Zaterdag 17/04/2021

OpinieManuel Sintubin e.a.

Aardrijkskunde wordt hét klimaatvak

'Met dit ambitieuze leerplan leggen we de lat hoog, zowel voor leerlingen als voor leraars', schrijven Manuel Sintubin ea. Beeld Aline Van Orshaegen
'Met dit ambitieuze leerplan leggen we de lat hoog, zowel voor leerlingen als voor leraars', schrijven Manuel Sintubin ea.Beeld Aline Van Orshaegen

Twee jaar geleden hoorde je, naar aanleiding van de grote klimaatmars in Brussel begin december 2018, hier en daar het pleidooi opduiken voor een nieuw vak op school, een klimaatvak (De Morgen, 2 december 2018). Menig leraar aardrijkskunde heeft toen waarschijnlijk zijn wenkbrauwen gefronst en uitgeroepen ‘Wat dan met aardrijkskunde?’

Binnen het Katholiek Onderwijs Vlaanderen hebben we de boodschap begrepen en zijn we de uitdaging aangegaan, al was het maar om de indruk dat klimaat onvoldoende aandacht krijgt op school weg te werken. Twee jaar later ligt het resultaat er, het nieuwe leerplan aardrijkskunde voor de tweede graad, gebouwd rond het thema mens-aarde interactie. Leraars aardrijkskunde gaan vanaf volgend schooljaar twee jaar lang leerlingen meenemen in een boeiend verhaal rond de intieme relatie tussen mens en planeet.

Leerlingen zullen ontdekken hoe Planeet Aarde ons kansen biedt en het socio-economische systeem voedt met onder andere allerhande natuurlijke rijkdommen. Leerlingen zullen leren begrijpen hoe demografische en economische processen hierop geënt zijn. Vervolgens zullen ze leren dat deze demografische en economische processen niet alleen veel goeds brengen maar ook steeds meer een ongewenste belasting betekenen voor de aardse systemen, gaande van landbeslag tot klimaatverandering. Uiteindelijk zullen de leerlingen op zoek gaan naar de meest geschikte manieren om de impact van de mens op zijn natuurlijke omgeving zoveel mogelijk te verkleinen om zo een transitie naar een duurzame wereld met respect voor de planetaire grenzen te bewerkstellingen. Hiermee stomen we de leerlingen klaar voor de uitdagingen van de 21e eeuw, uitdagingen waarvoor ook zij voor oplossingen zullen zorgen. We maken van hen jonge systeemdenkers. Ook hopen we dat we hiermee de leerlingen voldoende handvaten geven om op een onderbouwde manier aan het maatschappelijke klimaatdebat deel te nemen.

We plaatsen dus de klimaatproblematiek in de veel ruimere, maar noodzakelijke socio-economische context, waarin bevolkingsgroei, mondialisering, economische groei, armoedebestrijding allemaal een rol spelen. Hiermee overstijgt aardrijkskunde de eerder enge insteek van een klimaatvak, dat het gevaar in zich houdt al te activistisch te worden ingevuld. Het is immers niet aan de leraars te zeggen wat de leerlingen moeten denken, maar aan de leerlingen zelf om over de klimaatproblematiek een eigen onderbouwde mening te vormen.

Met dit ambitieuze leerplan leggen we de lat hoog, zowel voor leerlingen als voor leraars. Dat beseffen we maar al te goed. Door over twee jaar een coherent verhaal te vertellen wordt dit leerplan meer dan gewoon de som van de eindtermen. De eindtermen missen immers die verhaallijn. Ze blijven een samenraapsel van wat leerlingen moeten kennen en kunnen. Die eindtermen zouden leraars wel eens kunnen verleiden de gemakkelijke weg te kiezen door ze strikt te volgen en zo de leerlingen op te zadelen met een onsamenhangende pakket van aardrijkskundige weetjes. Al te lang is dit een – al of niet terechte – perceptie geweest die het vak aardrijkskunde toebedeeld kreeg. Met ons leerplan willen we hier paal en perk aan stellen.

Door enkel te focussen op de algemene principes achter de demografische en economische processen en hun interactie met de natuurlijke omgeving, dagen we de leraars uit om vanuit de eigen ervaringen op zoek te gaan naar lokale en regionale voorbeelden waar ook ter wereld. Ook leerlingen krijgen zo de kans om vanuit hun eigen leefwereld het verhaal extra kleur te geven door zich in te leven in diverse contexten wereldwijd. Zo beknot dit leerplan de vrijheid van de leraar absoluut niet, zoals politieke tegenstanders van deze aanpak beweren, wel integendeel, het reikt leraar en leerling een verhaallijn aan die ze samen naar hartenlust zelf kunnen invullen.

Aardrijkskunde is eigenlijk altijd al het klimaatvak geweest. Alleen kwam het misschien niet al te goed uit de verf. Met dit nieuwe leerplan brengen we in het Katholiek Onderwijs Vlaanderen hier nu verandering in. Aardrijkskunde wordt hét klimaatvak bij uitstek. Hiermee is een antwoord geboden aan de verzuchtingen van de klimaatjongeren, twee jaar na de grote klimaatmars. Nu is het aan hen om samen met hun leraars van dit klimaatvak iets boeiends én leerrijks te maken.

Manuel Sintubin, Professor Geodynamica, KU Leuven; An Callemeyn, voorzitter leerplancommissie Aardrijkskunde; Pieter Logie, leraar Aardrijkskunde, Miniemeninstituut Leuven; Lotte Martens, leraar Aardrijkskunde, Humaniora Kindsheid Jesu Hasselt; Patrick Noelanders, pedagogisch begeleider Aardrijkskunde; An Tiesters, leraar Aardrijkskunde, KSO Mosa-RT Maaseik; Leen Van Hecke, pedagogische begeleider Aardrijkskunde; Kristiaan Verhoeven, leraar Aardrijkskunde, Scheppersinstituut Antwerpen; Stephanie Verplaetse, leraar Aardrijkskunde, Don Boscocollege Zwijnaarde

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234