeft bovendien een stevig prijskaartje. Ziektebriefjes voor afwezigheden tot maximaal drie dagen kosten onze federale overheid jaarlijks ongeveer 62 miljoen euro aan tussenkomsten.

Huisartsen slaken alvast een zucht van opluchting. De jaarlijkse administratieve last van het ziektebriefje bij huisartsen bedraagt maar liefst 68 miljoen euro. Onze huisartsen schrijven jaarlijks bijna 3 miljoen ziektebriefjes uit voor een afwezigheid van drie dagen. Dat is vaak voor aandoeningen die quasi vanzelf verdwijnen: hoofdpijn, een lichte verkoudheid of een griepje.

Uit een bevraging van Securex blijkt dat er onder werkgevers nog wel wat weerstand is. Die vrees voor meer afwezigheden is begrijpelijk, maar wel ongegrond. Uit een impactanalyse van de Universiteit Hasselt blijkt dat mensen met een ziektebriefje niet korter maar net langer thuisblijven. Omdat het vaak een dag of twee duurt voordat patiënten een gaatje vinden in de overladen agenda van hun huisarts. En net omwille van die drukke agenda zijn huisartsen ook geneigd meteen een langere periode voor te schrijven.

Het gedeeltelijk afschaffen van het ziektebriefje bespaart mensen en bedrijven dus een hoop gedoe. En het is goed nieuws voor onze begroting. Voor ons had die eerste stap nog groter mogen zijn: meer dagen en voor alle bedrijven. Maar het blijft wel een mijlpaal, die hopelijk ook toekomstige hervormingen kan inspireren.

Met de afschaffing verdwijnt de controle trouwens niet. Bij twijfel kan immers nog steeds een controlearts worden ingeschakeld. Lenins adagium wordt dus in dezen echt omgekeerd. Controle is goed en soms nodig. Maar vertrouwen is vaker veel beter.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234