Zaterdag 25/05/2019

reportage

Voorbij de glamour van de kunstgalerij: "De meeste dagen is het sleuren en zwoegen"

Beeld Sarah Yu Zeebroek

Pandje huren, muren wit schilderen en een paar werken van bevriende kunstenaars ophangen: ziedaar de makkelijke geboorte van alweer een nieuwe kunstgalerij. Of is het aanlokkelijke beroep van kunstgalerijhouder toch niet zo eenvoudig als het lijkt? We vroegen het aan galeristen Tatjana Pieters en Sofie Van de Velde.

Het is een cliché als een ander, maar wel een cliché waar de geur van duur parfum en champagne aan kleeft. Het wufte personage Charlotte uit Sex and the City toonde indertijd een geïdealiseerd beeld van een kunstminnende vrouw op Manolo’s van 10 centimeter, die haar dagen met contemplatie en conversatie sleet in een chique galerie. Kunst verkopen leek een lucratieve bezigheid waar weinig stress bij kwam kijken. Een droom.

De werkelijkheid is keihard anders. Kunstgaleris­ten hebben een beklemmend drukke agenda. Ze reizen van de ene kunstbeurs naar de andere. Bezoeken ateliers. Gaan naar openingen van tentoonstellingen in musea. Praten urenlang met mensen in de sector, met curatoren, museumdirecteurs en verzamelaars. Netwerken zich te pletter. Zijn zelf creatief en bedenken tentoonstellingen, thema’s. Halen samen met hun artiesten de deadlines. Maken dat muren worden herschilderd, gaten worden geplamuurd. Tillen kisten. Hangen werken op. Hebben documenten in te vullen, moeten een administratieve molen door.

“Men onderschat doorgaans hoeveel we moeten doen om alles rond te krijgen”, zegt Sofie Van de Velde, eigenaar van twee kunstgalerijen in Antwerpen (zie ook p. 40, red.). “Op openingen staan we er inderdaad wel op hoge hakken, maar de meeste dagen is het sleuren en zwoegen en ­administratie verwerken “Het beroep van kunstgalerist is een harde stiel. Ik sta elke dag om zes uur op om alles rond te kunnen krijgen. We werken ook op zaterdag en zondag. Het stopt nooit. In de kunstsector moet je echt het hardst werken wanneer andere mensen met vakantie zijn. De onzekerheid over je inkomen is bovendien erg groot. Elke euro die je ­verdient, investeer je terug in de galerij. Zelf had ik niets van kapitaal toen ik eraan begon. Met vier kinderen was dat niet evident.”

Sofie Van de Velde: "Mensen onderschatten hoe uitdagend deze job is. Je moet echt van alle markten thuis zijn." Beeld Joris Casaer

Een kunstgalerist lijkt misschien simpelweg een nijvere verkoper van kunst, maar dat is het niet. Tatjana Pieters, galerijhouder uit Gent, legt uit: “Mensen onderschatten hoe uitdagend deze job is. Je moet echt van alle markten thuis zijn. Bekijk het een beetje als een combinatie van een managementbureau en de werking van een museum op microschaal.”

Een galerijhouder dient ten eerste op de hoogte te blijven van nieuw talent, van oud talent, van lokaal talent, van wereldwijd talent. Hij of zij dient keuzes te maken in een erg groot aanbod van kunstenaars die staan te popelen om in de galerie opgenomen te worden. Tatjana Pieters: “Mij leek het aanvankelijk financieel slim om te groeien met een kunstenaar, ook omdat ik niet over de middelen beschikte om chique diners en dure beurzen te bezoeken of bekende kunstenaars te tonen die grote productiebudgetten vereisten. De eerste show die ik deed met een jonge kunstenaar was volledig uitverkocht. Met mijn deel van de winst huurde ik een loft. Mijn ouders ­verklaarden me voor gek toen ik besliste om zonder kapitaal als zelfstandige galerist ­verder te gaan, maar ik geloofde erin. Het vuur in me was heel groot. Daarna begon ik mij ook internationaal te oriënteren. Inmiddels werk ik ook met oudere kunstenaars die erkend worden, maar nog niet op internationale schaal.”

