Zaterdag 04/07/2020

ReportageBinnenkijker

Vive la fermette

Aan de achterkant van het huis, de noordzijde, is een vijver; een habitat voor salamanders. En hoewel die niet bedoeld is als zwemvijver, springt het gezin er bij warm weer gerust eens in. Beeld Luc Roymans

In deze schijnbaar doodgewone fermette schuilt een ingenieus gezinshuis dat volop profiteert van het prachtige uitzicht. Het werk van ae-architecten. ‘We leven hier op het ritme van de natuur.’

Enkel rode bakstenen, de looks van een fermette en geen folietjes: de bouwkundige voorschriften lieten geen ruimte voor interpretatie, toen Jan en Petra een oude hoeve wilden omtoveren tot gezinswoning. Twee pas afgestudeerde architecten vol wilde plannen. 

“In onze wereld was alles mogelijk en plots werden we geconfronteerd met de realiteit, vertelt Jan Baes. “Op dat moment was dat een grote tegenvaller, maar achteraf bekeken was het misschien nog niet zo slecht. Veel keuzes waren al gemaakt voor ons – zoals de kleur van de baksteen – dus verloren we daar geen tijd mee.”

Beeld Luc Roymans

BIOPetra Decouttere en Jan Baes studeerden samen architectuur aan Sint-Lucas in Gent * Meteen daarna, in 2005, richtten ze ae-architecten op * Daarnaast werkten ze voor een achttal andere ­bureaus, zoals Coussée en Goris, Pascal François, Robbrecht en Daem, Marie-José Van Hee en De Smet-Vermeulen * Sinds 2017 werken ze fulltime voor ae-architecten * Hun ontwerp voor het ­ontmoetingscentrum op de Standaertsite in Gent (samen met Murmuur en Carton123) won onlangs de Architectuurprijs * Ze hebben twee kinderen.

Uiteindelijk besloten Jan en zijn vrouw Petra Decouttere om die strenge bouwkundige voorschriften juist extreem door te drijven met een klassiek ontwerp dat eenvoud uitstraalt. Enkel in het metselwerk lieten ze wat speelsheid toe: een plint met bredere voegen en een grid van verticale bakstenen. Ze staken het huis een beetje ín de grond zodat het kleiner lijkt dan het is. Die ingreep levert van binnenuit bijzondere perspectieven op. “Als ik aan mijn bureau zit, kijk ik naar de tuin zoals in kleermakerszit”, aldus Jan.

'We houden van Scandinavische en Italiaanse meubels, omdat die comfort en ergonomie bieden in een mooie, organische vormgeving’, vindt Jan Baes. Deze J104-stoelen zijn klassiekers van de Deen Jørgen Bækmark die Hay opnieuw in productie nam. Boven de eettafel hangt nog een re-editie, dit keer van de Belg Jules Wabbes.Beeld Luc Roymans
Muren en deuren zijn er amper, wisselende plafond- en vloerhoogtes bakenen de ruimtes af.Beeld Luc Roymans

De indeling van hun huis blendt de sfeer van een open loft met een in kamers opgedeeld 19de-eeuws burgerhuis. Muren en deuren zijn er amper, maar de afbakening gebeurt door ­verschillende plafond- en vloerhoogtes. De S-vormige leefruimte ligt het laagst, de keuken en de badkamer een paar trapjes hoger. In de eethoek kijk je tot in de nok, de zithoek heeft een lager plafond voor meer gezelligheid. Jan Baes: “Je kan je afzonderen en tegelijk toch samen zijn. We horen wat de anderen doen ­zonder dat we er met onze neus bovenop zitten. Handig, zeker met kinderen.”

Achter de deur aan de trap schuilt de badkamer. Rechts achteraan zie je de patio.Beeld Luc Roymans
De zichtbare dakstructuur is een historische referentie. Het hout geeft ook extra sfeer.Beeld Luc Roymans

Scherpe ruwbouw

Uniek aan dit huis is dat het bijna volledig werd afgewerkt tijdens de ruwbouw. De betonplaat bijvoorbeeld werd de uiteindelijke vloer door hem meteen glad te polieren. Een huzarenstukje, want alles werd in één keer gegoten, inclusief de trapjes aan de voordeur en de uitholling in de bad­kamer die de douchebak vervangt. De ruwbouwschrijnwerker maakte ook het zichtbare houten dakspant en de trap met een complexe balustrade van houtverbindingen. “Zo’n scherpe ruwbouw zetten, is trager en moeilijker. Het vraagt veel van aannemers. Maar achteraf hadden we veel minder werk”, vat Jan Baes samen.

