Donderdag 21/11/2019

Survivaltips voor kerst

Survivaltips voor kerst: zo voorkomt u een bloedbad aan de feestdis

Retro prent van een familie aan de kersttafel. Beeld Getty Images

De verruwing van het maatschappelijke debat zal zich dit jaar ongetwijfeld ook aan de feest­tafel manifesteren. Onder het motto "All I want for Christmas zijn discussies die niet op de afdeling spoed­gevallen eindigen", vertelt Stef Selfslagh u hoe u gewelddadige familiale aanvaringen kunt voorkomen.

We leven in – ah nee, zeker? – gepolariseerde tijden. Brexit­-kiezers zijn bekrompen vijftig­plussers die de toekomst van onschuldige jongeren verkloten. Trump- aanhangers zijn plattelands­idioten die de wereld in een peilloze afgrond storten. En ondernemers zijn uitzuigers die nog liever doodvallen dan één cent extra belasting te betalen.

Wie kerst­stallen uit gemeentehuizen verwijdert, spuwt op onze normen en waarden. Wie ‘Wir schaffen das’ zegt, importeert het kalifaat. En wie staakt, is lui, ondemocratisch en Waals.

Rechters zijn wereld­vreemd, nationalisten rechtse zakken, vluchtelingen potentiële terroristen en klimaat­activisten linkse ratten.

Zeggen dat er het voorbije jaar in het publieke debat hier en daar wat nuances verloren gingen, is een understatement van het kaliber ‘Dries Mertens pikt de laatste weken wel­eens een goaltje mee’.

De kans is groot dat er – alle wonderful christmas times ten spijt – ook aan de feestdissen waaraan u de komende dagen zult plaats­nemen, behoorlijk kort door de bocht gediscussieerd zal worden. Dat alleen al het mompelen van het woord Pieten­pact zal volstaan om een varkens­rollade op uw hoofd te doen belanden. Dat alleen al het uitspreken van de zin ‘Maar Wilmots deed toch zijn best?’ genoeg zal zijn om uit een testament of twee verwijderd te worden.

Daarom – nu het nog kan – het antwoord op de vraag: hoe kunt u aan de feest­tafel met uw familie­leden van mening verschillen zonder dat iemand het nodig vindt om een kerst­piek in uw oogkas te rammen?

Laten we beginnen met de basics

Primo: iemand die niet denkt zoals u, begaat vooralsnog geen strafbaar feit. Het is dus noch ‘onbegrijpelijk’, noch ‘onaanvaardbaar’ dat mensen uw opinies bestrijden. Sterker nog: ze bewijzen u daarmee een dienst. Ofwel leren ze u iets bij dat u nog niet wist, ofwel dwingen ze u om uw eigen argumentatie nog verder aan te scherpen. In beide gevallen wint u. Confetti!

Secundo: een menings­verschil is geen persoonlijk verwijt. Als schoonbroer Dirk zegt: “Ik ga niet akkoord”, zegt hij niet: “Ik vind jou een lelijke debiel en ik hoop dat je stikt in je garnalen­cocktail”. Hij zegt gewoon: “Ik ga niet akkoord”. “Waarom niet, Dirk?” is gespreks­technisch een logische volgende stap. “Ik had van jou niks anders verwacht, lul”, is dat wat minder.

Beeld Getty Images

En tertio: ook al lijken Van Dale & co. er anders over te denken, een woordenwisseling is niet hetzelfde als een ruzie. Integendeel. Het uitwisselen van woorden is een beschaafd en nuttig tijdverdrijf. Ook – en misschien vooral – als die woorden tegenover­gestelde meningen vertolken. Zonder wrijving geen glans, zonder botsende gedachten geen vooruitgang. Slik uw gedachten dus niet in ‘om de lieve vrede te bewaren’ – wat heb je aan familiale eensgezindheid als je alleen nog maar over het weer of over de winst­kansen van Mathieu van der Poel op het WK veldrijden kunt praten? – maar leg uw denkbeelden vrolijk en onbevreesd ter consideratie voor.

