Donderdag 23/05/2019

#MeToo

Actrice Clara van den Broek: "Mannen en vrouwen, we moeten het samen fiksen"

Clara van den Broek. Beeld rv

Clara van den Broek is actrice bij het theatergezelschap SKaGeN en coördinator van de afstudeerrichting acteren aan het Koninklijk Conservatorium Antwerpen.

Toen ik een aantal jaren geleden een theatermonoloog wilde maken, stond ik voor een probleem: ik was een vrouw. Ik wilde het nochtans niet hebben over het vrouw-zijn, ik wilde niet aantrekkelijk of onaantrekkelijk zijn, ik wilde niet moeten pendelen tussen madonna en hoer en de zo opwindende spanning tussen die twee rollen, ik wilde het ook niet hebben over het moederschap of het vrouw-zijn-van. 

Ik wilde het daarentegen graag hebben over sommige aspecten van het mens-zijn, van de condition humaine. Ik wilde graag wat ideeën delen met het publiek, een verhaal van kwetsbaarheid vertellen, maar niet van vrouwelijke kwetsbaarheid, gewoon van menselijke kwetsbaarheid. Ik wilde kortom als mens op scène staan en niet als vrouw. 

Wat deed ik? Ik speelde een man. Dankzij wat subtiele schmink die de beenderstructuur in mijn gezicht oplichtte, het juiste kostuum en een lage stemzetting lukte dat best aardig. Het kwam weleens voor dat iemand schrok toen ik achteraf in het café verscheen: "O, je bent een vrouw!" Het was een heerlijk vrij gevoel op scène.

Wat ik dan weer wel gedaan had: ik stond op de affiche met de borsten bloot. Omdat ik toch een vrouw ben, omdat het mooi was op de affiche en omdat het volk zou lokken.

Traditionele rolverdeling

Ik ben opgevoed door een feministe, heb alle kansen gekregen tot studeren, moest niet helpen in het huishouden of bij het grootbrengen van kleinere broers of zusjes. Talloze keren zei mijn moeder dat ik zelfstandig moest worden, en vooral niet financieel gaan afhangen van een man. Tegelijk werd me iets anders voorgeleefd: ze zorgde voor mijn vader, hij zorgde voor het inkomen, er werd uitgegaan van een traditionele rolverdeling.

Ik mag toegeven dat ik (misschien van de weeromstuit?) warm word van machomannen die me volop ‘vrouw’ laten zijn. Ik rol het matje uit, laat plaatsnemen. Tegelijk moeten ze niet denken dat ze me de wet mogen voorschrijven. Wat denken ze wel? Het matje wordt een spijkerbed.

Als ik me in de mannen verplaats met wie ik op die manier omga, vraag ik me af of ze geen last hebben van wat men in de communicatiewetenschap en psychiatrie ‘dubbele binding’ noemt. Ik zend dubbele signalen uit, en de man blijft in elk scenario in gebreke.

Schijnbaar feministische tijd

Dat ik me zo gedraag, komt door de context waarin ik leef. Dit is een schijnbaar feministische tijd, een tijd waarin veel gepraat wordt over gelijkheid van man en vrouw. Tegelijk is die feministische mooipraterij nog niet omgezet in concrete realiteit: mannen en vrouwen hebben nog steeds geen gelijkwaardig statuut. In die gespletenheid overleven, vraagt nogal wat gedragsgymnastiek van vrouwen én van mannen.

Ik denk niet dat er één actrice is die niet in een situatie van seksuele intimidatie – in alle mogelijke gradaties – gezeten heeft. Het zijn meestal mannen die machtsposities bezetten. De grens tussen goed en aantrekkelijk gevonden worden, is erg dun. Dat is zo voor vrouwen én voor mannen. Als mannen de beslissingen nemen, dan ga je ervoor zorgen dat zij je aantrekkelijk vinden. Zo begint het. En eens dat pad ingeslagen, kun je klem komen te zitten. Je beseft dat je het spelletje moet blijven meespelen als je de job wilt behouden, of als je de volgende job wilt. Het is onbegrijpelijk dat mannen de afwijzende signalen die vrouwen dan uitzenden niet meer registreren. Zo’n enorme mate van gevoeligheid kan dat toch niet vragen. Maar blijkbaar is het zo. Komt het omdat mannen vaak niet hebben geleerd om empathisch te zijn?

Benarde situatie

Ik heb nooit echt in een benarde situatie gezeten, daarvoor ben ik dan weer te opstandig. Maar het begin van het spel meespelen, dat heb ik wel vaker gedaan of moeten doen.

De storm waarin we nu zijn terechtgekomen, is een noodzakelijke, al is het erg betreurenswaardig dat vragen over persoonlijke schuld en onschuld in de (sociale) media worden uitgespeeld. We moeten niet debatteren over specifieke gevallen, dat moeten we aan de betrokkenen overlaten. Laten we stoppen met schandpalen en vijandschappen te creëren. Mannen en vrouwen zijn geen vijanden van elkaar. We moeten wel debatteren over een mentaliteit en een systeem waarin zowel mannen als vrouwen gevat zitten, maar waarvan vrouwen toch heel veel meer last hebben.

Het probleem is dat de sekse nog steeds zo bepalend is in al wat we ondernemen. Onze sekse is nochtans maar een onderdeel van wie we zijn. Ik mag er dan al uitzien als een vrouw, moeder zijn en heel graag taart bakken, ik heb, zo bleek uit een bloedtest, ook een ferm pak androgeen in mijn bloed, de chemische stof die zorgt voor mannelijke eigenschappen bij gewervelde dieren. Dus ik ben ook een beetje man. Als we ooit echt iets willen veranderen aan de onderdrukking van mensen, moeten we vooral beginnen erkennen dat de categorieën waarin we elkaar opdelen kunstmatig zijn, dat identiteit oneindig veel complexer is en dat we elkaar beter aanspreken op andere kwaliteiten dan op geslacht.

Allemaal feminist

Zoals feministe Chimamanda Ngozi Adichie schrijft in haar boekje We should all be feminists: "What if, in raising children, we focus on ability instead of gender? What if we focus on interest instead of gender?" Of nog: "The problem with gender is that it prescribes how we should be rather than recognizing how we are." Zij definieert een feminist als een man of een vrouw die erkent dat er een probleem is met gender vandaag, en dat we dat samen, mannen en vrouwen, moeten fiksen. We moeten het samen beter doen.

Het ideaal van gelijkberechtiging kan pas gerealiseerd kan worden als mannen en vrouwen gelijk verdeeld zijn op machtsposities. Om te beginnen. Ik hoop dat mannen zich dan niet meer verplicht voelen haantjesgedrag te vertonen omdat ze denken dat dat bij hun rol hoort. Ik hoop dat we dan eindelijk als echte partners naast elkaar kunnen staan, alle rollen spelen die we willen, flirten en verlangen incluis, in een eerlijke rolverdeling.

Slachtoffers van seksuele intimidatie komen op straat in Hollywood, VS. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.