Zaterdag 19/10/2019

De 10 waarheden

Zuhal Demir: "Zonder verontwaardiging gaat er helemaal niets veranderen"

Zuhal Demir. Beeld Karel Duerinckx

Haar ouders verlieten in 1975 het armoedige oosten van Turkije om in België een welvarender bestaan op te bouwen. N-VA-kamerlid Zuhal Demir (35) hield er een levensles aan over die haar hele politieke gedachtegoed kleurt. "Neem je lot in eigen handen."

Het is een zomers geluimde Zuhal Demir die de Antwerpse koffiebar Caffènation binnen komt gedarteld. Ze kust me alsof we elkaar al jaren kennen, gaat tegenover me zitten, kijkt me met haar ogen van 24 karaat indringend aan en zegt: "Ik ben blij."

Ik vraag welke heuglijke gebeurtenis haar in feeststemming heeft gebracht. Een mail waarin John Crombez alsnog zijn excuses aanbiedt voor zijn forse uitspraken in het 'Terzake'-debat over de onterecht uitgekeerde werkloosheidsuitkeringen? Een lucratief voorstel van P-magazine voor een tweede fotoshoot, deze keer op een nog nader te bepalen Caraïbisch strand?

Ik dwaal. Zuhal Demir - een volbloed Vlaamse met Turks-Koerdische roots - is vrolijk omdat de Koerdische Volkspartij HDP gisteren in Turkije een historische verkiezingsoverwinning heeft behaald. Tegen alle verwachtingen in overschreed de HDP de absurd hoge kiesdrempel van 10 procent.

"Ik ben ongelooflijk blij voor de Koerden", zegt ze. "Tot nu toe nam niemand het voor hen op. Maar straks hebben ze vertegenwoordigers in het Turks parlement. Die zullen eindelijk hun problemen aankaarten en hun belangen verdedigen. Ik ben ontroerd, ja."

Of hoe de harde tante van de N-VA, zoals ze door journalisten wel eens liefkozend wordt omschreven, zich al meteen van haar zachtste kant laat zien.

De komende twee uur zal blijken dat ze over dat harde imago oprecht bekommerd is. Wanneer ik haar halverwege ons gesprek onverhoeds vraag of ze kinderen heeft, antwoordt ze: "Nog niet, nee. Waarom vraag je dat? Denk je dat kinderen mij zachter zullen maken? Vind je mij te hard?"

Ik antwoord naar waarheid dat ik haar opvallend genuanceerd vind en geef haar ongevraagd het advies om die nuances ook in haar communicatie wat meer aan bod te laten komen. "Gebruik eens wat vaker een komma waar je nu een punt zet", orakel ik als een volleerde spindoctor. Eén communicatiewijsheid in ruil voor tien levenswijsheden: het blijft een voordelige deal.

1. Vriendelijk Zijn Kost Geen Geld

"Een glimlach kost niks, maar is veel waard. Ik probeer altijd te lachen als ik op straat iemand voorbijloop. Mensen vinden dat soms raar. Je ziet ze denken: 'Waarom is die zo vriendelijk tegen mij?' En sinds ik politica ben, is mijn glimlach natuurlijk helemáál verdacht. (lacht) Maar na de initiële aarzeling wordt de geste bijna altijd geapprecieerd. Vriendelijkheid is besmettelijk. Je moet al van slechte wil zijn om een glimlach niet met een glimlach te beantwoorden."

In de politiek, die hondsbrutale stiel met zijn ruwe omgangsvormen, is het nochtans niet gebruikelijk om vriendelijk te zijn voor elkaar, opper ik. "Daar heb ik me in het begin inderdaad een beetje op verkeken", lacht ze. "Toen ik vijf jaar geleden voor het eerst in het parlement kwam, was ik een soort van Alice in Wonderland: ik trok grote, nieuwsgierige ogen en schonk iedereen een brede glimlach. Ondertussen weet ik dat het er in de politiek ongenadig hard aan kan toegaan. Maar toch weiger ik daar zelf aan mee te doen. Ik discussieer graag op het scherp van de snede, maar blijf vriendelijk voor mijn opponenten."

