Woensdag 23/10/2019

Kunstvakantie

Warhol, Weiwei & wijn in één vakantie? Dat kan, in Frankrijk

Het domein van de Fondation Carmignac ligt op het eiland Porquerolles.  Beeld Lionel Barbe

Frankrijk vakantieland? Dat staat buiten kijf. Maar als je eens een dagje geen zin hebt om te zonnen op het strand of te jeu-de-boulen op de camping, snuif dan eens wat cultuur op. Drie ­bijzondere adresjes waarvan je letterlijk versteld zult staan.

Bestemming 1: Porquerolles

Het programma van de twee miljoen toeristen die jaarlijks de oversteek maken van Hyères, aan de Franse Rivièra, naar Porquerolles is eenvoudig: voor een prikje huren ze op het ­piepkleine eiland mountainbikes om de paadjes en rotskliffen in een mum van tijd ontdekken, en vervolgens is het zon, zee & strand geblazen in de postkaartsettings. Bij voorkeur Plage Notre Dame, een van de mooiste – volgens de inwoners, hét mooiste – stranden van Frankrijk.

Maar de nieuwe trekpleister zou wel eens een ander slag bezoekers kunnen gaan trekken. Sinds de Fondation Carmignac er in juni de deuren opende, ontdek je er tientallen kunstwerken verstopt in de natuur: van iconische moderne kunstenaars als Andy Warhol, Roy Lichtenstein en Jeff Koons tot klassieke Boticelli’s en opkomende, nog ­onbekende artiesten.

Charles en Édouard Carmignac, eigenaars van de imposante kunstcollectie. Beeld Matthieu Salvaing

Eigenaar van de ­imposante privécollectie is Édouard Carmignac, een Parijse miljardair die zijn fortuin vergaarde als investeringsmakelaar en vermogensbeheerder. Toen hij twintig jaar geleden aanwezig was op het trouwfeest van Jean Rochefort – de Franse acteur trouwde met de dochter van de eigenaar van de villa – was het zaadje geplant: hier zou ooit zijn collectie komen. “De werken hingen bij mij thuis en in de kantoren,” vertelt Carmignac, “maar opgesteld in een omgeving als deze komen ze veel meer tot hun recht.” Nu hangen er 70 werken van zijn 300 stuks tellende collectie.

Werk van Bruce Nauman. Beeld Marc Domage

“Zet je voeten op een eiland, en je voelt dat je elders bent”, zegt Charles Carmignac, Édouards charismatische zoon. Hij verruilde vorig jaar zijn job als lid van de folkrockband Moriarty om de praktische leiding van het museum op zich te nemen. “We wilden geen museum in de stad dat je snel tussen enkele afspraken en wat boodschappen door kunt bezoeken.”

De afzondering als deel van de ervaring. Dat is alvast gelukt: vanaf het moment dat je door de ­cortenstalen poort slalomt, vergeet je de toeristen die je tijdens je wandeltocht ­passeerde. De kunst is zo mogelijk nog verder afgelegen. Charles: “Omdat de villa, die in de jaren 80 door Henri Vidal werd gerenoveerd, is beschermd, mochten we geen uiterlijke wijzigingen aanbrengen. Dus bouwden we in de diepte.”

Het monster Alycastre dat Miquel Barceló maakte, een referentie naar de mythische monsters van het eiland én het logo van hun uitstekende huisgemaakte wijn, is letterlijk maar het topje van de ijsberg.

Het avontuur begint pas echt als de bezoekers wat Charles enthousiast ‘le rituel’ noemt ondergaan. “Schoenen uit, alsjeblieft.” De kastjes in het frisse sas, verraden dat hij er niet mee solt: “Het bezoek is op blote voeten, zodat je beter in contact staat met de grond, wat je energiedoorstroming stimuleert. Mijn vader gaat thuis trouwens altijd blootsvoets.”

Ondertussen geeft hij een kruideninfusie door, deel twee van het ritueel, die werd gemaakt van wilde lokale kruiden – eucalyptus, salie...“Hier beleef je alles met al je zintuigen.”