De keuze uit een enorme groep jonge kunstenaars, zo blijkt, wordt grotendeels ingegeven door persoonlijke drijfveren én intuïtieve factoren. Het moet klikken. Sofie: “Elke dag krijg ik portfolio’s van kunstenaars toegestuurd, maar ik werk anders. Ik ga liever zelf op zoek of laat me inspireren door curatoren, medewerkers en kunstenaars verbonden aan de galerij, waarna ik studiobezoek ga. Ik wil zelf kunnen zien en voelen of ze consequent zijn in wat ze te vertellen hebben, of ze niet te grillig zijn in hun werk, of ze gefocust kunnen werken, gericht op hun eigen doelstellingen en niet per se naar de markt toe. Ik wil vooral met hen een gezamenlijk traject afleggen.”

Galeristen worden vaak nauwe begeleiders voor hun kuikens/kunstenaars. Samen werken ze vanuit hun specifieke rol aan het traject van de kunstenaar. Ze ontwikkelen doelstellingen, zoals solotentoonstellingen, de uitgave van een boek, de presentatie in een museum. Galeristen moeten kunstenaars ook bijstaan als het niet goed gaat: “Je moet maken dat je kunstenaars de scherpte kunnen blijven ­houden. Maar je moet ook blijven geloven in hen, ook al ­zitten ze in een dip. Je hebt de plicht om daar door te ­kijken”, zegt Van de Velde.

Een stevig discours

Om een galerij draaiende te kunnen houden, moet een galerist bovendien met méérdere kunstenaars werken, omdat er simpelweg te veel kosten zijn. Meer kunstenaars rond zich verzamelen, dat betekent ook: meer tijd in hen investeren. De meeste kunstenaars ondertekenen, ondanks of misschien dankzij die intense relatie met hun galerist, géén contract. Van de Velde: “Alles is gebaseerd op ­vertrouwen. Wanneer een kunstenaar een galerij verlaat, is dat zoals in elke intense relatie. Het gebeurt. En soms doet het pijn.”

De meest waardevolle galeristen hebben één zuivere doelstelling: een artistiek discours ontwikkelen. Een eigen kleur. Hij of zij kan bijvoorbeeld kiezen om alleen met kunstenaars te werken die vanuit een persoonlijke mythologie te werk gaan, of vanuit een zekere poëzie. Andere galeristen willen systeemdenkers rond zich verzamelen, of meer filosofische kunstenaars. Pas wanneer die visie vorm begint te krijgen, heeft een galerij kans om een eigen identiteit te ontwikkelen. En faam. Er is geen geloofwaardigheid als er geen samenhang is, als het verhaal niet sterk genoeg naar buiten wordt gedragen. En dat verhaal begint bij de meest succesvolle galerijhouders uit een puur persoonlijke passie.

Beeld Sarah Yu Zeebroek

Tatjana Pieters werkte tijdens haar studies kunstgeschiedenis in een galerie. Haar persoonlijke ontmoeting met de kunstenaar Ross Sinclair had op zeker ogenblik een grote impact op haar visie van het galeriewezen: “Ik zag een galerij niet louter meer als een commercieel gegeven, en ik realiseerde mij dat je als galeriehouder mee de maatschappelijke functie van kunst kunt ondersteunen.”

Bij Sofie Van de Velde, dochter van galerist Ronny Van de Velde, kwam de droom om een eigen galerij te openen nadat ze een ­periode voor haar vader werkte. “De sector waarin mijn vader zit, de secondary market of kunsthandel, is weliswaar nog anders dan de primary market, waar je persoonlijk met kunstenaars werkt. Dat sprak mij veel meer aan. Ik zag mijzelf vanuit mijn opleiding in de onderwijswetenschappen toch veeleer als een soort ‘trajectbegeleider’.”