Nog niet zo lang geleden noemde N-VA-voorzitter Bart De Wever de Berbers "een zeer gesloten en wantrouwig volk" en verklaarde Zuhal Demir "dat langdurig werklozen wel wat harder hun best zullen doen om een job te vinden wanneer ze hun rekeningen niet meer kunnen betalen". Ik vraag of ze de N-VA een beetje een vriendelijke partij vindt.
"Weet je wat het is?", zegt ze. "We zijn het hier niet gewend om de dingen te zeggen zoals ze zijn. Vlamingen drukken zich vaak heel omfloerst uit. Want wat zouden de mensen wel van hen kunnen denken, nietwaar? Ik vind het net fijn dat de N-VA geen blad voor de mond neemt. Het komt het maatschappelijk debat ten goede dat wij dingen benoemen die geen enkele andere partij durft te benoemen. Al wil dat niet zeggen dat wij zure, onbehouwen mensen zijn. Wij zijn duidelijk, maar niet onbeleefd, vind ik."

Zuhal Demir. Beeld Karel Duerinckx

2. Gezonde Mensen Hebben Duizend Wensen, Zieke Mensen Maar Eén

"Zes jaar geleden kreeg mijn moeder een hersenstaminfarct. Ze kon lange tijd niet praten, eten of lopen. Haar leven viel van het ene moment op het andere helemaal stil. Wég koffiekletsmiddagen met vriendinnen, wég verkwikkende uitstapjes met de kleinkinderen, wég wilde reisplannen. Het enige wat ze nog wilde, was: gezond worden. Dat haar existentiële verlanglijstje ineens zo drastisch veranderde, heeft me doen inzien hoe belangrijk gezondheid is. Guido Dua (neurochirurg, red.) zei in deze reeks dat hij goede vrienden belangrijker vindt dan een goede gezondheid. Ik draai het om. Hoe kun je van je vrienden genieten als je niet gezond bent?"

Dankzij de ziekte van haar moeder heeft ze haar plaats in de kosmos leren kennen, zegt ze. "Toen mijn moeder ziek werd, was ik advocate in een gerenommeerd kantoor. Ik had maar één doel: zo veel mogelijk billable hours (uren die de klant moet betalen; red.) presteren. Ik werkte van 's morgens vroeg tot 's avonds laat, maakte veel te weinig tijd voor mijn familie en vond van mezelf dat ik heel belangrijk werk deed. Maar toen mijn moeder in coma viel, stond ik daar met mijn billable hours. Het was een les in nederigheid: ik wist meteen weer wat écht belangrijk was. Ik zei tegen mijn bazen: 'De komende twee weken blijf ik voltijds bij mijn moeder. Schrijf maar op: zero billable hours.'"

Zuhal Demir. Beeld Karel Duerinckx

3. Goede Vrienden Zijn Goud Waard

"We hebben de neiging om onze vriendschappen vanzelfsprekend te vinden. Maar dat zijn ze niet. Je moet tijd maken voor je vrienden. Hen bellen, ermee afspreken, er voor hen zijn als ze in de put zitten. Goede vrienden maak je niet in een-twee-drie. Verwen hen dus."

"Ik heb aan de KU Leuven vriendinnen gemaakt die goud waard zijn. Ook al zit ik in een belangrijke vergadering: als één van hen in de miserie zit, laat ik alles vallen en storm ik naar ze toe."

"Of vriendschap nog belangrijker is dan liefde? Misschien wel, ja. Goeie vrienden zijn voor het leven, terwijl liefde komt en gaat, hè. (lacht) Soms zie je dat mensen na een echtscheiding alleen achterblijven. Ze zijn jarenlang uitsluitend met hun gezin bezig geweest, hebben veel te weinig in hun vrienden geïnvesteerd en als ze na hun scheiding achterom kijken, zien ze dat niemand hen gevolgd is. Dat moet pijnlijk zijn."

Wanneer ik haar vraag of ze in de politiek al veel vrienden gemaakt heeft, zegt ze lachend: "Daar ben ik niet voor in de politiek gegaan, hoor."

Toch noemt ze één naam: Meyrem Almaci, partijvoorzitster van Groen en collega-parlementslid. "Met Meyrem klikt het. Ik vergezel haar wel eens als ze haar kinderen van school haalt, we lunchen regelmatig samen en we praten lang niet alleen over politiek. Meyrem is een vriendin, ja. Maar ze is een uitzondering. In de politiek heb je vooral concurrenten."

4. Goed Is Niet Goed Genoeg

"We moeten met z'n allen weer wat ambitieuzer worden. Niet blij zijn met 'gewoon goed', maar streven naar 'nog beter'. Vroeger was opwaartse mobiliteit heel belangrijk, vooral in arbeidersgezinnen. Boven jezelf uitstijgen, hoger mikken, meer proberen te bereiken dan je ouders: dat was voor veel mensen een belangrijke drijfveer. Dankzij die attitude ging de maatschappij er met rasse schreden op vooruit."