'Four Seasons' van Ugo Rondinone. Beeld Marc Domage

En zo daal je neder onder het zachte geplets van je voeten op de koele, getextureerde stenen ­(geïnspireerd op het harde zeezand aan de branding) in het 2.000 vierkante meter grote ondergrondse museum. Een portret van een dansende Édouard Carmignac door Jean-Michel Basquiat verwelkomt je ook blootsvoets: oef. Charles daarover: “Basquiat maakte ooit enkele snelle schetsen van mijn vader in New York. Pas later herkende hij ze in een werk.” Dat hij vervolgens kocht, natuurlijk.

Door Carmignacs brede smaak was het mogelijk om de werken per thema en tezelfdertijd met spanning tussen de onderwerpen te groeperen: je hebt er de grootste Lichtenstein in Europa, evenals fotografisch werk van Martin Parr en actuele moderne kunst zoals de installatie Speed of Silence van Michel Redolfi die geluid omzet in een trillende tegel die buitenaards, maar heerlijk aanvoelt aan je blote voeten.

De ruimte waarin ondergronds natuurlijk licht binnenstroomt via de bodem van een doorzichtig waterbassin is zo ontworpen dat je nooit het gevoel hebt dat het druk is. Wat ook helpt: om het halfuur worden slechts vijftig bezoekers toegelaten.

Naast de eigen collectie bestelde de stichting ­twintig werken voor het museum. “De kunstenaars gingen aan de slag met wat ze hadden beleefd toen ze hier woonden en werkten.” Of nadat ze er snorkelden, zoals Miquel Barceló die zijn gigantische werk dat om de muren plooit opdroeg aan de inktvissen.

De glooiende tuin die grenst aan de wijngaard vormt het tweede luik van de tentoonstelling. Ook hier is het de bedoeling dat bezoekers de werken ­gaandeweg ontdekken. Je loopt verloren in het ­spiegellabyrint Path of Emotions van de Deense beeldhouwer Jeppe Hein, terwijl de ­indringende blik van een eilandbewoonster – beeldgehouwen op een hut – je bewegingen volgt. Deze Scratching the surface, Porquerolles van street artist Vhils (Alexandre Farto) werd net als het ­labyrint in opdracht van de stichting gemaakt. Verder overweldigt Sea of Desire van Ed Ruscha met zijn omvang, bezweren de gigantische surreële kindergezichten van Jaume Plensa die het bos bewaken, terwijl je niet anders kunt dan glimlachen om Lolo, het hondje met de ­gigantische borsten (van Wang Keping) of de nog grotere marmeren eieren (La Couvée van Nils Udo) die niet van de wilde fazanten kunnen zijn.

Werken van Martial Raysse en Gerhard Richter. Beeld Marc Domage

Of het de moeite van de omweg waard is? Zeker en vast. Waar kun je in een afgezonderde omgeving zo dicht bij een Rothko staan dat je de verfstroken in detail ziet, de zachte potloodlijnen ontwaren die Lichtenstein weggomde, en kun je vanuit de schaduw van de mediterrane woestenij van kunst genieten? 

Let wel: dat is de mening van een binnenlander. Een eilander, al woont die maar een kwartiertje van het vasteland, wil al eens sceptisch zijn. Maar volgens Édouard zijn de aanvankelijk ­wantrouwige bewoners al bijgedraaid “omdat ze begrijpen wat voor kansen dit kan meebrengen”.

De grote marmeren eieren van Nils Udo. Beeld Nils Udo

Maar bij de kruidenier op het centrale Place d’Armes, waar al decennialang petanqueballen rollen in het zicht van Hotel Villa Sainte-Anne dat natuurlijk toebehoort aan de eerste familie op het eiland, zijn ze nog niet helemaal overtuigd. “Of het écht meer volk gaat trekken? Eerst zien, dan geloven.”

Waarover de dames het dan wél eens zijn, is een nog niet vernoemde troef van Porquerolles die ook kunstliefhebbers zal bekoren: “De allerbeste ijsjes vind je om de hoek, bij Cocofrio. Die zijn op het eiland gemaakt, met echt fruit.” Heeft ze met haar eigen ogen gezien. Aan u om ­hetzelfde te doen.

