Maandag 23/09/2019

Interview

Walter Zinzen: "Moet ik begrip tonen voor Trump-kiezers? Vergeet het!"

Walter Zinzen. Beeld Eric de Mildt

Walter Zinzen is 80: een symbolisch getal waarmee hij best kan leven, op voorwaarde dat hij zijn verontwaardiging niet hoeft prijs te geven: "Moet ik empathisch zijn voor Trump-kiezers? Moet ik een rustig gesprek aangaan met een racist die Michele Obama een aap op hoge hakken noemt? No way!"

"Voilà, deze ga ik buiten aan de deur zetten, ter verwelkoming van onze gasten.” Op het moment dat we langs het tuinpad naar Walter Zinzens woonst in Sterrebeek stappen, zet Kris Smet, de vrouw des huizes, een Afrikaans beeldje buiten. “Onze nieuwe aanwinst”, zegt ze terwijl ze naast het houten mannetje staat. “Vorige week meegenomen uit Oost-Congo”.

Smet, eveneens voormalig VRT-medewerker, vertelt dat ze samen met compagnon de route Walter net terug is uit Bukavu. “We bezochten er enkele projecten van Action d’Espoir, de ngo die we al enkele jaren ondersteunen. En daarvoor maakten we een rondreis door Iran. Er waren dagen dat we daar tien kilometer moesten stappen. Ging goed. Reizen is ons leven. Walter is nu 80 en zolang we gezond zijn, blijven we dat doen.”

Walter Zinzen kan het alleen maar beamen. “Ja, tachtig is prachtig. Het is een symbolisch getal. Maar om nu te zeggen dat deze verjaardag specialer is dan de 79ste, neen, dat niet. Waar ik wel niet goed tegen kan, is dat mensen me als een oude tachtiger behandelen. ‘Oh Walter’, zei laatst iemand tegen me, ‘jij rijdt nog steeds met de auto.’ (lichte ergernis in de ogen) Ja natuurlijk rijd ik nog met de auto! En toen ik laatst voor een uitzending van De afspraak in de VRT-studio was, vroeg een sympathieke medewerker me of ik de actualiteit nog steeds volgde. Goed­bedoeld uiteraard. Maar natuurlijk volg ik de actualiteit nog altijd! Wat anders! Veel mensen zijn blijkbaar nog niet gewend aan de idee dat mensen als ik ouder aan het worden zijn. Tachtig is niet het einde hé. Enfin, dat hoop ik toch.”

Beeld Eric de Mildt

Het is een hete dag en we zoeken beiden naar een schaduwrijk plekje onder de parasol, op het tuinterras. Vooraleer we beginnen wil Walter Zinzen nog een laatste ergernis kwijt over zijn respectabele leeftijd. 

“Regelmatig maak ik me boos over de hypocrisie van de politiek ten aanzien van senioren. Voortdurend hoor je dat mensen langer moeten werken. Want ze zijn ook langer gezond en de vergrijzing wordt te duur. Oké, ik volg dat. Maar tegelijk zie ik dat mensen vanaf hun vijftigste, vijfenvijftigste op vervroegd pensioen worden gestuurd omdat ze te duur zijn. Ook de VRT denkt dat dit een verantwoorde besparings­methode is. Die dubbele moraal is echt niet te pruimen.”

Het bewijs is geleverd: Walter Zinzen is alive-and-kicking en staat nog steeds garant voor een stevige portie verontwaardiging.

Walter Zinzen: “Ja, nu u het zegt: verontwaardiging is misschien wel een woord dat goed bij mij past. Ik kan me nog steeds behoorlijk opwinden over zaken die ik belangrijk vind. Het racisme in de samenleving. En over de wereldwijde onrechtvaardigheid. Het is niet voor niets dat ik nog steeds met Afrika bezig ben. De manier waarop rijke landen met allerlei oneerlijke handels­relaties Afrika in de luren leggen. Ook België doet hieraan lekker mee. En dan maar lullen dat wij hier een superieure samenleving hebben.”

Misschien moeten we beginnen met de bijzondere tijden die we momenteel meemaken. Brexit, Trump, Wilders, Le Pen. Hoe kijkt u naar dit kantel­moment?