"Nu zie je wel eens het omgekeerde fenomeen: neerwaartse mobiliteit. Sommige mensen doen bewust minder dan wat ze zouden kúnnen doen. Ze willen in de eerste plaats genieten van het leven."

"Nu kan ik er inkomen dat je een gezond evenwicht wilt tussen werk en vrije tijd. Maar je hoeft geen negentig uur per week te werken om met je talenten iets nuttigs aan te vangen, hè. En als je geen zin hebt om carrière te maken, gebruik je gaven dan in vrijwilligerswerk. Je zult er gelukkiger van worden. En de maatschappij geniet ook mee. Potentieel dat onbenut blijft: ik krijg er de kriebels van. Niemand is perfect, maar we moeten de perfectie wél nastreven."

Ik vraag haar om haar vierde waarheid op zichzelf toe te passen en me zonder schroom te vertellen wat ze als politica nog beter zou kunnen doen. Ze last een moment van introspectie in en zegt dan: "Ik moet de dingen soms anders formuleren. Neem nu mijn uitspraken over het beperken van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd. Ik sta nog altijd voor 100 procent achter dat voorstel. Maar door de manier waarop ik het heb uitgelegd, heb ik ongewild mensen beledigd. En dat was niet nodig."

Ze zegt dat mensen haar als harder ervaren dan ze in werkelijkheid is. Dat ze zich absoluut niet herkent in haar imago van Iron Lady. "Er gaapt een kloof tussen het beeld dat de media van me ophangen en het beeld dat ik van mezelf heb. Dat houdt me niet uit mijn slaap, maar ik vind het wel jammer."

5. Politiek Begint Bij Verontwaardiging

"Zonder verontwaardiging heb je in de politiek niks te zoeken. Je hebt de adrenaline van de verbolgenheid nodig om dingen te veranderen."

"Onlangs las ik het verhaal van een 60-jarige vrouw. Ze was op haar 14de beginnen werken en had voor een gemengde loopbaan gekozen: ze was afwisselend zelfstandige, ambtenaar en bediende geweest. Omwille van haar gemengde loopbaan kreeg ze een pensioen van nauwelijks 650 euro. Wel, daar ben ik verontwaardigd over. Als je je zo lang voor de samenleving hebt ingezet, kan het niet dat je maar zo'n klein pensioen krijgt. Ik zei dat in het parlement tegen de bevoegde minister, Daniel Bacquelaine (MR). Hij antwoordde: 'Mevrouw Demir, dat zijn nu eenmaal de regels.' Waarop ik zei: 'Prima, mijnheer de minister, dan gaan wij samen die regels veranderen.' Ah ja. We gaan mensen toch niet straffen omdat ze een gemengde loopbaan hebben gehad?"

Ik gooi in de groep dat verontwaardigde politici wel goed zijn in gelijk hebben, maar niet altijd weten hoe ze ook gelijk moeten krijgen. En dat we misschien vooral nood hebben aan pragmatische politici: vaklui die de achterpoortjes van het parlement kennen en precies weten wanneer ze aan welke mouw moeten trekken om bevlogen idealen om te zetten in goedgekeurde wetten. Zuhal Demir geeft me maar deels gelijk.

"Natuurlijk moet je weten hoe je van je ideeën wetten kunt maken. Maar ook daarvoor heb je verontwaardiging nodig. In de politiek verander je niks van de ene dag op de andere: het duurt heel lang voor je er een wetsvoorstel door krijgt. Alleen als je verontwaardigd bent, zul je het kunnen opbrengen om je in een dossier vast te bijten en het keer op keer op de agenda te zetten."

"Sommige politici hebben hun verontwaardiging verloren. Ze zitten al twintig jaar in het parlement en zeggen dingen als: 'Laat het rusten. Bemoei je er niet mee. Dat is nu eenmaal zo.' Sorry, maar als iedereen zo begint, gaan we niks meer veranderen, hè. Daarom is het zo belangrijk dat er in het parlement regelmatig een afwisseling van de macht is. Jonge politici maken zich doorgaans nog wél druk over de dingen."

Zuhal Demir. Beeld Karel Duerinckx

6. Carpe Diem Is Een Aan Te Bevelen Levensmotto

"Carpe diem betekent voor mij: geniet van elk moment van de dag, wat je ook doet. Je moet nú leven, want straks kan het niet meer."

Allemaal goed en wel, brom ik, maar hoe dóé je dat, elk moment van de dag savoureren? Ze vertelt me een anekdote.

