Donderdag 21/11/2019

Gezondheid

"U bent veertig maar uw hersenen zijn zestig"

Beeld Charlotte Dumortier

Het Engelse openbare gezondheidssysteem voert een test in waarmee huisarten bij iedereen tussen 40 en 74 jaar de leeftijd van de hersenen meten. "Onethisch" en "onwetenschappelijk" zijn enkele reacties. "Absurd", voegt specialist Bart De Strooper van de KU Leuven daaraan toe.

Stel, je bent net veertig en gaat met een griepje langs bij de huisarts. Ben je Brits en val je onder het systeem van Public Health England, dan betekent dat automatisch zo'n hersenleeftijdtest. Het gaat niet om een MRI-scan, waarbij nu al in experimenten het volume en de dikte van hersenweefsel wordt gemeten. De Britse huisarts stelt enkel een batterij vragen over je levensstijl en lijf en leden, zoals: hoe vaak beweeg je, rook je, wat is je BMI, hoe vaak drink je alcohol?

De antwoorden gaan in een computersyteem, dat vervolgens op de proppen komt met de leeftijd van je hersenen. "Iemand van zestig met een slechte levensstijl kan de hersenen van iemand van 96 jaar hebben", zegt dokter Charles Alessi, ontwerper van de test, tegen The Independent.

Beeld Charlotte Dumortier

De test wordt nu in een pilootfase uitgerold en zal daarop bij alle Engelse huisartsen ingevoerd worden. Met de shocktherapie hoopt PHE mensen aan te zetten tot een betere levensstijl en zo ook hun risico op dementie en Alzheimer in te perken.

Alessi en co verwijzen daarbij naar onderzoek door Cambridge University, waaruit blijkt dat wie niet minstens drie keer per week twintig minuten intens of een halfuur matig beweegt, tachtig procent meer kans heeft op dementie later in het leven. Overgewicht, roken, diabetes en een hoge bloeddruk verhogen het risico met 46 tot 61 procent, zo staat ook in dat onderzoek.

Ethisch op het randje

Omdat mensen aanzetten tot gezondere levensgewoontes hoe dan ook niet schaadt maar enkel baat, ziet PHE enkel voordelen aan de hersenleeftijdtest. Ze vermoeden dat de hersenleeftijd van heel wat mensen, onder invloed van de Westerse levensstijl, een pak hoger zal blijken dan hun kalenderleeftijd.

Britse patiëntenvereningen steigeren. "Dit is onethisch. Het kan mensen op den duur huisartsbezoek doen vermijden, want wie wil nu automathisch de vreselijke boodschap dat zijn hersenen twintig jaar ouder zijn dan zijn werkelijke leeftijd? Een huisarts is er om het probleem waarmee je langskomt aan te pakken, niet om allerlei gezondheidsboodschappen op te dringen", reageert Roger Cross van Patient Concern.

Toch is het idee niet helemaal onlogisch, vindt hoogleraar Neurowetenschappen Sebastiaan Engelenborgh (Universiteit Antwerpen). "De nieuwste inzichten suggereren een verband tussen risico's op hart- en vaatziekten en dementie. 'Een gezond hart is een gezond brein' is niet toevallig de nieuwe slogan van de Wereldgezondheidsorganisatie", zegt Engelenborgh.

"Beter zorg dragen voor je hart en bloedvaten door meer sport, gezonder eten en stoppen met roken en alcohol is dus een goed idee. Dat kan de hersenveroudering opnieuw vertragen. Al is het ethisch wel op het randje om mensen echt een leeftijd mee te geven. Als je dat al doet, moet je minstens wijzen op de opties om versnelde hersenveroudering aan te pakken, zoals meer bewegen en gezonder eten."

'Baat het niet dan schaadt het niet'?

Niet alle dementie-experts zijn het daarmee eens. "Het klopt dat er onderzoek is dat een verband suggereert tussen een ongezonde levensstijl en versnelde hersenveroudering en dementie, en dat goed zorgen voor je hart en bloedvaten een stukje zou kunnen beschermen tegen dementie. Maar ik krijg de indruk dat de Engelse collega's die eerste indrukken veel te snel in een systematische praktijk gieten", zegt Alzheimerexpert Bart De Strooper (KU Leuven).

"Vooraleer je bij huisartsen dit soort testen invoert, zijn harde wetenschappelijke bewijzen nodig. Dat veronderstelt onder andere onderzoeken die tien, vijftien jaar lopen waarbij je bijvoorbeeld de veroudering van de hersenen vergelijkt tussen mensen die elke dag een halfuur sporten en zij die dat niet doen. Dat soort duidelijk aangetoonde verbanden, zoals dat tussen roken en longkanker en verhoogde cholesterol en hartziekte, zijn maar voor enkele aandoeningen voorhanden."

Voorlopig zijn die inzichten er voor dementie niet, stelt De Strooper. "Het onderzoek is niet robuust genoeg en voorlopig gaat het om correlaties. Dat is blijkbaar erg moeillijk voor velen. Een correlatie is een toevallig en geen oorzakelijk verband. Meer hartziekten in Wallonië dan in Vlaanderen geven de correlatie: meer hartziekten bij Franstaligen. Iedereen voelt aan dat het hier niet om een oorzakelijk verband gaat", legt De Strooper uit.

"Hetzelfde zien we bij levensstijl en dementie. Ja, de WHO heeft die nieuwe slogan en die haakt in op die indicaties. Maar dat is nog een verschil met patiënten boven de veertig de boodschap geven dat hun hersenen twintig jaar te oud zijn. Via die gezondheidsvragen een leeftijd op hersenen plakken, kan wetenschappelijk niet en het is bovendien kwalijk, want je kunt mensen niet meegeven wat ze ertegen kunnen doen, omdat die verbanden niet vaststaan."

Het principe 'baat het niet dan schaadt het niet' vindt De Strooper hier niet op z'n plaats. "Niet alleen is het niet wetenschappelijk gefundeerd, op den duur krijg je zo honderden gezondheidsadviezen, waarvan geen enkel nog au sérieux genomen zal worden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234