Praktisch

- Je kunt het hele jaar door met de shuttleboot voor 19,50 euro heen en terug van de haven van Hyères naar Porquerolles. De tocht duurt zo’n 15 minuten. hyeres-tourisme.com

- Omdat het aantal bezoekers gelimiteerd wordt tot 50 personen per halfuur, is reserveren aangeraden. Een ticket kost 15 euro en van ­dinsdag tot zondag is om 14 uur een gratis gids inbegrepen. De stichting is dit jaar open t/m zondag 4 november. fondationcarmignac.com

Bestemming 2: Commanderie de Peyrassol

Neen, dit is geen nieuwkomer in het zuiden van Frankrijk. Al in de 13de eeuw werd de Commanderie de Peyrassol gesticht door de Orde van de Tempeliers. Het was toen ook al een wijndomein. In de archieven van Marseille wordt in 1256 melding gemaakt van een wijnoogst van 28.000 liter. De Brusselse galeriste Valérie Bach van La Patinoire Royale en haar man Philippe Austruy besloten om de wijngaarden te verrijken met monumentale kunstwerken. 

Daarvoor bouwden ze een beeldentuin met meer dan vijftig kunstwerken. Het is een fijne wandeling om te doen, waarbij je tussen de wijnstokken werk aantreft van Niki de Saint Phalle, Jaume Plensa, Antoni Tàpies, Ben, Folon, Daniel Buren en Wim Delvoye. Is het te warm om te lopen, dan kun je er ook een golfkarretje huren, of de tocht maken per paardenkoets.

'Cylindre ouvert et aux couleurs' van Daniel Buren. Beeld Goussard

Twee jaar geleden kwam er dan nog een kunstgalerie op het domein, als kers op de taart. De galerie toont de permanente collectie van de eigenaars, en organiseert ook tijdelijke expo’s. Enkel de galerie al is een prachtig gebouw, dat geniaal ingewerkt is binnen de rest van het wijndomein. Vanop het dak geniet je bovendien van een ­fantastisch uitzicht over het terrein.

Wie wat langer wil genieten van al dat moois, kan er terecht in een van gastenkamers, of blijft gewoon eten aan de table d’hôtes.

Commanderie de Peyrassol RN7 , Flassans-sur-Issole, peyrassol.com

Bestemming 3: Chateau La Coste

Passeert u deze zomer in de buurt van Aix-en-Provence, ga dan zeker langs bij wijndomein Château La Coste. De poort waarlangs je het uitgestrekte domein oprijdt, verraadt al dat hier meer te beleven valt dan alleen wijn proeven.

De Japanse sterarchitect Tadao Ando ontwierp een heel eenvoudige maar indrukwekkende toegang in beton, net als het Centre d’Art van zijn hand, wat ­verder op het domein. Van ver zie je al een van de bekende spinnen van Louise Bourgeois, schitterend weerspiegeld in de ­vijver. Erachter dan weer een mobiel van Alexander Calder. En zo gaat het de hele tijd als je over dit domein wandelt. Een unieke mix van kunst en architectuur laat zich ontdekken tijdens een prachtige wandeling tussen de wijngaarden. Trek vooral voldoende tijd uit, want het zou zonde zijn om ook maar iets te missen. Je komt er werk tegen van ­bijvoorbeeld Jean Nouvel, Hiroshi Sugimoto, Ai Weiwei, Kengo Kuma, Richard Serra en Paul Matisse.

'Crouching Spider' van Louise Bourgeois. Beeld Andrew Pattman

Een luxehotel op het domein maakt blijven plakken meer dan verleidelijk. De kamerprijzen zijn echter meer dan luxueus. Gelukkig is een lunch in een van de verschillende restaurants en terrassen meer haalbaar. Onder meer de Argentijnse celebritychef Francis Mallmann kookt er op open vuur en zijn ­empanada’s en geroosterd speenvarken zijn niet te ­versmaden. Vaut le voyage!

Château Le Coste, 2750 route de la Cride, Le Puy Sainte Réparade, chateau-la-coste.com

Het muziekpaviljoen van Frank Gehry. Beeld Andrew Pattman
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234