“Wat me verwondert, is dat steeds meer opinie­makers oproepen om grote empathie te tonen voor al die mensen die voor Trump, Le Pen en Wilders stemmen. We moeten begrip hebben voor ‘al die sukkelaars’ die zich afzetten tegen de elite. Wat is dat voor rare redenering!

“Ik ben opgegroeid in een tijd dat het goed was om naar zoveel mogelijk kennis te streven. Ik ben een product van de jezuïeten en die maakten er geen geheim van dat ze van ons de Vlaamse elite wilden maken. Met dien verstande dat van ons verwacht werd dat we ons ten dienste stelden van het volk. Wij werden aangemoedigd om zo hoog mogelijk te mikken: niet om er zelf beter van te worden, maar om leraar of arts te worden. En nu is ‘intellectueel’ plotseling een scheldwoord geworden. Nu moet ik mij schamen omdat ik een paar jaar naar de universiteit ben geweest en mijn meningen probeer te laten bepalen door objectieve feitenkennis en niet door de onderbuik.”

Misschien had ik vandaag bij wijze van sociaal experiment een Trump-kiezer moeten meebrengen. Het zijn niet noodzakelijk slechte mensen: ze zijn vooral bekommerd omdat ze aan de foute zijde van de globalisering terecht zijn gekomen.

“Daarmee ben ik het eens. Het is evident dat we solidair moeten zijn met mensen die het sociaal-economisch niet makkelijk hebben. Maar het heeft geen zin om empathisch te zijn met het botte racisme dat veel Trump-kiezers aanhangen. Na de overwinning van Donald Trump riep een van zijn vrouwelijke supporters euforisch dat het de hoogste tijd was om ‘die aap met hoge hakken uit het Witte Huis te smijten’. Zij had het over Michele Obama, nota bene een van de tofste madammen die de wereldgeschiedenis heeft voortgebracht. Moet ik dan in debat gaat met mensen die haar als een ‘aap’ omschrijven? No way, dat doe ik niet.”

Vindt u dat de klassieke politici te veel empathie hebben voor de kiezers van Trump, Wilders en Filip Dewinter?

“Het gaat niet enkel om empathie: ze papegaaien extreem­rechts gewoon na. Neem nu Mark Rutte in Nederland. Zijn populisme klinkt iets braver dan dat van Wilders, maar eigenlijk zegt hij net hetzelfde. Migranten die zich niet aan de oer-Nederlandse normen houden – wat dat ook moge zijn – moeten ‘oprotten’. Maar ook bij de N-VA en nu bij Open Vld hoor je zaken die het Vlaams Blok twintig jaar geleden nooit zou hebben durven zeggen. Ik vind dat een rare politieke strategie: je hoopt op die manier extreem­rechts electoraal af te remmen, maar in feite zorg je voor de brede verspreiding van dat gedachtegoed. Als Filip Dewinter zegt dat de andere partijen het Vlaams Blok zijn gevolgd, dan heeft hij gelijk.”

Maar de super­diverse samenleving zorgt voor enorme uitdagingen. Daarover moeten we toch zonder taboe kunnen discussiëren?

“Akkoord. Maar al die politici hebben het tegenwoordig zo graag over ‘de zaken benoemen’. Daarmee willen ze zeggen dat ‘het tegenwoordig allemaal eens goed gezegd mag worden’. Ten eerste: de zaken worden al dertig jaar benoemd. Na de eerste doorbraak van het Vlaams Blok in 1991 maakte ik een tv-reportage van een uur over Marokkaanse jongeren en twintig minuten daarvan gingen over de toenemende criminaliteit.

“En ten tweede: sommige mensen mogen de zaken blijkbaar benoemen en anderen niet. Als Gwendolyn Rutten (Open Vld) onzin over haar zogenaamd superieure cultuur mag uitkramen, moet dat allemaal maar kunnen. Maar als Youssef Kobo een gewaagde tweet de wereld instuurt, wordt hij door de CD&V op straat gezet. Youssef is hier nog op bezoek geweest. Schitterende gast. Maar als hij een onaangename mening verkondigt, mag dat niet. En Dyab Abou Jahjah mag het ook niet, Rachida Lamrabet ook niet en de ontslagen Vlaamse diversiteits­ambtenaar Alona Lyubayeva ook niet.”

Wat u zegt, is dat witte mensen alles mogen zeggen terwijl mensen met een andere afkomst moeten zwijgen.