De trap tussen de zithoek en de keuken doet ook dienst als zitbank en bergruimte. De haard en de dampkap werden gemaakt door verschillende ­multiplexplaten te verlijmen en dan te sculpteren met kettingzaag en bandschuurmachine. ‘Een houten haard maken: ik hou van zo’n surreëel idee.’Beeld Luc Roymans

De indeling oogt spontaan, logisch en ­simpel, maar is vernuftig en verrassend. Zo zit de badkamer onder aan de trap. “Een bezoek aan de badkamer is de eerste en de laatste ­activiteit van de dag. Dus plaatsten we die op weg naar het slapengaan”, legt Jan uit. De ­keuken is dan weer het hart van het huis dat zowel aan de zithoek als de eetruimte paalt. De brede trappen tussen de living en de keuken doen ook dienst als bank. Een knusse plek bij de organisch gesculpteerde haard in het verder zo geometrisch vormgegeven huis.

Naast de haard hangt een lamp van Jørn Utzon, de Deense architect van het operagebouw van Sydney. Momenteel in productie bij &Tradition. Beeld Luc Roymans

Ook de dampkap heeft glooiende vormen. “Een verwijzing naar de natuur”, aldus de architect. “In elk project is het onze ambitie om een vakantiesfeer op te roepen; het gevoel van ­vrijheid dat je hebt als je op reis bent. Daarom houden we ook zo van de meubels van Muller Van Severen die hier voor ons grote raam in de living staan. Ze ogen licht, zomers en relaxed. Bovendien kan je ze gemakkelijk verplaatsen. Zeg maar: strandmeubilair deluxe.”

Het bureau is een smalle ruimte, maar dat merk je niet door het grote raam. Dit is de enige echt afgesloten ruimte in het huis. Beeld Luc Roymans

Wild maar beheersbaar

Jan en Petra zijn geen architecten die alleen met bakstenen bezig zijn. De rustige omgeving, het agrarisch landschap en de tuin vinden ze minstens even belangrijk als hun zelf ontworpen huis. “Het huis is geen object op zich. Wat heb je aan een groot raam zonder mooi uitzicht? Ook binnen beleven we de natuur. We zien de horizon, een regenboog is hier volledig rond en als er een storm komt opzetten, zitten we op de eerste rij. We leven hier echt op het ritme van de natuur en de seizoenen.”

De badkamer is betegeld met ‘Hollandse witjes’, authentieke tegeltjes handgemaakt door Atelier De Knock in Kuurne. Net als de groene tegels boven de douchekop.Beeld Luc Roymans

Het koppel spendeert veel tijd in de tuin.

Jan: “Eigenlijk is ons huis amper geëvolueerd sinds de oplevering in 2011. Maar de tuin des te meer. Dat is een proces van trial-and-error. We willen de tuin graag zo naturel en zo wild ­mogelijk, maar het moet wel beheersbaar ­blijven. Als je niks doet, is het hier na twee weken een jungle.”

De lavabo in terrazzo werd ter plekke gegoten.Beeld Luc Roymans

Dit huis staat in het West-Vlaamse Heuvelland, knal tussen de Kemmelberg, Rodeberg en Scherpenberg. Tijdens WO I werd hier zwaar gevochten. Toen Jan en Petra de tuin aanlegden, moesten ze regelmatig Dovo bellen, omdat ze onontplofte munitie tegenkwamen. “Deze hoeve zit al generaties lang in mijn ­familie”, zegt Baes.” Het is een charmant boerderijtje dat zelfs ooit in een Artis Historia-boek stond. Daarom onderzochten we eerst of we het konden behouden. Maar uiteindelijk bleken er te veel structurele problemen.” 

De boerderij ging tegen de vlakte. Een van de weinigen dingen die overbleef, is de buxus die kort na WO I gepland werd om te vieren dat de ruwbouw af was. “Om die oude boom vanuit de leefruimte te kunnen zien, maakten we een patio. We herbruikten in ons ontwerp wel de eigenschappen van de oude hoeve. Het huis lijkt op de vroegere boerderij en staat ook op precies dezelfde plek. 

Beeld luc Roymans

Ook in de tuin zijn er historische referenties. Oorspronkelijk was dit een zogeheten bocagelandschap waarin alle percelen zijn omrand met hagen, maar die verdwenen met de tijd. Hier stond nog één historische haag van net na WO I. Wij besloten nieuwe hagen bij te planten om ons erf. Ook verschillende buren doen dat, zodat het bocagelandschap stilaan terugkeert.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234