"Onlangs was ik op bezoek bij een Antwerpse vrouw van 104. Ze zag er nog altijd gelukkig uit en dus nam ik haar hand en vroeg ik: 'Mevrouw, wat is de kortste weg naar het geluk? Kunt u mij één levensles geven?' Ze antwoordde: 'Vermijd ruziemakers. Loop hard weg van mensen die negatief ingesteld zijn en omring je met positieve mensen.'"

"Kijk, dat noem ik nu eens een levenswijsheid waar je elke dag je voordeel mee kunt doen, zie. (lacht) De energie die je hebt, kun je maar één keer uitgeven. Je kunt die energie dus maar beter in positieve dingen steken. Ik probeer dat ook in de politiek te doen. Als ik te veel opga in het politieke spel en mij laat verleiden tot gebekvecht, dan zet ik een stap achteruit en zeg ik: 'Zuhal, stop ermee.' Ik leef maar één keer. Waarom zou ik in godsnaam tijd verliezen met ruzie maken?"

7. Als Je De Problemen Van Een Kangoeroe Wilt Kennen, Moet Je Als Een Kangoeroe Geleefd Hebben

"Mijn vader was mijnwerker. Hij was de enige kostwinner in een gezin van zeven: ik heb twee broers en twee zussen. Papa stimuleerde ons om het arbeidersmilieu te ontstijgen en een beter leven op te bouwen. Maar tegelijk drukte hij ons op het hart om niet te vergeten waar we vandaan komen. Ik zal mijn Koerdische afkomst en mijn arbeidersverleden nooit verloochenen."

"Het is net omdat ik zelf uit een allesbehalve bemiddeld gezin kom, dat ik wil dat alle werkzoekenden een job vinden. Niet alleen omdat ze dan een fatsoenlijk loon krijgen, maar ook omdat ze op die manier uit hun isolement komen en zichzelf ontwikkelen. Vandaar ook mijn pleidooi om de uitkeringen te beperken in de tijd. Als je dat niet doet, geef je geen goed signaal, vind ik. Dan maak je het voor mensen gemakkelijker om zich bij hun lot neer te leggen. Ik wil hen net zo veel mogelijk prikkels geven om eraan te ontsnappen."

Ik werp tegen dat werklozen de prikkels die ze nodig hebben wel zullen vinden in het loutere feit dat ze werkloos zijn. Dat het niet nodig is hun uitkering op te heffen om hen tot enige daadkracht aan te zetten.

"Nochtans bewijst Deens onderzoek het tegenovergestelde", zegt ze. "Deense werklozen beginnen intensiever naar werk te zoeken wanneer het einde van hun uitkeringsperiode in zicht is. Maar begrijp me niet verkeerd, hè. Ik wil werklozen niet stigmatiseren. Je job verliezen, kan iederéén overkomen. Mij ook. De meeste werklozen hebben totaal geen schuld aan hun situatie en willen zo snel mogelijk opnieuw aan werk raken. Ik wéét dat. Maar ik weet ook dat er langdurig werklozen zijn die zich nestelen in hun situatie. Die zeggen: 'Tja, ik ben nu eenmaal werkloos, niks aan te doen.' Tegen hen zeg ik: 'Je kunt daar wél iets aan doen. Kom uit je kot, school je bij, doe alles om een job te vinden. Je zult er alleen maar gelukkiger van worden.'"

"Ik geloof in een vangnet, maar niet in een hangmat. Mijn ouders, mijn broers, mijn zussen en ik: wij geloofden in werken, werken en nog eens werken. Wij deden er alles aan om uit onze situatie te geraken. Eigenlijk stimuleer ik langdurig werklozen om hetzelfde te doen. Ik wil zo graag dat ze méédoen."

8. Wie Kansen Wil Krijgen, Moet Kansen Grijpen

De ex-allochtoon in Zuhal Demir zegt: "Allochtonen hebben er alle belang bij om uit hun slachtofferrol te stappen. Ze moeten stoppen met klagen over het feit dat ze gediscrimineerd worden en zelf de handen uit de mouwen steken."

Ik vraag haar of het zou kunnen dat ze extra streng is voor mensen van vreemde origine. Zoals een lerares in de klas extra streng is voor haar eigen zoon, al was het maar om elke indruk van favoritisme de kop in te drukken. Ze glimlacht en zegt: "Misschien wel, ja. Maar ook al klink ik streng: ik bedoel het liefdevol. Kijk, ik zal nooit ontkennen dat er in onze samenleving discriminatie en in sommige gevallen zelfs racisme is. Alleen: ik vind dat geen reden om bij de pakken te blijven zitten."