Met beledigingen overtuig je niemand

Veruit de meest belangrijke randvoorwaarde voor het ontstaan van een goed gesprek is de aanwezigheid van argumenten. Nu is er de laatste tijd wat onduidelijkheid gerezen over wat een argument precies is. Volgens Hillary Clinton was de uitspraak “You can put half of Trump’s supporters into the basket of deplorables” een uitstekend argument om haar tot president te verkiezen. Volgens Theo Francken bevatte de tweet 'Zielige Walter Zinzen gebruikt elke minuut tv die hij nog krijgt om op ons te schieten' een prima reden om zijn standpunt in de visum­affaire te volgen. En volgens John Crombez gold het statement 'Bart De Wever is een compleet mislukt politicus' als een overtuigend motief om bij de volgende verkiezingen op de sp.a te stemmen.

Nu weet ik niet hoe het met u zit, maar ik ben er ondanks herhaalde pogingen nog geen enkele keer in geslaagd om mensen te overtuigen door hen te beledigen. Nog nooit heeft iemand tegen me gezegd: “Wacht even, Stef, hóé noemde je me? Een imbeciel? Tja, dan zul je wel gelijk hebben, zeker?” 

De reden is simpel: scheldwoorden zijn niet echt wervend. Denk dus niet dat je nicht Chantal van je mening zult overtuigen door haar verstandelijke capaciteiten te ridiculiseren. Of dat je nonkel Walter zal overhalen door hem een racist of een seksist te noemen. Zoals wijlen Phil Bosmans ons ooit in het Comic Sans-lettertype bezwoer: 'Noten mag je kraken, mensen niet'. Vrij vertaald – Bosmans bedoelde het allemaal wel goed, maar drukte zich doorgaans nogal nevelig uit: bestrijd de opinie die je verwerpt, niet de persoon die ze vertolkt.

Behalve de inhoud is ook de vorm van uw betoog belangrijk. In dat verband is het nuttig om nog eens te herhalen wat de zachte stem van Lynn Wesenbeek tijdens een interview ooit in mijn band­opnemer fluisterde: “Het is niet omdat je roept dat mensen je beter horen”. Geparafraseerd voor de opgefokten onder jullie: “Het is niet omdat je een kerst­stronk in iemands gezicht plant, dat je argumenten beter zullen aankomen".

Hou u dus ook in uw non-verbale communicatie een beetje aan de regels der welvoeglijkheid. Kijk de bomma aan wanneer ze vertelt waarom ook zij voor de brexit gestemd zou hebben. Tik niet met uw vingers op tafel wanneer tante Gerda een gloedvol betoog voor een open­grenzen­beleid voert. En check niet voortdurend je Twitter-feed terwijl je oudere broer je standpunt over de recente demarches van Joseph Kabila probeert bij te spijkeren. Een minimum aan interesse voor het wereldbeeld van uw familie­leden kan qua peis en vree wonderen verrichten.

Zelfs een boksmatch mag onbeslist eindigen

En als praten ondanks alles toch niet lukt, probeer dan eens een heel ander concept: luisteren. Niet luisteren in de zin van ‘even checken of ik geen woorden hoor waar ik mits een kleine demagogische verdraaiing mijn voordeel mee kan doen’. Maar luisteren in de zin van ‘even checken of ik geen woorden hoor die mij motiveren om mijn eigen mening bij te stellen’.

Die tweede manier van luisteren is minder moeilijk dan u denkt. Het enige wat u ervoor hoeft te doen is a) zwijgen en b) er rekening mee houden dat er een – vanzelfsprekend minieme – kans bestaat dat een van uw familie­leden iets te melden heeft waar u nog iets van kunt opsteken. Dat is mogelijk. U bent vast niet de enige die nadenkt over de staat van de wereld.

De beste gesprekken zijn vaak deze die uw grote gelijk een centimeter of twee doen krimpen. Die van absolute waarheden relatieve waarheden maken. Of die oude inzichten vervangen door nieuwe.

Al is het ook niet problematisch wanneer iedereen na een rondje debatteren op zijn oorspronkelijke positie blijft staan. Als bokswedstrijden al onbeslist mogen eindigen, waarom dan geen discussie aan de feesttafel?

Op de kerst­avond van het oorlogs­jaar 1914 zouden Duitse en Britse soldaten aan het westelijke front uit de loopgraven zijn geklommen om sigaretten, whisky en broederlijkheid uit te wisselen, een potje voetbal te spelen en samen christmas carols te zingen.

Dan moeten wij de komende dagen toch ook op een beschaafde manier van mening kunnen verschillen over de wenselijkheid van een vermogens­belasting, niet? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234