Zondag 21/04/2019

Opinie

20 jaar klimaatpolitiek heeft mij de schaduwzijden van een ‘allemaal samen’-discours laten zien

Anneleen Kenis is docent milieu en maatschappij aan King’s College Londen, post-doctoraal onderzoeker van het FWO Vlaanderen en co-auteur van ‘De mythe van de groene economie’.

Beste Jeanne Verwee,

Je vraagt je in je brief in De Morgen af wie wij zijn – mensen die een kritische kanttekening bij de campagne signformyfuture maken. Ik kan uiteraard enkel voor mezelf spreken. Net als jij, en vele anderen, ben ik bezorgd over onze toekomst, een toekomst waarin ook mijn kinderen – hopelijk – nog veel langer zullen vertoeven dan ikzelf. Een toekomst waarvan ik graag, niet enkel voor mijn kinderen, maar voor iedereen, het beste wil maken. Met die toekomst kan het vele kanten uitgaan: met of zonder runaway climate change; met of zonder hulp aan de slachtoffers van overstromingen of droogte; met of zonder eilanden van geprivilegieerden die aan de ergste gevolgen weten te ontsnappen; met of zonder hachelijke technologische ingrepen om het klimaat stabiel te houden; met of zonder democratische inspraak in de keuzes die worden gemaakt. Er is geen globale ‘wij’ die allemaal dezelfde belangen zouden hebben. Zoiets is er nu niet en zal er helaas in de toekomst niet zijn. Evenmin bestaat er zoiets als een politiek neutraal klimaatbeleid. Elk klimaatbeleid vraagt keuzes, en die keuzes zijn onvermijdelijk politiek.

Anneleen Kenis. Beeld David Tett

Mijn verhaal is een verhaal van ondertussen zo’n 20 jaar van activisme en onderzoek in klimaatpolitiek, en helaas heeft mij dat de schaduwzijden van een ‘allemaal samen’-discours laten zien. Van kleine boeren uit het globale Zuiden die vertellen hoe ze van hun gronden werden verjaagd om er bomen aan te planten om ‘onze’ CO2-uitstoot te compenseren tot de arme en grotendeels zwarte bevolking in New Orleans die na de doortocht van Katrina nog dagenlang aan haar lot werd overgelaten. Van mensen die in koude, slecht geïsoleerde woningen vol schimmel wonen en de duurdere brandstofprijzen niet kunnen betalen tot (klimaat)vluchtelingen die elk recht op een menselijk bestaan worden ontzegd.

Het idee dat we ons ‘allemaal samen’ in deze netelige situatie vertoeven is helaas een illusie. Net zoals het een illusie is dat we in consensus tot een politiek neutraal klimaatbeleid zouden kunnen komen dat sociale, ecologische en economische belangen zou kunnen verzoenen. Waar people, planet en profit geacht worden samen te gaan, blijkt profit steevast eerst te komen. De impliciete veronderstelling van Signformyfuture is dat we een win-win-win situatie kunnen realiseren. Maar om Naomi Klein even te citeren: “Er zijn veel verliezers in het win-win-win verhaal. Veel mensen worden opgeofferd in de naam van win-win”.

Hou mijn hart vast

Uiteraard vind ik het positief als CEO’s iets willen doen aan de klimaatverandering, maar tezelfdertijd houd ik mijn hart vast voor een klimaatbeleid geschreven door 100 CEO’s. Hoe zal zo’n klimaatbeleid eruit zien? Zullen ze aan hun eigen winstmarges durven raken? Zullen sociale bekommernissen serieus genomen worden? Dreigen we niet vooral meer markt te krijgen en een afwenteling van de kosten van de transitie op het globale Zuiden, de lagere sociale klassen en toekomstige generaties (denk aan kernafval)? Zullen ze de bedrijfswagens en tankkaarten aan banden durven leggen, steden autovrij maken en eindelijk alle grote bedrijven rechtvaardige belastingen doen betalen, zodat we opnieuw kunnen investeren in publiek transport? Zullen ze limieten durven stellen aan internationale handel zodat we weer Belgische in plaats van Nieuw-Zeelandse appelen eten en boontjes niet langer in Kenia worden gepeld? Hoe ambitieus zal men durven zijn? Zoek het gerust op: nagenoeg alle klimaatscenario’s die vanuit de bedrijfswereld worden voorgesteld, zijn te weinig ambitieus, en moeten daarom steeds weer een beroep doen op speculatieve technologieën die hun doeltreffendheid nog niet bewezen hebben en een heel arsenaal aan risico’s met zich meebrengen.

Ik zou niet liever willen dan dat ik het ‘goed weer’-journaal zou kunnen geloven: dat we allemaal samen tot een klimaatbeleid zouden kunnen komen dat goed is voor iedereen. Maar helaas toont de geschiedenis het tegendeel. Er is verzet en protest nodig om de grote economische belangen hun kar te doen keren. Dat toont de geschiedenis van de vakbond, het feminisme en de ecologische beweging. Dat tonen ook de indrukwekkende scholierenstakingen: pas onder grote druk van onderuit komt er iets in beweging. Hoeveel goed bedoelde initiatieven er voordien ook genomen werden, pas nu staat het klimaat centraal op de politiek agenda.

Laten we die ervaring vooral niet te snel inruilen voor een consensusgerichte campagne die doet alsof er geen politieke keuzes gemaakt (moeten) worden. Verandering bereik je zelden zonder de gevestigde belangen onder druk te zetten. Klimaatneutraal bereik je zelden politiek neutraal.

Hartelijke groet,

Anneleen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.