"Sommige allochtonen zeggen: 'Het heeft geen zin dat ik ga studeren. Als ik later een job zoek, word ik toch gediscrimineerd.' Ik vind dat flauw. Ook al bestaat de kans dat je gediscrimineerd zult worden, dan nog moet je ervoor zorgen dat je een diploma behaalt. Dat je je laat opmerken op de arbeidsmarkt. Dat je de aanvankelijke weerstand overwint en toch een job vindt. Wacht niet tot discriminatie en racisme niet langer bestaan. Dat is een utopie. Maak zelf wat van je leven."

"Hetzelfde geldt voor arbeiderskinderen. Ook zij kunnen niet terugvallen op een netwerk en moeten gemiddeld harder knokken om er te raken. Maar ook tegen hen zeg ik: leg je niet bij die onrechtvaardigheid neer. Geloof in je eigen kunnen en gá ervoor."

"En natúúrlijk moet de overheid zich inspannen om voor bepaalde groepen zoals allochtonen en arbeiderskinderen kansen te creëren. Maar dat mag niemand van zijn eigen verantwoordelijkheid ontslaan. Het beleid geeft kinderen van minder begoede ouders de kans om goedkoper naar de universiteit te gaan. Wel, gá er dan ook naartoe. En doe er alles aan om met een diploma thuis te komen."

9. Veel Geld Hebben Is Niet Belangrijk. Genoeg Geld Hebben Wél

"Het zijn bijna altijd rijke mensen die zeggen dat geld niet belangrijk is. Ik krijg het ervan. En ik zal je uitleggen waarom."

"Mijn vader verdiende 1.100 euro per maand. Daarmee onderhield hij een gezin met vijf kinderen. Als we op school stiften nodig hadden, kocht mijn moeder een pak van dertig stuks. Die werden dan netjes verdeeld. Kind 1 kreeg de rode stift, kind 2 de bordeaux stift, kind 3 de roze stift, enzovoort. Gevolg: als de juf in de klas vroeg om een rode stift te nemen, pakte ik een roze stift. En kreeg ik natuurlijk onder mijn voeten. Ik moest dan ons familiale stiftverdeelsysteem uitleggen, terwijl mijn klasgenoten mij aankeken alsof ik van Mars kwam."

"Als ik mensen hoor zeggen dat geld niet belangrijk is, denk ik altijd: misschien niet, maar het was toch fijn geweest als ik vroeger net zoals iedereen een rode stift had gehad. Ik ben met heel veel liefde opgevoed, maar financieel had het toch een tikkeltje meer mogen zijn."

"Vandaag verdien ik een veelvoud van het loon van mijn vader. Maar ik heb niet veel nodig. Ik heb een kleine auto, huur een bescheiden appartement en hou niet van dure meubelen. Hoe meer dure spullen je koopt, hoe meer zorgen je hebt. Als ik een designtafel zou kopen, zou ik als de dood zijn dat er een kras op komt. Ik vermijd dat soort angsten liever." (lacht)

Zuhal Demir. Beeld Karel Duerinckx

10. Botsende Gedachten Leiden Tot Frisse Ideeën

"Ik heb voor mezelf een klankbordgroep samengesteld die bestaat uit heel verschillende mensen: iemand uit de vakbond, een ondernemer, een HR-manager, iemand uit het middenveld, noem maar op. Aan die mensen leg ik mijn ideeën voor. Daar komen dan discussies van waarin de gedachten luid en vrolijk tegen elkaar opbotsen. Maar mijn ideeën worden er scherper van."

"Vroeger aten we thuis allemaal samen. We discussieerden over van alles en nog wat en dat was heel verrijkend. Als je met zeven mensen aan tafel zit, komen er snel veel verschillende argumenten naar boven. Zeker als een van je broers een Che Guevara-fan is." (lacht)

"Ik heb veel geleerd van die tafelgesprekken. Inhoudelijk, maar ook retorisch: hoe overtuig je iemand van je standpunt? Ik vind dat er in gezinnen opnieuw veel vaker samen gegeten moet worden. We zijn dat een beetje verleerd, maar het is een essentieel onderdeel van een opvoeding."

Knack-journalist Joël De Ceulaer mag het politieke interview dan al dood verklaard hebben, in het parlement is het inhoudelijke debat weer helemaal terug, zegt ze.

"Er is een heel levendige strijd tussen links en rechts. En dat is goed nieuws voor de democratie. Een paar jaar geleden vroeg je je nog af: waarin verschillen de liberalen nu weer van de socialisten? Nu is dat verschil weer heel duidelijk. Misschien hebben die N-VA'ers met hun uitgesproken standpunten dát toch al bereikt." (lacht)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234