Zaterdag 19/10/2019

Fotoreportage

Ubuntu in België: ik ben omdat wij zijn

Voorbereiding op het huwelijksfeest. Beeld Rebecca Fertinel

De jonge Brusselse fotografe Rebecca Fertinel volgde een Congolese familie die in België leeft volgens de Ubuntu-filosofie. Dat onvertaalbare Bantoe-woord staat voor een warme vorm van samenleven, met gastvrijheid, vrijgevigheid en barmhartigheid als maatstaf. 

“Ik sta niet graag in de belangstelling”, zegt ze en passant tijdens ons interview. En toch zal ze eraan moeten wennen, want het gaat hard voor Rebecca Fertinel (°1991). Vorig jaar pas afgestudeerd aan het Gentse KASK, won ze eerst de Unseen Dummy Award 2018 – een competitie voor onuitgegeven fotoboeken waarvan de laureaat wordt gepubliceerd. Daarna volgde de prestigieuze Sony World Press Award 2019 in de categorie Brief, die gaat over momentopnames rond het thema identiteit.

De avond voor een trouw is er een ceremonie bij de familie van de bruid. Nadat zij haar intrede doet, wordt onderhandeld over de huwelijkscadeaus. Beeld Rebecca Fertinel

“Het is een beetje surreëel”, lacht ze, alsof ze het zelf nog niet goed beseft. “Ik kreeg een mailtje van Sony met de vraag om te bellen. Dacht ik natuurlijk dat er iets fout was gegaan met mijn inzending. Maar toen bleek dat ik mijn categorie gewonnen had. Ik viel stil, want wat zeg je daarop?”

Hoort ook bij een feest: kinderen die zich vervelen tussen de drukte en het gebabbel van volwassenen. Beeld Rebecca Fertinel

De jury was onder de indruk van de manier waarop ze de momenten uit het leven van de familie heeft vastgelegd. En terecht. Haar van alle franjes ontdane zwart-witfoto’s betrekken de kijker bij belangrijke gebeurtenissen als huwelijken, verjaardagen en zelfs een begrafenis. Fertinel legt de uitzinnige vreugde vast. Het mateloze verdriet. Zo maakt ze zonder woorden duidelijk wat Ubuntu is: een humanistische filosofie uit de Bantoe-cultuur waarbij alles draait om een universeel verbond.

Een jonge dertiger is plots overleden. Twee broers houden zijn kinderen vast. Een andere broer begroet de kerkgangers. Beeld Rebecca Fertinel

“Drie jaar geleden werd ik door mijn vriendin Tracy uitgenodigd om mee te gaan naar een huwelijksfeest. Ik kreeg toestemming om er te fotograferen, ook al was het mijn bedoeling niet om er een reeks van te maken. Pas na enkele feesten zag ik een rode draad doorheen de foto’s.”

Een dertigste ver­jaardag wordt uit­bundig gevierd in de gemeenschap, want wijsheid ligt in het verschiet.  Beeld Rebecca Fertinel

Haar aanwezigheid daar was overigens geen enkel probleem. “Tracy introduceerde me telkens weer en verspreidde daarna de foto’s onder de familieleden die er niet bij konden zijn. Toen ik er zelf eens niet bij was, vroegen mensen me zelfs waar ik zat. Heel fijn is dat.”

Soms duurt het even voor een feestvarken arriveert en de avond losbarst. Deze kinderen houden intussen de sfeer erin. Beeld Rebecca Fertinel

Wat Fertinel drijft, is het capteren van de tradities en waarden. En die komen het meest tot uiting in belangrijke levensfases en gebeurtenissen. Ze toont het op haar eigen manier – de foto’s hebben een dimensie die tijd en plaats doet vergeten. “Ik wil de kijker een beetje op het verkeerde been zetten. Mensen vragen me vaak waar de foto’s gemaakt zijn. Ze denken soms dat het zich in Amerika afspeelt. Of in Congo. Terwijl het gewoon op twee dorpen van mij gefotografeerd is. Die tijdloze sfeer dwingt je om beter naar de beelden te kijken.”

De avond voor een trouw eten beide families samen, en wordt getoast op een gelukkig huwelijk. Beeld Rebecca Fertinel

Wie dat doet, ontdekt prachtige details die de eigenheid van de gemeenschap illustreren. Een schotel gevulde abrikozen met tonijn – Vlaamser kan haast niet – staat er naast typische Congolese gerechten als pondu. Zo creëert ze een heerlijk spel van ontdekken voor wie de moeite doet om goed te kijken.

Soms kreeg ze het even moeilijk om haar rol als fotografe te blijven opnemen, vertelt ze. Tijdens de begrafenis laaiden de emoties zo hard op dat ze haar camera opzijlegde en even wegging. “De schoonheid ervan, hoe iedereen elkaar steunde in het verdriet… dat moment vergeet ik nooit meer. Omgekeerd ervaarde ik tijdens de feesten het ongeremde enthousiasme van de familie. Wanneer ze dansen en zingen, voel je hun energie door je bloed stromen. Op zulke momenten wil je gewoon je camera wegleggen en meedoen.”

De bruidsmeisjes en -jonkers kijken reikhalzend uit naar de komst van het bruidspaar. Beeld Rebecca Fertinel

Haar reeks is geen politiek of sociaal project, benadrukt ze. Ze wil geen spreekbuis zijn of iets aankaarten, maar eerder aantonen hoe mooi het leven binnen de familie kan zijn. “Ik ben geïnteresseerd in onderlinge relaties en hoe mensen zich gedragen in een bepaalde context. Al fotograferend wil ik de mens leren begrijpen. Dat vind ik interessant, ontdekken wat mensen drijft. Ik werk sinds dit jaar als fotografe voor de Volkskrant en daar leer ik enorm veel uit. Iedereen heeft een interessant verhaal. Fotograferen verruimt mijn blik.”

Tijdens de entree dansen de genodigden uit vreugde en om het koppel te feliciteren. Beeld Rebecca Fertinel

Nu wil ze een reeks maken over Roemenië, het land waar ze geboren werd. Als peuter verbleef ze in een van de weeshuizen die ook bij ons het nieuws haalden, op haar derde werd ze door een Vlaamse familie geadopteerd. “Het wordt zeker geen persoonlijk project over mijn adoptie, maar veel kan ik er nog niet over vertellen. Ik moet de reeks tenslotte nog maken.” (lacht)

De expo ‘Ubuntu, I Am Because We Are’ loopt van 3 tot 19 mei in de Amsterdamse Melkweg, in samenwerking met Unseen Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234