“Zo is het toch. Allochtonen moeten braaf zijn en hun mond houden. En ze moeten dankbaar zijn dat ze hier mogen wonen. En als ze geen werk vinden omdat ze een verkeerde naam, een verkeerde huidskleur of een verkeerde godsdienst hebben, mogen ze vooral niet over discriminatie zagen. Anders raakt mevrouw Liesbeth Homans geïrriteerd en gaat die nog eens zeggen dat ‘racisme relatief’ is.”

Dit gesprek is nog niet zo lang bezig en de N-VA krijgt van u al enkele rake tikken. Wat voor partij is de N-VA volgens u?

“Zeer goede vraag. Als ik daarop het antwoord zou weten, dan zou ik heel gelukkig zijn. Die partij is natuurlijk ontstaan uit de Vlaamse beweging, maar ze zijn er ondertussen wel compleet uitgegroeid. Op de IJzertoren staat nog steeds ‘nooit meer oorlog’, maar ik hoor De Wever dat niet meer zeggen. Het pacifisme en andere essentiële beginselen van de Vlaamse beweging werden overboord gegooid en maakten plaats voor een uitgesproken rechtse lijn waarbij vooral de harde standpunten over veiligheid, justitie en migranten opvallen. De partij wordt bovendien autoritair geleid door een Grote Leider. Met Vlaams nationalisme heeft die partij eigenlijk niet veel meer te maken.

“Weet u, ik heb grote heimwee naar de Volks­unie. Dat was nog eens een alternatieve partij; met mensen als Maurits Vanhaegendoren (VU-senator), Nelly Maes (progressieve VU-politica) en Maurits Coppieters (VU-politicus die samen met sp.a’ers naar progressieve frontvorming streefde). Maar dat is nu definitief voorbij. Maurits Coppieters, de vader van de moderne flaminganten en het open nationalisme, wordt doodgezwegen. Bart De Wever spreekt nooit over Coppieters, volgens mij haat hij hem als de pest, tot in het graf toe.”

Beeld Eric de Mildt

U hekelt de N-VA ook omwille van de harde standpunten van die partij inzake vluchtelingen en migratie. Laatst vroeg u zich in De afspraak af waar het mede­dogen van deze regering is gebleven voor menselijke leed. Kreeg u al een antwoord?

“Ik zie dat mededogen almaar verder wegzinken. Enkel bij Duits bondskanselier Merkel zie ik nog mededogen. En daarmee raken we trouwens een merkwaardige politieke paradox aan. Want iedereen zegt dat het electorale zelfmoord is om humane standpunten over vluchtelingen in te nemen. Maar Merkel doet dat systematisch wél en het ziet ernaar uit dat zij in september opnieuw de verkiezingen zal winnen. Wir schaffen das. Hoedje af.”

Mededogen loont?

“Maar natuurlijk. Net zoals het voor Macron loonde om de ideeën van Marine Le Pen radicaal te verwerpen. En het is mooi nieuws voor Europa dat Merkel en Macron het zo goed met elkaar kunnen vinden. Herinner u dat beeld: Macron heeft net de verkiezingen gewonnen en stapt op de tonen van de negende van Beethoven langs het Louvre. ‘Alle Menschen werden Brüder’, luidt de tekst van die symfonie. Dat is toch radicaal anders dan wat Le Pen ons probeert wijs te maken. Radicaal anders! En wie is er in België radicaal anders? Niemand! Met enkele uitzonderingen als de partij Groen en principiële socialistische politici als Meryame Kitir en Dirk Van der Maelen.

“Als ik nog een laatste ding over Bart De Wever mag zeggen: het feit dat hij zomaar het door de nazi’s uitgevonden ‘Gutmenschen’ mag gebruiken om mensen uit te lachen die meevoelen met vluchtelingen: is dat niet verschrikkelijk? Goede mensen: hij trekt die twee woorden samen en maakt er een scheldwoord van. Is het nu al belachelijk om goedheid na te streven? Mogen we onze kinderen en achterkleinkinderen niet meer leren wat goed en wat slecht is?

“En politici van andere partijen apen dat gewoon na. Ja, ook John Crombez die onlangs nog stoer moest doen door te zeggen dat het gedaan moet zijn met al die jonge moslims die hier hun normen komen opleggen. Dan vraag ik mij af: meneer Crombez, met hoeveel van die jonge moslims hebt u al gesproken? Waar komt u die jonge moslims tegen? Op het strand van Oostende misschien? Dat de voorzitter van een socialistische partij zoiets durft te zeggen.”