Intussen heeft Sofie Van de Velde twee galerijen in Antwerpen. In haar nieuwe galerij op Nieuw Zuid deelt ze een stuk van het gebouw met een andere, bevriende galerist, Jason Poirier. Een nieuwe vorm van kruisbestuiving.

Klanten en kunstminnaars

Ook een stevig internationaal netwerk creëren, lijkt voor galeristen tegenwoordig onontbeerlijk. Galerijen kunnen op die manier kunstwerken uitwisselen die hun tentoonstellingen versterken. Shows reizen van de ene naar de andere galerij, aan de andere kant van de wereld. Allemaal kost- en arbeidsintensief, omwille van de paperassen, ­verzekeringen en het transport, maar toch loont een samenwerking de moeite. De inhoudelijke meerwaarde versterkt namelijk het o zo belangrijke discours van een galerij. Die eigen kleur. De doorgedreven en consequente visie.

Een galerij is in boude bewoordingen niet meer dan een winkel, maar toch bezoeken mensen een kunstgalerij als was het een open museum. Of niet? Misschien is het in ­werkelijkheid anders. Galerijen zijn misschien eerder ­privémusea die met veel geestdrift tekst en uitleg ­verschaffen aan iedereen die langskomt, los van enige ­commerciële drijfveer.

Tatjana Pieters: “Vaak is de drempel voor sommigen om de galerie te bezoeken iets te hoog, maar echt iedereen is hier welkom. Wij hebben wel een vast bezoekerscliënteel dat niet per se zal kopen. Toch waardeer ik enorm dat mensen komen kijken, omdat hun interesse zo oprecht is. Ik vind gastvrijheid en het uitwisselen van ideëen belangrijk. Zo leer ik ook nieuwe dingen kennen.”

Bij Sofie Van de Velde is het niet anders: “Wij hanteren het principe dat we iedereen die hier binnenkomt, los van de motivatie, een korte uitleg geven. Als mensen dat willen, zullen we ook graag met hen een gesprek in de diepte ­aangaan. We vinden dat iedereen hier even welkom is: ­verzamelaars, museumdirecteurs, leerkrachten en ­studenten.”

Zijn er soms mensen die afdingen op de prijs? Van de Velde: “Het is niet gangbaar, maar het gebeurt. Ik neem het mensen in ieder geval nooit kwalijk als ze de vraag stellen. Straks komt er hopelijk een ‘kunstkoopregeling’, een mooi plan dat minister Sven Gatz (Open Vld) aan het ontwikkelen is, zodat het makkelijker wordt om kunst op afbetaling te kopen. Maar dan nog. Het is al gebeurd dat ik intuïtief op een lager bod inga, bij mensen die ons al lang steunen, of als geste naar nieuwe verzamelaars. Ik weet zelf hoe het ­aanvoelt om met een modaal loon een werk te willen kopen. Dat je een financiële aderlating wilt ondergaan om een droom te verwezenlijken. Puur uit passie. Dezelfde passie waarmee we dit beroep ook uitoefenen.”

KUNST KOPEN IN EEN GALERIJ?

De tips van Tatjana Pieters

✘ Vragen staat altijd vrij, zelfs al ben je niet meteen van plan iets te kopen.

✘ Als je het meer low-profile wil doen, kun je het best digitale verkoopplatforms als Artsy en Artland onderzoeken, met een groot aanbod van kunst vanuit de hele wereld. Vaak zijn de prijzen vermeld.

✘ Verder is het een kwestie van goed rondkijken, beurzen zoals Art Brussels (19-22 april, artbrussels.com) bezoeken en vragen stellen aan galeristen.

✘ Kun je onderhandelen met galeries? Hoe werkt een kunstbeurs? Hoe weet ik welke kunst bij mij past en hoe en waar koop ik die? Lees zeker het boek Ontroerend goed. Van kunst kijken naar kunst kopen van Manuela Klerkx en Oscar van Gelderen. Praktisch en helder geschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.