Bij de verkiezingen in Nederland en Frankrijk verschrompelden de sociaal­democraten tot een kleine partij. Komt dat nog goed?

“Ik vrees dat het met de sociaal­democratie is afgelopen. Even was er nog de hoop dat Martin Schulz in Duitsland potten zou breken, maar bij de jongste deelstaat­verkiezingen ging hij ten onder. Dat betekent dat we in heel Europa getuige zijn van de totale vernietiging van de sociaal­democratie . In Griekenland is de ooit zo machtige PASOK niets meer waard, in Spanje scoort de PSOE nog maar 20 procent. De electorale debacles in Groot-Brittannië, Frankrijk en Nederland zijn bekend. Ik zou niet graag lid zijn van een socialistische partij, want daar is geen toekomst meer. 

"En het is zoals Louis Tobback in een recent interview zei: ‘We hebben het ernaar gemaakt.’ Door de vrije markt te omarmen, zich schaamteloos met de macht te vereenzelvigen én extreem­rechts na te papegaaien hebben de socialisten zichzelf vernietigd.”

Even iets totaal anders. Want naast uw scherpe kritiek op de politiek is er nog een andere constante in uw leven: de liefde voor Congo. Dat Kabila zich gewapenderhand aan de macht vastklampt en de politieke pat­stelling totaal is, weten we. Maar u keert altijd terug met verhalen over dat andere, mooie, energieke en optimistische Congo.

Beeld Eric de Mildt

“Telkens als ik in Congo ben, vraag ik me af hoe het toch mogelijk is dat het verrotte en corrupte systeem zich kan handhaven, terwijl er zoveel prachtige en briljante Congolezen rondlopen. De mensen met wie wij voor Action d’Espoir samenwerken, zijn stuk voor stuk sterke, moedige en intelligente mensen die met heel weinig middelen schitterende dingen doen.

“In Oost-Congo heb je ook de onafhankelijke en geweldloze beweging LUCHA, Lutte pour le Changement, die onbevreesd voor politieke verandering ijvert. Die jongeren worden gearresteerd, mishandeld en belanden in verschrikkelijke gevangenissen. Maar als ze vrijkomen, beginnen ze opnieuw te protesteren. Dat getuigt van een zeldzame moed die wij verloren zijn.

“De Belgische regering wekt de indruk dat ze momenteel niet weet hoe Congo geholpen kan worden, maar als je scherp kijkt, zijn er bijzonder veel eerlijke, gematigde en geweldloze Congolezen die onze steun hard nodig hebben.”

Een meer persoonlijke vraag: u gaat nooit naar Congo zonder uw partner Kris Smet. Ook als we u op lezingen of theater­avonden tegenkomen, bent u altijd door haar geflankeerd. Samen oud worden: het moet een groot cadeau zijn.

“U zegt het: dat is een fantastisch cadeau. Kris heeft Congo samen met mij ontdekt. We zijn altijd samen op stap en reizen samen de wereld af. Ik geef toe: zonder haar zou ik dat allemaal niet meer doen. Maar met z’n tweetjes is dat fantastisch. Ik hoop echt dat dit nog een tijdje kan duren. Je moet natuurlijk ook realistisch zijn. Honderd jaar zullen we niet worden en het grootste deel van ons leven ligt achter ons. Maar dat zal ons niet tegenhouden om de komende jaren nog zo goed mogelijk door te brengen.”

Het zal u niet verbazen dat Walter Zinzen er niet de man naar is om tijdens een interview al te lang over de liefde voor zijn Kris uit te weiden. Als ik Kris mijn liefde wil tonen, zal ik dat wel recht­streeks doen, is de subtiele boodschap. Respect daarvoor.

Het opname­toestel gaat uit. We kijken beiden de tuin in. Overal bloemen, hier en daar wildgroei en achteraan een speeltuig voor de kleinkinderen. Het is middag en meer dan dertig graden. Le soleil tape.

“Mooie dag, vandaag”, zegt Walter Zinzen. “En de mereltjes fluiten. Een grote gerust­stelling is dat.”

Beeld Eric de Mildt
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234